{"id":192,"date":"2024-02-28T15:22:14","date_gmt":"2024-02-28T15:22:14","guid":{"rendered":"https:\/\/ekitap.ankara.edu.tr\/hareketli-bolumlu-protezler\/?post_type=part&p=192"},"modified":"2024-03-02T20:03:47","modified_gmt":"2024-03-02T20:03:47","slug":"2-bolum-protez-bilesenleri-tirnaklar","status":"publish","type":"part","link":"https:\/\/ekitap.ankara.edu.tr\/hareketli-bolumlu-protezler\/part\/2-bolum-protez-bilesenleri-tirnaklar\/","title":{"raw":"2. B\u00f6l\u00fcm
Protez Bile\u015fenleri: T\u0131rnaklar<\/em>","rendered":"2. B\u00f6l\u00fcm
Protez Bile\u015fenleri: T\u0131rnaklar<\/em>"},"content":{"raw":"Hareketli b\u00f6l\u00fcml\u00fc protezlerde vertikal deste\u011fin sa\u011flanmas\u0131 son derece \u00f6nemlidir. Vertikal destek temin etmek i\u00e7in bir destek di\u015f veya restorasyonun uygun olarak haz\u0131rlanm\u0131\u015f y\u00fczeyi \u00fczerindeki rijit protez uzant\u0131s\u0131na t\u0131rnak (rest) <\/b>ismi verilir. T\u0131rnak direkt tutucunun bir \u00fcnitesi olabildi\u011fi gibi, yard\u0131mc\u0131 t\u0131rnak olarak sekonder (ikincil) destek di\u015flerde de kullan\u0131l\u0131r ve protez-di\u015f-periodonsiyum \u00fc\u00e7l\u00fcs\u00fcndeki kontrol fakt\u00f6r\u00fcd\u00fcr.\r\n\r\nT\u0131rnak, \u00e7i\u011fneme kuvvetlerinin di\u015fin uzun aks\u0131na paralel iletilmesini sa\u011flar. Hareketli b\u00f6\u00adl\u00fcml\u00fc protezin gingival y\u00f6nde yer de\u011fi\u015ftirmesine engel olur. Di\u015f ve kro\u015fe aras\u0131ndaki planlanan ili\u015fkiyi korur. Uygun konuma yerle\u015ftirildi\u011finde, indirekt tutucu olarak da g\u00f6rev yapar. Di\u015fler aras\u0131ndaki bo\u015fluklar\u0131n kapat\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flar; ark devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 olu\u015fturarak, g\u0131da birikimini \u00f6n\u00adler. Daha uygun bir okluzal d\u00fczlem olu\u015fturarak, kar\u015f\u0131t temas\u0131 olmayan di\u015flerin uzamas\u0131n\u0131 \u00f6n\u00adler.T\u0131rna\u011f\u0131n esas fonksiyonu, protezin destek dokularla olan ili\u015fkisini kontrol etmek ve konu\u00admu sayesinde b\u00f6l\u00fcml\u00fc protez i\u00e7in destek olu\u015fturmakt\u0131r.\r\n\r\nDestek dokular\u0131n korunmas\u0131ndaki en \u00f6nemli fakt\u00f6r hareket ve fonksiyon esnas\u0131nda olu\u015fan kuvvetlerin y\u00f6n\u00fcn\u00fc kontrol ederek, kuvvetlerin di\u015fin uzun aks\u0131na paralel ve yeniden olu\u015ftu\u00adrulan do\u011fru konumdaki okluzal d\u00fczleme dik y\u00f6nde iletilmesini sa\u011flamakt\u0131r. Bir t\u0131rnak i\u00e7in en \u00f6nemli gereksinim, protezin di\u015fler \u00fczerinden kaymas\u0131na veya okluzal bas\u0131n\u00e7 artt\u0131k\u00e7a, destek di\u015fin di\u011fer di\u015flerle olan mevcut ili\u015fkisini bozmas\u0131na izin vermemesidir. Protezin g\u00f6m\u00fclmesini ve yumu\u015fak dokulara bask\u0131 yapmas\u0131n\u0131 \u00f6nleyerek, okluzal ili\u015fkinin devam\u0131n\u0131 da sa\u011flar.\r\n\r\nB\u00f6l\u00fcml\u00fc protezin yerinde kalmas\u0131 i\u00e7in destek g\u00f6revi yapan t\u0131rnaklar, ayn\u0131 zamanda \u00e7e\u015fitli y\u00f6nde hareketine de kar\u015f\u0131 koyarlar. Vertikal y\u00fckleri destek di\u015flere yans\u0131t\u0131r ve kuvvetlerin di\u015fin uzun aks\u0131 boyunca iletilmesini sa\u011flarlar. Bu g\u00f6revleri tam olarak yerine getirebilmeleri i\u00e7in t\u0131rnaklar\u0131n rijit olmalar\u0131 ve di\u015flerden pozitif destek almalar\u0131 gerekir. Esnek oldu\u011fu taktirde, destek di\u015fler \u00fczerindeki kuvvetin y\u00f6n\u00fc de\u011fi\u015ferek, destek dokularda potansiyel tehlike olu\u015ftu\u00adrur. T\u0131rna\u011f\u0131n di\u015f, protez ve mukoza aras\u0131nda devaml\u0131 ve kontroll\u00fc bir ili\u015fki olu\u015fturabilmesi i\u00e7in, yeterli boyut ve diren\u00e7te olmas\u0131 gerekir.\r\n\r\nT\u0131rnaklar servikal y\u00f6nde protezin hareke\u00adtini \u00f6nleyerek, kro\u015fe kolunun tutucu ucunun di\u015fin and\u0131rkat\u0131 i\u00e7erisinde kalmas\u0131n\u0131 sa\u011flarlar. Tutucu kro\u015fe kolunun u\u00e7 k\u0131sm\u0131 pasif durumda iken, di\u011fer b\u00f6lgeleri di\u015f ile temasta kalmal\u0131\u00add\u0131r. Kuvvet uyguland\u0131\u011f\u0131nda, kro\u015fe kolu vertikal yer de\u011fi\u015ftirmeye diren\u00e7 g\u00f6stermek i\u00e7in hemen aktif duruma ge\u00e7er. Protezin g\u00f6m\u00fcl\u00admesi ile kro\u015fe kolu di\u015ften uzakla\u015f\u0131rsa, tutucu fonksiyonel duruma ge\u00e7meden baz\u0131 vertikal yer de\u011fi\u015ftirmeler m\u00fcmk\u00fcn olabilir. T\u0131rnaklar g\u00f6m\u00fclmeyi \u00f6nleyerek, b\u00f6l\u00fcml\u00fc protezin stabilitesinin devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131na yard\u0131m ederler.\r\n\r\nDi\u015f deste\u011finin etkili olabilmesi i\u00e7in di\u015f veya restorasyon y\u00fczeylerinde uygun \u015fekil\u00adde haz\u0131rlanm\u0131\u015f yuvalara ihtiya\u00e7 vard\u0131r. T\u0131r\u00adnak yuvas\u0131n\u0131n plan\u0131 ve haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 biyomekanik prensiplere g\u00f6re yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. Bunun nede\u00adni periodontal ligamentin yast\u0131klama etkisi olu\u015fturacak \u00f6zellikte olmamas\u0131; ancak di\u015fin alveol\u00fc i\u00e7inde bir miktar bast\u0131r\u0131labilmesine izin vermesidir. Periodontal ligamentin t\u00fcm lifleri, vertikal y\u00f6ndeki streslere diren\u00e7 g\u00f6s\u00adterirken, horizontal streslere kar\u015f\u0131 bu kadar dayan\u0131kl\u0131 de\u011fildirler. Di\u015f \u00fczerine vertikal y\u00f6n\u00adde gelen kuvvetler periodontal ligament ara\u00adc\u0131l\u0131\u011f\u0131yla kemi\u011fe \u201cgerilme (tension)\u201d \u015feklinde iletilir ve nispeten iyi tolere edilirler (\u015eekil 2-1).\r\n\r\n[caption id=\"attachment_229\" align=\"alignnone\" width=\"112\"]\"\u015eekil<\/a> \u015eekil 2-1.<\/strong> Periodontal ligamentin lifleri vertikal y\u00f6ndeki kuvvetlere daha iyi diren\u00e7 g\u00f6sterirler. B\u00f6l\u00fcml\u00fc protez \u00fczeri\u00adne gelen kuvvet, okluzal t\u0131rna\u011fa iletilirken; t\u0131rnak yuvas\u0131n\u0131n tasar\u0131m\u0131 nedeniyle, daha sonra da di\u015fin uzun aks\u0131 boyunca a\u015fa\u011f\u0131 do\u011fru ilerler.[\/caption]\r\n\r\nBunun tersine, di\u015fe gelen horizontal veya torsiyonel stresler periodontal ligament ve kemi\u011fe \u201cbas\u0131n\u00e7 (pressure)\u201d \u015feklinde iletilir ki; bu tip y\u00fckler tolere edilemez (\u015eekil 2-2).\r\n\r\n[caption id=\"attachment_234\" align=\"alignnone\" width=\"240\"]\"\u015eekil<\/a> \u015eekil 2-2.<\/strong> Di\u015f \u00fczerine (A) veya (B) do\u011frultusunda bir kuvvet uyguland\u0131\u011f\u0131nda, horizontal y\u00f6nde kuvvet olu\u015fur ve kron bu kuvvetten horizontal y\u00f6nde uzakla\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Sonu\u00e7ta (E) b\u00f6lgesinde olu\u015fan bir rotasyon ekseni etraf\u0131nda d\u00f6nmeye meyil g\u00f6sterir. Rotasyon noktas\u0131n\u0131n alt\u0131ndaki ve kuvvetin uyguland\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcn ters taraf\u0131ndaki periodontal lifler kuvvete diren\u00e7 g\u00f6stermez ve kuvvetin s\u00fcre ve \u015fiddetine ba\u011fl\u0131 olarak, (C) b\u00f6lgesindeki liflerde s\u0131k\u0131\u015fma g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Ayn\u0131 s\u0131k\u0131\u015fma etkisi (F) b\u00f6lgesinde de ortaya \u00e7\u0131karken, (D) ve (G) b\u00f6lgesindeki liflerde gerilme meydana gelir.[\/caption]\r\n\r\nStresin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc ve s\u00fcresine ba\u011fl\u0131 ola\u00adrak, sonu\u00e7ta periodontal ligamentin zarar g\u00f6rmesi, hatta nekrozu ve kemik rezorpsiyonu olu\u015fabilir. T\u0131rnak yuvas\u0131n\u0131n di\u015fin en fazla hacime sahip b\u00f6lgesinde olu\u015fturulmas\u0131 ve di\u015fe y\u00f6nlendirilen kuvvetin \u00e7ok say\u0131da periodontal ligament lifinin kat\u0131l\u0131m\u0131yla kar\u015f\u0131lan\u00admas\u0131 gerekir. T\u0131rnak yuvas\u0131n\u0131n taban\u0131n\u0131n di\u015fin uzun aks\u0131na dik olacak \u015fekilde haz\u0131rlanmas\u0131 ile tork streslerinin azalt\u0131lmas\u0131 da ayn\u0131 dere\u00adcede \u00f6nem ta\u015f\u0131r (Bkz. A\u011f\u0131z Haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131; B\u00f6l\u00fcm 10<\/a>).\r\n\r\nVertikal destek, di\u015fin en geni\u015f k\u0131sm\u0131ndan (kontur y\u00fcksekli\u011fi), okluzalden veya bazen de insizale e\u011fimli di\u015f y\u00fczeylerinden temin edilir. Bu b\u00f6lgelere g\u00f6re t\u0131rnaklar;\r\n