{"id":224,"date":"2022-06-08T09:14:52","date_gmt":"2022-06-08T09:14:52","guid":{"rendered":"https:\/\/ekitap.ankara.edu.tr\/yazarlik\/chapter\/goz-onunde-bulundurulmasi-gereken-diger-ozellikler-ve-sorunlar\/"},"modified":"2022-06-08T09:15:00","modified_gmt":"2022-06-08T09:15:00","slug":"goz-onunde-bulundurulmasi-gereken-diger-ozellikler-ve-sorunlar","status":"publish","type":"chapter","link":"https:\/\/ekitap.ankara.edu.tr\/yazarlik\/chapter\/goz-onunde-bulundurulmasi-gereken-diger-ozellikler-ve-sorunlar\/","title":{"raw":"G\u00d6Z \u00d6N\u00dcNDE BULUNDURULMASI GEREKEN D\u0130\u011eER \u00d6ZELL\u0130KLER VE SORUNLAR","rendered":"G\u00d6Z \u00d6N\u00dcNDE BULUNDURULMASI GEREKEN D\u0130\u011eER \u00d6ZELL\u0130KLER VE SORUNLAR"},"content":{"raw":"<div class=\"g&#xD6;z-&#xD6;n&#xDC;nde-bulundurulmasi-gereken-d&#x130;&#x11E;er-&#xD6;zell&#x130;kler-ve-sorunlar\"><h2><a> <\/a><a id=\"_Toc69909248\"> <\/a><b>H\u0131zl\u0131 E-\u00d6\u011frenme Yazarl\u0131k Ara\u00e7lar\u0131<\/b><\/h2><p>H\u0131zl\u0131 e-\u00f6\u011frenme yazarl\u0131k ara\u00e7lar\u0131n\u0131n kullan\u0131m\u0131 <b>3.1.3. E-\u00f6\u011frenme Geli\u015ftirme Ara\u00e7lar\u0131 <\/b>b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde bahsedilen ba\u011f\u0131ms\u0131z ara\u00e7lardan daha kolayd\u0131r \u00e7\u00fcnk\u00fc geli\u015ftiricilerin i\u015flenmemi\u015f i\u00e7eri\u011fi yazmalar\u0131 i\u00e7in PowerPoint veya Word gibi tan\u0131d\u0131k bir program\u0131 kullanmalar\u0131na olanak tan\u0131r. Geli\u015ftiriciler, h\u0131zl\u0131 e-\u00f6\u011frenme arac\u0131n\u0131 kullanarak etkile\u015fimli \u00f6zellikler ekleyip belgeleri e-\u00f6\u011frenme ekranlar\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcrler. Bu ara\u00e7lar s\u0131ralama ve dosyalama kullan\u0131c\u0131s\u0131n\u0131n (Bu sayfa tasar\u0131m\u0131, yazarl\u0131k veya programlama deneyimi olmayan anlam\u0131na gelir-\u00f6\u011fretim tasar\u0131mc\u0131lar\u0131 veya ders geli\u015ftiricileri anlam\u0131na gelmez.) e\u011fitim mod\u00fclleri olu\u015fturmas\u0131n\u0131 sa\u011flar.<\/p><p>Bu ara\u00e7lar i\u00e7in s\u0131kl\u0131kla belirtilen genel avantajlar \u015funlard\u0131r:<\/p><ul><li><p>K\u0131salt\u0131lm\u0131\u015f geli\u015ftirme s\u00fcreleri<\/p><\/li><\/ul><ul><li><p>Bu yazarl\u0131k ara\u00e7lar\u0131, sadece ders \u00fcretimindeki toplam \u00e7aba d\u00fczeyini (\u00c7D) azaltt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in d\u00fc\u015f\u00fck maliyetli olmay\u0131p ayn\u0131 zamanda daha ucuzdurlar.<\/p><\/li><li><p>H\u0131zl\u0131 ve kolay bir \u015fekilde de\u011fi\u015fiklik yapma, i\u00e7eri\u011fi yeniden da\u011f\u0131tma yetene\u011fi (\u00f6zellikle i\u00e7eri\u011fin de\u011fi\u015fken oldu\u011fu durumlarda) \u00e7ok \u00f6nemlidir.<\/p><\/li><\/ul><p>Bu ara\u00e7lar\u0131 ele\u015ftirenler, bu ara\u00e7lar\u0131n birbirine benzer g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc ve hissi olan dersler olu\u015fturduklar\u0131n\u0131 (\u015fablon odakl\u0131 yap\u0131 ve tabii ki geli\u015ftiricilerin teknik deneyimsizli\u011fi nedeniyle) <b>3.10. Kategorilerin Kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmas\u0131<\/b><b> <\/b>b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde de g\u00f6sterildi\u011fi \u00fczere karma\u015f\u0131k e-\u00f6\u011frenme \u00fcr\u00fcnlerinin \u00fcretim becerisinde, genellikle \u00f6nemli farkl\u0131l\u0131klar oldu\u011funu belirtirler. Ara\u00e7, d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmeden sonra etkile\u015fim ekleme yetene\u011fini sa\u011flamad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece geli\u015ftiricilerin Word veya PowerPoint\u2019'i ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131 olarak kullanmalar\u0131 etkile\u015fimli, medya a\u00e7\u0131s\u0131ndan zengin e-\u00f6\u011frenme olu\u015fturmalar\u0131nda bir s\u0131n\u0131rlama olabilir. Bu gibi durumlarda, son \u00fcr\u00fcndeki \u00e7\u0131kt\u0131 bi\u00e7iminin Flash gibi sa\u011flam, etkile\u015fimli bir dosya t\u00fcr\u00fc olmas\u0131 daha fazla etkile\u015fime olanak sa\u011flayaca\u011f\u0131 i\u00e7in faydal\u0131 olabilir.<\/p><p>Bu ara\u00e7lar, genellikle i\u00e7eri\u011fin h\u00e2lihaz\u0131rda kullan\u0131labilir bir bi\u00e7imde mevcut oldu\u011fu (\u00f6rne\u011fin, e\u011fitmen liderli\u011findeki bir derste kullan\u0131lan PowerPoint slaytlar\u0131 gibi) ve yaln\u0131zca daha d\u00fc\u015f\u00fck d\u00fczeyli \u00f6\u011frenme hedeflerinin kar\u015f\u0131lanmas\u0131n\u0131n gerekti\u011fi yerlerde en mant\u0131kl\u0131 oland\u0131r. \u00c7o\u011fu PowerPoint slayt\u0131n\u0131n, ba\u011f\u0131ms\u0131z \u00f6\u011frenme i\u00e7in tasarlanmad\u0131\u011f\u0131ndan olduk\u00e7a k\u0131salt\u0131lm\u0131\u015f bilgileri i\u00e7erdi\u011fini unutmay\u0131n bu nedenle slaytlar\u0131 de\u011fi\u015ftirme ya da d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmeden \u00f6nce veya sonra bunlar\u0131 \u00e7o\u011faltmak i\u00e7in biraz \u00e7aba sarf edilmesi gerekecektir.<\/p><p>Bu ara\u00e7lar\u0131n kullan\u0131m\u0131na y\u00f6nelik olumlu ve olumsuz y\u00f6nler Allen'\u0131n ilk \u00fc\u00e7 b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde (2012) canl\u0131 bir tart\u0131\u015fmada sunulmu\u015ftur. Ayr\u0131ca, \"h\u0131zl\u0131 e-\u00f6\u011frenme yazarl\u0131k arac\u0131\" terimine ait tan\u0131m\u0131n\u0131n yukar\u0131da a\u00e7\u0131klanandan farkl\u0131 bir \u015fekilde tan\u0131mland\u0131\u011f\u0131n\u0131 unutmay\u0131n, baz\u0131lar\u0131 bunu yazar\u0131n i\u00e7erik olu\u015fturmak i\u00e7in kod veya komut dosyas\u0131 yazmas\u0131n\u0131 gerektirmeyen herhangi bir ara\u00e7 olarak tan\u0131mlar. Ancak D\u0130\u00d6, bu ara\u00e7lar\u0131n \u00e7o\u011funda kullan\u0131m kolayl\u0131\u011f\u0131 ve WYSIWYG tasar\u0131m\u0131na dikkat edilmesine ra\u011fmen karma\u015f\u0131k h\u00e2le geldiklerini ve \"h\u0131zl\u0131\" lakab\u0131yla ilgili iddialar\u0131n\u0131 kaybettiklerini savunmaktad\u0131r. Bu nedenle D\u0130\u00d6, bu kategorideki ara\u00e7lar\u0131 ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131 olarak PowerPoint veya Word kullanmaya hatta esasen PowerPoint dosyalar\u0131n\u0131 ba\u015fka bir dosya bi\u00e7imine de\u011fi\u015ftirmeden e-\u00f6\u011frenme i\u00e7in optimize etmeye y\u00f6nelik ara\u00e7lar olarak tan\u0131mlar.<\/p><p>Bu ara\u00e7lar\u0131n kullan\u0131m\u0131 olduk\u00e7a yayg\u0131nla\u015ft\u0131; e Learning Guild, 2013 y\u0131l\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 yazarl\u0131k ara\u00e7lar\u0131 (Shank ve Ganci), (2013) anketinde kat\u0131l\u0131mc\u0131lardan %64 '\u00fcn\u00fcn kendi yazarl\u0131k ara\u00e7lar\u0131yla \"PowerPoint'ten e-\u00f6\u011frenme\" olu\u015fturduklar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p><h2><a> <\/a><a id=\"_Toc69909249\"> <\/a><b>M-\u00d6\u011frenme Yazarl\u0131k Ara\u00e7lar\u0131<\/b><\/h2><p>Mobil cihazlar i\u00e7in \u00f6\u011frenme i\u00e7eri\u011finin olu\u015fturulmas\u0131 a\u015fa\u011f\u0131dakiler d\u00e2hilinde bir\u00e7ok y\u00f6nden farkl\u0131d\u0131r.<\/p><ul><li><p>Mobil cihazlar i\u00e7in i\u015fletim sistemleri ve donan\u0131m \u00f6zellikleri (\u00f6zellikle ekran boyutu ve \u00e7\u00f6z\u00fcn\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc) bir cihazdan di\u011ferine pek \u00e7ok farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterir ve bu da duyarl\u0131 tasar\u0131m\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na neden olur. <b>(Daha fazla detay i\u00e7in bak\u0131n\u0131z: 4.12. Duyarl\u0131 Tasar\u0131m)<\/b><\/p><\/li><\/ul><ul><li><p>Veri a\u011flar\u0131na ba\u011flant\u0131 h\u0131z\u0131, g\u00fcn\u00fcn saatine, kullan\u0131c\u0131n\u0131n konumuna vb. ba\u011fl\u0131 olarak olduk\u00e7a de\u011fi\u015fkendir.<\/p><\/li><\/ul><ul><li><p>Performans genellikle masa\u00fcst\u00fc bilgisayarlardan daha d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fcr. Bu, bellek, disk alan\u0131, \u00e7ip tasar\u0131m\u0131 vb. gibi \u015feylere ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p><\/li><\/ul><ul><li><p>Cep telefonlar\u0131 son derece ki\u015fiselle\u015ftirilmi\u015ftir (masa\u00fcst\u00fc bilgisayarlar\u0131n aksine), bu da bir tasar\u0131m\u0131n temelini olu\u015fturmay\u0131 zorla\u015ft\u0131r\u0131r.<\/p><\/li><\/ul><ul><li><p>Mobil cihazla etkile\u015fim i\u00e7in farkl\u0131 yakla\u015f\u0131mlar vard\u0131r (\u00d6rne\u011fin, parmaklar\u0131 kullanmak, \u00f6zellikle de fare yerine ba\u015f parmaklar\u0131 kullanmak). Bu, \u00fczerine gelince de\u011fi\u015fen tasar\u0131m etkile\u015fimleri ve b\u00fcy\u00fck metin giri\u015f pencereleri i\u00e7in sorunlar ortaya \u00e7\u0131kar\u0131r.<\/p><\/li><\/ul><ul><li><p>\u00c7o\u011fu telefon, dikey ve yatay y\u00f6ne dinamik olarak ge\u00e7i\u015f yapabilir. \u0130\u00e7eri\u011fin buna g\u00f6re ayarlanmas\u0131 veya yaln\u0131zca kilitli modda g\u00f6r\u00fcnt\u00fclenmesi gerekebilir (Ayr\u0131ca bu durum i\u00e7in kullan\u0131c\u0131lar uyar\u0131lmal\u0131d\u0131r.).<\/p><\/li><\/ul><ul><li><p>Geli\u015ftirilen i\u00e7eri\u011fi bir\u00e7ok farkl\u0131 platformda denemek gerekir. K\u00fc\u00e7\u00fck i\u015fletmeler normalde bunlar\u0131n t\u00fcm\u00fcn\u00fc elde edecek kaynaklara sahip de\u011fildir. Bu sorunu \u00f6nlemenin bir yolu, i\u00e7eri\u011fi <b>https:\/\/www.mobileapplicationtesters.com\/device-anywhere\/<\/b> sayfas\u0131n\u0131 (\u0130\u00e7eri\u011finizin nas\u0131l oldu\u011funu ve herhangi bir platformda ne kadar iyi \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steren bulut tabanl\u0131 bir cep telefonu \u00f6yk\u00fcn\u00fcc\u00fcd\u00fcr.) kullanarak denemektir. \u00d6yk\u00fcn\u00fcc\u00fclerin her zaman as\u0131l cihazla %100 tutarl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 unutmay\u0131n.<\/p><\/li><\/ul><ul><li><p>T\u00fcm e-\u00f6\u011frenme i\u00e7erikleri mobil da\u011f\u0131t\u0131m i\u00e7in uygun de\u011fildir. Uygun mobil \u00f6\u011frenme i\u00e7eri\u011finin \u00fc\u00e7 temel kategoriye ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. (Quinn, 2011)<\/p><\/li><\/ul><ul><li><ul><li><p>\u00d6\u011frenmeyi art\u0131rma<\/p><\/li><\/ul><\/li><\/ul><ul><li><ul><li><ul><li><p>Motive edici \u00f6rnekler<\/p><\/li><\/ul><\/li><\/ul><\/li><\/ul><ul><li><ul><li><ul><li><p>Yeni kavram a\u00e7\u0131klamalar\u0131, \u00f6rnekler i\u00e7in yeni ba\u011flamlar, geni\u015fletilmi\u015f uygulama ile \u00f6\u011frenme s\u00fcre\u00e7lerini geni\u015fletme.<\/p><\/li><\/ul><\/li><\/ul><\/li><\/ul><ul><li><ul><li><p>Performans art\u0131rma (aka performans deste\u011fi)<\/p><\/li><\/ul><\/li><\/ul><ul><li><ul><li><ul><li><p>Karar destek ara\u00e7lar\u0131<\/p><\/li><li><p>\u0130\u015f yard\u0131mlar\u0131<\/p><\/li><li><p>Yard\u0131m uygulamalar\u0131<\/p><\/li><\/ul><\/li><\/ul><\/li><\/ul><ul><li><ul><li><p>\u00d6\u011frenme platformu\/Mikro dersler<\/p><\/li><\/ul><\/li><\/ul><ul><li><p>\u00c7\u0131kt\u0131 dosyalar\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131z uygulamalar veya taray\u0131c\u0131 \u00fczerinden teslim edilebilir. Ba\u011f\u0131ms\u0131z uygulamalar s\u00f6z konusu oldu\u011funda uyuma dikkat edilmelidir. \u00d6rne\u011fin, \u015fu anda Flash, baz\u0131 cihazlarla uyumlu de\u011fildir.<\/p><\/li><\/ul><ul><li><p>Yazarl\u0131k ara\u00e7lar\u0131 \u015fu anda genellikle kameralar, pusulalar, GPS, ivme\u00f6l\u00e7erler, jiroskop ve di\u011fer sens\u00f6rler gibi yerle\u015fik i\u015flevlerden yararlanmak i\u00e7in i\u00e7erik olu\u015fturma yetene\u011fine sahip de\u011fildir. Ancak bu durum h\u0131zla de\u011fi\u015fmektedir. \u0130\u00e7eri\u011finizi yerel bir uygulama ortam\u0131nda olu\u015fturmad\u0131\u011f\u0131n\u0131z s\u00fcrece (ancak Objective C gibi d\u00fc\u015f\u00fck seviyeli bir programlama dili kullanarak) belirli mobil cihaz i\u015flevlerine her zaman eri\u015fmek zor olacakt\u0131r.<\/p><\/li><\/ul><ul><li><p>Mobil platformdaki standart etkile\u015fimli kontroller masa\u00fcst\u00fcndekilerden farkl\u0131 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. A\u015fa\u011f\u0131da bahsedilenlerle en iyi uygulama sonu\u00e7lar\u0131 al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r:<\/p><\/li><\/ul><ul><li><ul><li><p>Radyo d\u00fc\u011fmeleri yerine normal d\u00fc\u011fmeleri kullan\u0131n.<\/p><\/li><li><p>\u00dczerine gelince de\u011fi\u015fen tasar\u0131mlar\u0131 kullanmay\u0131n.<\/p><\/li><li><p>M\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funda yerle\u015fik cep telefonu temalar\u0131n\u0131, i\u015flevlerini ve gezinmesini kullan\u0131n.<\/p><\/li><\/ul><\/li><\/ul><p>M-\u00f6\u011frenmeyi yazmada verilecek \u00f6nemli karar uygulaman\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131z bir uygulama olarak m\u0131 yoksa mobil cihaz\u0131n taray\u0131c\u0131s\u0131yla g\u00f6r\u00fcnt\u00fclenen a\u011f tabanl\u0131 bir uygulama olarak m\u0131 yaz\u0131laca\u011f\u0131d\u0131r. Dikkat edilmesi gereken hususlardan baz\u0131lar\u0131 \u015funlard\u0131r (Haag, 2011):<\/p><ul><li><p>M-\u00f6\u011frenmeyi \u015fu durumlarda web uygulamas\u0131 olarak geli\u015ftirin:<\/p><\/li><\/ul><ul><li><ul><li><p>\u00c7apraz platform uyumlulu\u011fu arad\u0131\u011f\u0131n\u0131zda,<\/p><\/li><\/ul><\/li><\/ul><ul><li><ul><li><p>Tescilli yaz\u0131l\u0131m geli\u015ftirme ara\u00e7lar\u0131n\u0131 (YGA) kullanarak yerel uygulamalar\u0131n geli\u015ftirilmesini destekleyemedi\u011finizde,<\/p><\/li><\/ul><\/li><\/ul><ul><li><ul><li><p>Eri\u015filebilirlik zorunlu oldu\u011funda,<\/p><\/li><\/ul><\/li><\/ul><ul><li><ul><li><p>Cihaz\u0131n daha geli\u015fmi\u015f \u00f6zelliklerinin kullan\u0131lmas\u0131 gerekli olmad\u0131\u011f\u0131nda (\u00f6r. \u00e7evrim d\u0131\u015f\u0131, kamera, ivme\u00f6l\u00e7er, jiroskop, vb.).<\/p><\/li><\/ul><\/li><\/ul><ul><li><p>M-\u00f6\u011frenmeyi yerel uygulama olarak \u015fu durumlarda geli\u015ftirin:<\/p><\/li><\/ul><ul><li><ul><li><p>Bunun i\u00e7in \u00fccret ald\u0131\u011f\u0131n\u0131zda (kazan\u00e7 i\u00e7in),<\/p><\/li><li><p>Oyun yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda,<\/p><\/li><li><p>Belirli konum bilgilerini kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131zda,<\/p><\/li><li><p>Kamera, ivme\u00f6l\u00e7er, vb. kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131zda,<\/p><\/li><li><p>Dosya sistemlerine eri\u015fti\u011finizde,<\/p><\/li><li><p>\u00c7evrim d\u0131\u015f\u0131 kullan\u0131c\u0131lar oldu\u011funda.<\/p><\/li><\/ul><\/li><\/ul><p>A\u015fa\u011f\u0131da her birinin avantajlar\u0131 ve dezavantajlar\u0131 listelenmi\u015ftir:<\/p><ul><li><p>Yerel uygulamalar<\/p><\/li><\/ul><ul><li><ul><li><p>Avantajlar\u0131<\/p><\/li><\/ul><\/li><\/ul><ul><li><ul><li><ul><li><p>\u015eunlar i\u00e7in en iyisidir:<\/p><\/li><\/ul><\/li><\/ul><\/li><\/ul><ul><li><ul><li><ul><li><ul><li><p>Oyun ve 3B benzetimler geli\u015ftirmek i\u00e7in,<\/p><\/li><li><p>Kameralar\u0131 veya di\u011fer \u00f6zellikleri kullanmak i\u00e7in, (\u00f6r. art\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ger\u00e7eklik)<\/p><\/li><li><p>Dosya sistemlerine eri\u015fmek i\u00e7in,<\/p><\/li><\/ul><\/li><\/ul><\/li><\/ul><\/li><\/ul><ul><li><ul><li><ul><li><p>Bunlar, herhangi bir bulut hizmetine veya a\u011f uygulamas\u0131na ba\u011flanacak \u015fekilde tasarlanabilmesine ra\u011fmen ba\u011flant\u0131 gerektirmez.<\/p><\/li><li><p>Mobil cihaz\u0131n donan\u0131m\u0131na do\u011frudan eri\u015febildikleri i\u00e7in daha h\u0131zl\u0131, daha \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir performans sergilerler.<\/p><\/li><li><p>Zengin bir tasar\u0131m sunan ve cihaz \u00f6zelliklerine eri\u015fim sa\u011flayan s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n en iyi kullan\u0131c\u0131 deneyimini sunarlar.<\/p><\/li><li><p>\u00c7ok daha g\u00fcvenli olabilir.<\/p><\/li><li><p>\u0130\u00e7eri\u011fi uzaktan kilitleyebilir veya silebilir.<\/p><\/li><li><p>Bir programc\u0131n\u0131n, tek bir platform i\u00e7in geli\u015ftirmesi nispeten kolayd\u0131r.<\/p><\/li><li><p>\u0130\u00e7erik itilebilir (pushed) veya \u00e7ekilebilir (pulled).<\/p><\/li><li><p>\u0130\u00e7erik \u00e7evrim d\u0131\u015f\u0131 kullan\u0131mda indirilebilir.<\/p><\/li><\/ul><\/li><\/ul><\/li><\/ul><ul><li><ul><li><p>Dezavantajlar\u0131<\/p><\/li><\/ul><\/li><\/ul><ul><li><ul><li><ul><li><p>Benzersiz bir programlama dili gerekir.<\/p><\/li><li><p>Di\u011fer mobil platformlara kolayca ta\u015f\u0131namazlar.<\/p><\/li><li><p>G\u00fcncellemeler genellikle yeni bir dosya indirmeyi gerektirir.<\/p><\/li><li><p>Eri\u015filebilirlik zordur.<\/p><\/li><li><p>Da\u011f\u0131t\u0131m daha uzun s\u00fcrebilir.<\/p><\/li><li><p>\u00c7oklu cihaz platformlar\u0131n\u0131n olu\u015fturulmas\u0131, denenmesi ve desteklenmesi pahal\u0131 olabilir.<\/p><\/li><li><p>Bunlar, \u00fczerinde kontrol sahibi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131z \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc taraftan sertifika ve da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 talep edebilirler (\u00f6zellikle Apple s\u00f6z konusu oldu\u011funda).<\/p><\/li><\/ul><\/li><\/ul><\/li><\/ul><ul><li><p>Web Uygulamalar\u0131<\/p><\/li><\/ul><ul><li><ul><li><p>Avantajlar\u0131<\/p><\/li><\/ul><\/li><\/ul><ul><li><ul><li><ul><li><p>Dilleri \u00f6\u011frenmek ve kullanmak daha kolayd\u0131r: HTML, CSS, ve JavaScript<\/p><\/li><li><p>Birden fazla cihazda da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 kolayd\u0131r. Her i\u015fletim sistemi i\u00e7in ayr\u0131 s\u00fcr\u00fcme gerek yoktur.<\/p><\/li><li><p>Eri\u015fimi kontrol etmek daha kolayd\u0131r (uygulama ma\u011fazalar\u0131nda bulunmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in).<\/p><\/li><li><p>\u00d6zellikleri PC taray\u0131c\u0131s\u0131n\u0131n \u00f6zellikleri ile uyumludur (Bu nedenle kullan\u0131c\u0131 deneyimi benzerdir.).<\/p><\/li><li><p>\u0130\u00e7eri\u011fe herhangi bir web taray\u0131c\u0131s\u0131ndan eri\u015filebilir.<\/p><\/li><li><p>Phone Gap gibi bir ara\u00e7 vas\u0131tas\u0131yla karma bir uygulama olarak paketlenebilir ve ta\u015f\u0131nabilir (a\u015fa\u011f\u0131ya bak\u0131n).<\/p><\/li><li><p>Masa\u00fcst\u00fcn\u00fcn sundu\u011fu ayn\u0131 \u00d6YS ortam\u0131na (veya bunun \u00f6zel bir \u00e7e\u015fidine) eri\u015fim sa\u011flar.<\/p><\/li><li><p>Daha h\u0131zl\u0131 da\u011f\u0131t\u0131m ve g\u00fcncelleme sunar.<\/p><\/li><\/ul><\/li><\/ul><\/li><\/ul><ul><li><ul><li><p>Dezavantajlar\u0131<\/p><\/li><\/ul><\/li><\/ul><ul><li><ul><li><ul><li><p>Canl\u0131 internet eri\u015fimi gereklidir.<\/p><\/li><li><p>B\u00fct\u00fcn cihazlarda ideal deneyim olmayabilir.<\/p><\/li><li><p>Etkile\u015fim ve zengin medya i\u00e7in taray\u0131c\u0131 deste\u011fi farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterir. Bu, sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131 en az ortak paydaya gitmeye zorlar.<\/p><\/li><li><p>Birden fazla cihaz aras\u0131ndaki deste\u011fi sa\u011flamak zor olabilir (ama imk\u00e2ns\u0131z de\u011fildir).<\/p><\/li><li><p>Her zaman \u00e7evrim d\u0131\u015f\u0131 durum, konum arama, dosya sistemi eri\u015fimi, kamera, vb. gibi yerel uygulama \u00f6zelliklerini desteklemez.<\/p><\/li><li><p>\u0130\u00e7eri\u011fi \u00f6\u011frenene aktaramaz. \u00d6\u011frenenleri ba\u015fka bir ileti\u015fim medyas\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla \u00e7ekebilecekleri yeni i\u00e7erikler oldu\u011fu konusunda bilgilendirmelidir.<\/p><\/li><\/ul><\/li><\/ul><\/li><\/ul><p>Birden fazla cihaz\u0131 hedefliyorsan\u0131z her cihaz i\u00e7in ayr\u0131 kodlama yapmak yerine bir kez olu\u015fturman\u0131z\u0131 sa\u011flayan platformlar aras\u0131, karma bir yakla\u015f\u0131m\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurman\u0131z \u00f6nemlidir. Bunu yapmak i\u00e7in yukar\u0131da a\u00e7\u0131klanan bir web uygulamas\u0131n\u0131 geli\u015ftirerek o yakla\u015f\u0131m\u0131n sundu\u011fu b\u00fct\u00fcn imk\u00e2nlardan faydalanabilirsiniz. Ayr\u0131ca, web uygulamas\u0131n\u0131 bir uygulama kabu\u011fu ile \"sarmalayarak\" yerel bir uygulaman\u0131n sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 avantajlar\u0131n \u00e7o\u011funu elde edebilirsiniz. B\u00f6ylece uygulama, mobil i\u015fletim sistemi arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla yerel bir uygulama olarak davran\u0131r. Daha sonra bu uygulama, uygulama ma\u011fazalar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla da\u011f\u0131t\u0131labilir ve di\u011fer yerel uygulamalar gibi cihaz\u0131n\u0131za indirilebilir. Bunun dezavantajlar\u0131ndan biri de web uygulamalar\u0131 i\u00e7in yukar\u0131da bahsedilen olumsuzluklard\u0131r (Sadece ba\u011flant\u0131 gerektirme dezavantaj\u0131 yoktur \u00e7\u00fcnk\u00fc uygulama a\u011f \u00fczerinden servis edilmez ama ara\u00e7ta depolan\u0131r). Bu t\u00fcr karma uygulamalar\u0131n performans\u0131n\u0131n saf yerel uygulama yakla\u015f\u0131m\u0131na k\u0131yasla daha d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011funu unutmamak \u00f6nemlidir.<\/p><p>Karma uygulamalar i\u00e7in uygulama kabuklar\u0131 \u015funlar\u0131 i\u00e7erir:<\/p><ul><li><p>PhoneGap (<a href=\"http:\/\/phonegap.com\/\"><b>http:\/\/phonegap.com<\/b><\/a>)<\/p><\/li><\/ul><ul><li><p>Titanium (<a href=\"http:\/\/appcelerator.com\/\"><b>http:\/\/appcelerator.com<\/b><\/a>)<\/p><\/li><\/ul><ul><li><p>Adobe AIR (<a href=\"http:\/\/adobe.com\/\"><b>http:\/\/adobe.com<\/b><\/a>)<\/p><\/li><\/ul><ul><li><p>MoSync (<a href=\"http:\/\/www.mosync.com\/\"><b>http:\/\/www.mosync.com<\/b><\/a>)<\/p><\/li><\/ul><p>Bunlar\u0131n geli\u015ftirme ortamlar\u0131 olup, yazarl\u0131k ara\u00e7lar\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamak \u00f6nemlidir (\u015fimdilerde baz\u0131lar\u0131 PhoneGap with Captivate gibi yazarl\u0131k ara\u00e7lar\u0131yla b\u00fct\u00fcnle\u015fmi\u015f olsa da). Programc\u0131n\u0131n yetene\u011fini etkin bir \u015fekilde kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 gerektirirler.<\/p><p>M-\u00f6\u011frenme toplulu\u011funda, hem m-\u00f6\u011frenme hem de masa\u00fcst\u00fc da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 i\u00e7in geli\u015ftirilen bir dersin \u00f6nce mobil platform i\u00e7in geli\u015ftirilmesi, ard\u0131ndan masa\u00fcst\u00fc s\u00fcr\u00fcm\u00fc i\u00e7in de\u011fi\u015ftirilmesi gerekti\u011fi konusunda artan bir fikir birli\u011fi vard\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu, i\u00e7eri\u011fi basitle\u015ftirme e\u011filimindedir. \u00d6nce m-\u00f6\u011frenme s\u00fcr\u00fcm\u00fcn\u00fcn yaz\u0131lmas\u0131na \"a\u015famal\u0131 geli\u015ftirme\" ad\u0131 verilirken bunun tersine, \u00f6nce masa\u00fcst\u00fc s\u00fcr\u00fcm\u00fcn geli\u015ftirilmesiyse \"dereceli bozulma\u201d olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r.<\/p><p>Her ekran\u0131 her iki platforma (masa\u00fcst\u00fc ve mobil) otomatik olarak d\u00e2hil etmek yerine, baz\u0131 yazma ara\u00e7lar\u0131 (EXPERT Platform gibi), yazar\u0131n m-\u00f6\u011frenme sunumu i\u00e7in yaln\u0131zca belirli ekranlar\u0131 atamas\u0131na izin verir. Bu, m-\u00f6\u011frenmenin k\u0131sa, \u00f6zl\u00fc i\u00e7erik nesneleri i\u00e7in daha iyi \u00e7al\u0131\u015fma e\u011filiminde oldu\u011funu tasdik eder. Bu ara\u00e7lar, m-\u00f6\u011frenme s\u00fcr\u00fcm\u00fc i\u00e7in daha ziyade performans deste\u011fi odakl\u0131 bir \u015fablon da kullanabilir.<\/p><p>Yazarl\u0131k ara\u00e7lar\u0131, mobil cihazla temas etti\u011finde i\u00e7erik taraf\u0131ndan dinamik olarak belirlenen alternatif formatlar sunarak ortaya \u00e7\u0131kmaya ba\u015flar. \u00d6rne\u011fin, Articulate Storyline,<b> <\/b>kullan\u0131c\u0131n\u0131n cihaz\u0131n\u0131n Flash dosyalar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleyip g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleyemeyece\u011fini alg\u0131lar ve e\u011fer \u00f6yleyse i\u00e7eri\u011fi bu bi\u00e7imde, de\u011filse HTML 5 olarak sunar. Kullan\u0131c\u0131, Articulate uygulamas\u0131na sahip bir iPad'e sahipse i\u00e7eri\u011fi o oynat\u0131c\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla sunacakt\u0131r.<\/p><p>Hibrit yakla\u015f\u0131m\u0131 olarak, mobil cihazlar\u0131n belirli bir referans bilgisi par\u00e7as\u0131na uygun bir giri\u015f noktas\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in okuyabilece\u011fi e-\u00f6\u011frenim veya bas\u0131l\u0131 i\u00e7erik materyallerinize QR kodlar\u0131n\u0131 yerle\u015ftirmeyi d\u00fc\u015f\u00fcnebilirsiniz. QR kodlar\u0131, bir web URL'sine ba\u011flanan matris barkodlard\u0131r.<\/p><p>Mobil \u00f6\u011frenme hakk\u0131nda daha fazla bilgi i\u00e7in a\u015fa\u011f\u0131daki D\u0130\u00d6 belgesine bak\u0131n:<\/p><ul><li><p>M-\u00d6\u011frenme K\u0131lavuzu (cep telefonundan eri\u015fim i\u00e7in optimize edilmi\u015ftir)<\/p><\/li><li><p><a href=\"http:\/\/mlearn.adlnet.gov\/\"><b>http:\/\/<\/b><\/a><b>adlnet.gov\/projects\/mobile-learning-overview<\/b><\/p><\/li><\/ul><h2><a> <\/a><a id=\"_Toc69909250\"> <\/a><b>A\u00e7\u0131k Kaynak, \u00dccretsiz Yaz\u0131l\u0131m<\/b><b> ve GOTS \u00c7\u00f6z\u00fcmleri<\/b><\/h2><p>A\u00e7\u0131k kaynak yaz\u0131l\u0131m; kaynak kodunun \u00fccretsiz olarak kullan\u0131ma sunulmas\u0131, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n yaz\u0131l\u0131m\u0131 incelemesi, de\u011fi\u015ftirmesi ve herhangi bir ki\u015fiye herhangi bir ama\u00e7la da\u011f\u0131tmas\u0131na izin verilmesi olarak tan\u0131mlan\u0131r. Genellikle halka a\u00e7\u0131k, i\u015f birli\u011fine dayal\u0131 bir \u015fekilde geli\u015ftirilir ve katk\u0131da bulunanlar\u0131n katk\u0131lar\u0131n\u0131 payla\u015f\u0131p tart\u0131\u015fabilecekleri bir topluluk sitesi bulunur.<\/p><p>A\u00e7\u0131k kaynak se\u00e7enekleri, al\u0131c\u0131lar i\u00e7in kesinlikle caziptir \u00e7\u00fcnk\u00fc s\u00f6z konusu lisanslama maliyeti yoktur. Uzun vadede maliyet ticari bir \u00e7\u00f6z\u00fcme e\u015fitlenebilece\u011fi veya bu \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc a\u015fabilece\u011finden, a\u00e7\u0131k kaynakl\u0131 bir \u00e7\u00f6z\u00fcm sat\u0131n alman\u0131n art\u0131lar\u0131-eksileri konusunda net olman\u0131z gerekir. \u00dccretsiz lisans y\u00f6n\u00fcne a\u015f\u0131r\u0131 ba\u011flanmak \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn paraya m\u00e2l olacak di\u011fer y\u00f6nlerini g\u00f6rmezden gelmek kolayd\u0131r. Bu y\u00f6nler genellikle kurulum \u00f6zelle\u015ftirme ve deste\u011fi i\u00e7erir.<\/p><p>\u00dcr\u00fcn\u00fcn tamamen kurulu\u015fun belirli gereksinimlerine g\u00f6re uyarlanabilmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan a\u00e7\u0131k kaynakl\u0131 ara\u00e7lar\u0131n potansiyel avantaj\u0131n\u0131 g\u00f6zden ka\u00e7\u0131rmak da kolayd\u0131r. Do\u011fru \u015fekilde y\u00f6netilirse bu avantaj a\u00e7\u0131k kaynak bir \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc yaln\u0131zca lisans \u00fccretsiz oldu\u011fu i\u00e7in de\u011fil, geli\u015ftirme ve \u00f6zelle\u015ftirme \u00e7abalar\u0131n\u0131n yaln\u0131zca kurumun ihtiya\u00e7lar\u0131na daha fazlas\u0131na odaklanabilece\u011fi i\u00e7in de daha ucuz h\u00e2le getirebilir. Bunu, kurulu\u015funuzun ihtiya\u00e7 duymayabilece\u011fi (ancak yine de bunun i\u00e7in para \u00f6d\u00fcyorsunuz) pek \u00e7ok \u00f6zelli\u011fe sahip ticari bir \u00fcr\u00fcnle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131n. Standart bir ticari sistem i\u00e7in i\u015f modeli, en geni\u015f m\u00fc\u015fteri taban\u0131n\u0131 \u00e7ekmek i\u00e7in m\u00fcmk\u00fcn olan en geni\u015f gereksinim grubunu olu\u015fturmakt\u0131r. Kurulu\u015funuz bu gereksinimlerin t\u00fcm\u00fcne veya \u00e7o\u011funa ihtiya\u00e7 duymayabilir.<\/p><p>16 Ekim 2009 ABD SB, a\u00e7\u0131k kaynakl\u0131 yaz\u0131l\u0131mlar hakk\u0131nda yeni rehber yay\u0131nlad\u0131 (<b>bkz. <\/b><a href=\"http:\/\/powdermonkey.blogs.com\/files\/2009oss.pdf\"><b>http:\/\/powdermonkey.blogs.com\/files\/2009oss.pdf<\/b><\/a>). K\u0131lavuz, edinim de\u011ferlendirmeleri s\u0131ras\u0131nda a\u00e7\u0131k kaynak yaz\u0131l\u0131m\u0131n \u00f6zel yaz\u0131l\u0131m ile e\u015fit a\u011f\u0131rl\u0131\u011fa sahip olmas\u0131 gerekti\u011fini vurgulamaktad\u0131r. SB'de g\u00fcvenlik ve kalite sorunlar\u0131 nedeniyle a\u00e7\u0131k kaynak yaz\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n kullan\u0131mdan kald\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman ge\u00e7mi\u015fte kald\u0131. A\u00e7\u0131k kaynakl\u0131 yaz\u0131l\u0131m\u0131n faydalar\u0131 bu k\u0131lavuz belgede a\u015fa\u011f\u0131daki \u015fekilde a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015ft\u0131r (A\u00e7\u0131k kaynakl\u0131 yaz\u0131l\u0131m \u201cOSS\u201d olarak an\u0131l\u0131r):<\/p><ul><li><p>Kamuya a\u00e7\u0131k kaynak kodu taraf\u0131ndan sa\u011flanan s\u00fcrekli, geni\u015f, e\u015f g\u00f6zden ge\u00e7irme, daha s\u0131n\u0131rl\u0131 temel geli\u015ftirme ekibi taraf\u0131ndan tan\u0131mlanamayabilecek hatalar\u0131n belirlenmesi ve ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 yoluyla yaz\u0131l\u0131m g\u00fcvenilirli\u011fini ve g\u00fcvenlik \u00e7abalar\u0131n\u0131 destekler.<\/p><\/li><li><p>Yaz\u0131l\u0131m kaynak kodunu k\u0131s\u0131tlamas\u0131z de\u011fi\u015ftirme \u00f6zelli\u011fi, bakanl\u0131\u011f\u0131n de\u011fi\u015fen durumlara, g\u00f6revlere ve gelecekteki tehditlere daha h\u0131zl\u0131 yan\u0131t vermesini sa\u011flar.<\/p><\/li><li><p>\u00d6zel k\u0131s\u0131tlamalardan dolay\u0131 belirli bir yaz\u0131l\u0131m geli\u015ftiricisine veya tedarik\u00e7isine olan g\u00fcven, birden \u00e7ok tedarik\u00e7i taraf\u0131ndan i\u015fletilebilen, korunabilen a\u00e7\u0131k kaynak yaz\u0131l\u0131m kullan\u0131m\u0131yla azalt\u0131labilir, b\u00f6ylece giri\u015f ve \u00e7\u0131k\u0131\u015f engelleri azalt\u0131labilir.<\/p><\/li><li><p>A\u00e7\u0131k kaynak yaz\u0131l\u0131mlar\u0131 genellikle bilgisayar ba\u015f\u0131na lisans maliyetine sahip olmad\u0131\u011f\u0131ndan, yaz\u0131l\u0131m\u0131n bir\u00e7ok kopyas\u0131n\u0131n gerekli olabilece\u011fi durumlarda maliyet avantaj\u0131 sa\u011flayabilir; toplam kullan\u0131c\u0131 say\u0131s\u0131n\u0131n fazla oldu\u011fu ve \u00f6nceden bilinmedi\u011fi durumlarda lisans nedeniyle maliyet art\u0131\u015f riskini azaltabilir.<\/p><\/li><li><p>A\u00e7\u0131k kaynakl\u0131 lisanslar, yaz\u0131l\u0131m\u0131 kimin kullanabilece\u011fini veya yaz\u0131l\u0131m\u0131n kullan\u0131labilece\u011fi \u00e7al\u0131\u015fma alanlar\u0131n\u0131 k\u0131s\u0131tlamaz. Bu nedenle a\u00e7\u0131k kaynak yaz\u0131l\u0131mlar\u0131 hem bilinen hem de beklenmedik kullan\u0131c\u0131lar\u0131n h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde tedarik edilmesini sa\u011flayan a\u011f merkezli bir lisanslama modeli sunar.<\/p><\/li><li><p>Bakanl\u0131k, AKY'nin di\u011fer kullan\u0131c\u0131larla bak\u0131m sorumlulu\u011funu payla\u015farak \u00f6zellikle bak\u0131m sorumlulu\u011funu \u00fcstlendi\u011fi yaz\u0131l\u0131ma (\u00d6r. KHD\u00c7) k\u0131yasla yaz\u0131l\u0131m\u0131n toplam sahiplik maliyetini azaltarak fayda sa\u011flayabilir.<\/p><\/li><li><p>AKY, yaz\u0131l\u0131m\u0131 minimum maliyet ve idari gecikmelerle \"test s\u00fcr\u00fc\u015f\u00fc\" yapman\u0131n \u00f6nemli olabilece\u011fi h\u0131zl\u0131 prototipleme ve deneyler i\u00e7in \u00f6zellikle uygundur.<\/p><ul><li><p>(A\u00e7\u0131k Kaynak Yaz\u0131l\u0131m\u0131 (AKY) Hakk\u0131nda A\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 K\u0131lavuz, Ekim 16, 2009)<\/p><\/li><\/ul><\/li><\/ul><p>A\u00e7\u0131k kaynakl\u0131 yaz\u0131l\u0131m hakk\u0131nda \u00f6nemli olan \u015fey, edindi\u011finiz a\u00e7\u0131k kaynakl\u0131 \u00fcr\u00fcn\u00fc \u00e7evreleyen toplulukla kurman\u0131z gereken ili\u015fkidir. \u0130htiya\u00e7 duydu\u011funuz (\u00fcr\u00fcn temelinin bir par\u00e7as\u0131 olmayan) h\u00e2lihaz\u0131rda geli\u015ftirilmi\u015f i\u015flevsellik mod\u00fcllerini ke\u015ffedebilmek ve kullanabilmek i\u00e7in toplulukla ileti\u015fim h\u00e2linde olmak, \u00f6zelle\u015ftirme maliyetlerinizi b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde azaltabilir. A\u00e7\u0131k kaynak topluluklar\u0131, a\u00e7\u0131k kaynak kullanman\u0131n, toplulu\u011fun sorumlu bir \u00fcyesi oldu\u011funuz anlam\u0131na geldi\u011fini, size s\u0131k s\u0131k hat\u0131rlat\u0131r. Topluluk kodundan, e\u011fitim ve dok\u00fcmantasyondan katk\u0131 alabilmenizin yan\u0131 s\u0131ra katk\u0131da bulunman\u0131z gerekti\u011fi y\u00f6n\u00fcnde de bir beklenti vard\u0131r. Toplulukta aktif kalman\u0131n maliyeti, \u00fcr\u00fcn ve \u00e7\u00f6z\u00fcmlerinizi ara\u015ft\u0131rman\u0131n, edinmenin yan\u0131nda hem de payla\u015fman\u0131n maliyeti, a\u00e7\u0131k kaynakl\u0131 bir ara\u00e7 edinmek i\u00e7in \u00c7D'ye d\u00e2hil edilmelidir.<\/p><p>Ayr\u0131ca, edindi\u011finiz a\u00e7\u0131k kaynakl\u0131 \u00fcr\u00fcn i\u00e7in a\u00e7\u0131k kaynak toplulu\u011funun g\u00fcc\u00fcn\u00fc, boyutunu ve \u00fcr\u00fcn\u00fcn \u00f6mr\u00fcn\u00fc de\u011ferlendirmek de \u00f6nemlidir. Bu, a\u00e7\u0131k kaynakl\u0131 yaz\u0131l\u0131m\u0131n ana sponsorlar\u0131n\u0131n herhangi bir zamanda geli\u015fmeyi durdurabilece\u011fi veya topluluklar\u0131n zamanla ortadan kaybolabilece\u011fi konusundaki kayg\u0131lar\u0131 hafifletebilir. Bir ba\u015fka olas\u0131 endi\u015fe de bir arac\u0131n pop\u00fclaritesinin h\u0131zl\u0131 b\u00fcy\u00fcyebilmesidir ki dok\u00fcmantasyon geli\u015fimde geri planda kal\u0131r, yaz\u0131l\u0131m\u0131n mevcut s\u00fcr\u00fcm\u00fcne yeti\u015femez. \u00d6zellikle sizi desteklemekle y\u00fck\u00fcml\u00fc hi\u00e7bir tedarik\u00e7inizin olmad\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131k kaynakl\u0131 yaz\u0131l\u0131m durumunda, yeterli belgelerin olmamas\u0131 bir \u00fcr\u00fcn\u00fcn kurulumunu, kullan\u0131m\u0131n\u0131, bak\u0131m\u0131n\u0131 ve sorun gidermesini zorla\u015ft\u0131rabilir.<\/p><p>Son olarak, baz\u0131 a\u00e7\u0131k kaynak \u00fcr\u00fcnlerin temel s\u00fcr\u00fcmleri \u00e7ok basittir, yaz\u0131l\u0131m\u0131n yaln\u0131zca \u00f6zel gereksinimlerinizi de\u011fil, ayn\u0131 zamanda \u00fcr\u00fcn t\u00fcr\u00fc i\u00e7in evrensel olarak tan\u0131nan i\u015flevselli\u011fi de kar\u015f\u0131layabilmesi i\u00e7in bir miktar \u00f6zelle\u015ftirme yap\u0131lmas\u0131 gerekir. A\u00e7\u0131k kaynakl\u0131 bir \u00fcr\u00fcn\u00fcn oldu\u011fu gibi kullan\u0131labilece\u011fini varsaymak riskli olabilir. \u00dcr\u00fcn\u00fc edindikten hemen sonra \u00fcr\u00fcn\u00fcn i\u015flevselli\u011fini art\u0131rmaya haz\u0131r hi\u00e7bir geli\u015ftirme kayna\u011f\u0131n\u0131z yoksa onu bir s\u00fcre kullanamayabilirsiniz.<\/p><p>\u00dccretsiz yaz\u0131l\u0131mlar a\u00e7\u0131k kaynakl\u0131 olabilir veya olmayabilir. \u00dccretsiz yaz\u0131l\u0131m\u0131n a\u00e7\u0131k kaynak yaz\u0131l\u0131m\u0131n bulunmad\u0131\u011f\u0131 durumlarda, kopyalanmas\u0131, da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131 ve yaz\u0131l\u0131m\u0131n t\u00fcrev \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n yap\u0131lmas\u0131 konusunda k\u0131s\u0131tlamalar\u0131 olabilir. \u00dccretsiz yaz\u0131l\u0131m kaynak kodunu kullan\u0131labilir h\u00e2le getirmeyebilir. \u00dccretsiz yaz\u0131l\u0131mlar, ki\u015fisel kullan\u0131m, k\u00e2r amac\u0131 g\u00fctmeyen kullan\u0131m, ticari olmayan kullan\u0131m vb. ile s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olabilir. A\u00e7\u0131k kaynak olmayan \u00fccretsiz yaz\u0131l\u0131m, kolayca \u00f6zelle\u015ftiremeyece\u011finiz i\u00e7in riskli bir yat\u0131r\u0131md\u0131r.<\/p><p>Kurulu\u015funuzda a\u00e7\u0131k kaynak kullan\u0131m\u0131 veya \u00fccretsiz yaz\u0131l\u0131m kullan\u0131m\u0131yla ilgili \u00f6zel k\u0131s\u0131tlamalar olabilir. ABD, SB i\u00e7in KHD\u00c7 yaln\u0131zca devlet kurumlar\u0131 i\u00e7in ge\u00e7erlidir. KHD\u00c7 yaz\u0131l\u0131m\u0131, bir devlet kurumunun teknik personeli veya ticari bir tedarik\u00e7i taraf\u0131ndan olu\u015fturulabilir (genellikle ikincisi). KHD\u00c7 sistemleri genellikle a\u015fa\u011f\u0131daki \u00f6zelliklere sahiptir:<\/p><ul><li><p>Devlet, kaynak kodu da d\u00e2hil olmak \u00fczere \u00fcr\u00fcn\u00fcn \u00e7o\u011fu y\u00f6n\u00fc \u00fczerinde do\u011frudan kontrol sahibidir.<\/p><\/li><li><p>Tedarik\u00e7i veya yarat\u0131c\u0131, serbest\u00e7e kullanmas\u0131 ve devlet i\u00e7inde payla\u015fmas\u0131 i\u00e7in para \u00f6deyen devlet kurulu\u015funa bir lisans vermi\u015ftir. Lisans h\u00fck\u00fcmetin bunu d\u0131\u015f kurumlara vermesine veya satmas\u0131na izin vermez.<\/p><\/li><li><p>KHD\u00c7 kurulumlar\u0131 i\u00e7in pop\u00fcler bir model, \u00fcr\u00fcn\u00fc devlet genelinde kullanan kurulu\u015flar\u0131n temsilcilerinin yeni gereksinimleri, olas\u0131 yeni \u00f6zellikleri tart\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 d\u00fczenli toplant\u0131lar yapmakt\u0131r. Bu toplant\u0131larda, temsilciler aras\u0131nda bu \u00f6zelliklerin (geli\u015ftirildikten sonra t\u00fcm kullan\u0131c\u0131lar taraf\u0131ndan kullan\u0131labilecek olan) eklenmesi maliyetinin payla\u015f\u0131lmas\u0131 konusunda anla\u015fmalar yap\u0131l\u0131r.<\/p><\/li><\/ul><p>Orijinal tedarik\u00e7i \/ geli\u015ftirici, \u00f6zelle\u015ftirmeleri yapmak i\u00e7in genellikle tercih edilen zatt\u0131r \u00e7\u00fcnk\u00fc geli\u015ftiricileri olu\u015fturma konusuna do\u011frudan d\u00e2hildir ve kod taban\u0131 ile \u00e7al\u0131\u015fma konusunda en fazla bilgiye sahip olur. Bu \u00f6nceden var olan deneyim, uzmanl\u0131k daha fazla geli\u015ftirme ve ki\u015fiselle\u015ftirme maliyetini \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde azaltabilir. Bununla birlikte, bir KHD\u00c7, orijinal tedarik\u00e7inin \u00f6zelle\u015ftirmeyi yapmas\u0131 gerekti\u011fini \u015fart ko\u015fmaz.<\/p><h2><a> <\/a><a id=\"_Toc69909251\"> <\/a><b>Bar\u0131nd\u0131r\u0131lan \u00c7\u00f6z\u00fcmler<\/b><\/h2><p>Baz\u0131 web tabanl\u0131 yazma arac\u0131 tedarik\u00e7ileri, bar\u0131nd\u0131r\u0131lan bir se\u00e7enek sunar. Bar\u0131nd\u0131r\u0131lan bir ara\u00e7, personeliniz taraf\u0131ndan kurum g\u00fcvenlik duvar\u0131n\u0131z\u0131n arkas\u0131na de\u011fil, tedarik\u00e7inin sunucusuna kendi personeli taraf\u0131ndan y\u00fcklenir, y\u00f6netilir. Bar\u0131nd\u0131r\u0131lan bir platformun avantajlar\u0131ndan baz\u0131lar\u0131 \u015funlard\u0131r:<\/p><ul><li><p>Sistemin yerel kurulumunu desteklemek i\u00e7in gereken donan\u0131m ve a\u011f altyap\u0131s\u0131 maliyetini ortadan kald\u0131r\u0131r.<\/p><\/li><li><p>Y\u00f6netim ve bak\u0131m i\u00e7in personel maliyetlerini d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcr.<\/p><\/li><li><p>Kurumsal a\u011fa daha az bant geni\u015fli\u011fi y\u00fck\u00fc getirir.<\/p><\/li><li><p>\u0130\u00e7erik ve \u00f6zellik g\u00fcncellemeleri personelin m\u00fcdahalesi olmadan ger\u00e7ekle\u015ftirilebilir.<\/p><\/li><li><p>Daha h\u0131zl\u0131 uygulama sa\u011flar.<\/p><\/li><li><p>\u00c7ok az i\u00e7 teknik destek, geli\u015ftirme gerektirir veya hi\u00e7 gerektirmez.<\/p><\/li><\/ul><p>Bar\u0131nd\u0131r\u0131lan bir \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn temel dezavantajlar\u0131ndan biri, yerel \u00f6zelle\u015ftirme f\u0131rsatlar\u0131n\u0131, kapsam\u0131n\u0131 k\u0131s\u0131tlamas\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca, bar\u0131nd\u0131r\u0131lan bir \u00e7\u00f6z\u00fcm, kurumunuzun gerektirdi\u011fi g\u00fcvenlik d\u00fczeyini sa\u011flamayabilir ancak bar\u0131nd\u0131r\u0131lan \u00e7\u00f6z\u00fcmler giderek daha g\u00fcvenli h\u00e2le gelir. Son olarak devlet kurumlar\u0131 i\u00e7in bir se\u00e7enek olmayabilir \u00e7\u00fcnk\u00fc h\u00fck\u00fcmet kurallar\u0131 sistemlerin do\u011frudan sahipli\u011fini ve kontrol\u00fcn\u00fc zorunlu k\u0131lma e\u011filimindeyken bar\u0131nd\u0131r\u0131lan bir \u00e7\u00f6z\u00fcm kiralama i\u015flemine benzer.<\/p><p>Bar\u0131nd\u0131r\u0131lan \u00e7\u00f6z\u00fcmler sunan tedarik\u00e7iler, herhangi bir konumdan kesintisiz 7\/24 eri\u015fime sahip, sa\u011flam bir bar\u0131nd\u0131rma ve a\u011f altyap\u0131s\u0131na kendilerini adarlar. Bar\u0131nd\u0131rd\u0131klar\u0131 sistem; \u00f6l\u00e7eklenebilir, fazladan yedekleme ve g\u00fcvenlik \u00f6zelliklerine sahip olmal\u0131d\u0131r. Bunlar, sat\u0131n alma i\u015flemi s\u0131ras\u0131nda durum tespiti do\u011frulamas\u0131 i\u00e7in gereken \u00f6gelerdir.<\/p><p>Bar\u0131nd\u0131r\u0131lan \u00e7\u00f6z\u00fcm tedarik\u00e7ilerinin \u00e7o\u011fu, ara\u00e7lar\u0131na abonelik temelinde eri\u015fim sunar. Bunlardan baz\u0131lar\u0131, \u201ceasygenerator\u201d<b> <\/b>gibi \u00fccretli hesaplara do\u011fru bir gradyan olarak s\u0131n\u0131rl\u0131 say\u0131da kurs \u00fcretmek i\u00e7in \u00fccretsiz hesaplar sunar.<\/p><h2><a> <\/a><a id=\"_Toc69909252\"> <\/a>\u015eablonlar, Temalar ve D\u0131\u015f G\u00f6r\u00fcn\u00fcmler<\/h2><p>\u0130\u015f ak\u0131\u015f\u0131n\u0131z\u0131 d\u00fczene koymak ve \u00e7aba d\u00fczeyini (\u00c7D) azaltmak i\u00e7in yapabilece\u011finiz en \u00e7arp\u0131c\u0131 \u015feylerden biri \u015fablonlar, temalar ve d\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcmler kullanmakt\u0131r. D\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcmlerin, temalar\u0131n ve \u015fablonlar\u0131n birbirinin yerine kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 duyabilirsiniz ancak farkl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 a\u015fa\u011f\u0131daki \u015fekillerde d\u00fc\u015f\u00fcnmek yararl\u0131d\u0131r.<\/p><p>D\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcmler, genellikle bir temel i\u00e7erik yerle\u015fimine dinamik olarak uygulanan bir aray\u00fcz \u00f6rt\u00fcs\u00fc veya tasar\u0131m\u0131 i\u00e7erir. \u00d6YS genellikle bir kitapl\u0131ktan d\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcm sa\u011flar, d\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcm s\u00fcrecini kontrol eder. Farkl\u0131 kurulu\u015flar\u0131n veya kullan\u0131c\u0131 gruplar\u0131n\u0131n ayn\u0131 \u00d6YS'yi payla\u015ft\u0131\u011f\u0131, kimliklerini g\u00fc\u00e7lendirmek \/ markala\u015ft\u0131rmak i\u00e7in farkl\u0131 \u2018vitrinler\u2019 kullanmalar\u0131 gerekti\u011fi durumlarda veya en az\u0131ndan kullan\u0131c\u0131lar\u0131 kursun sahibi veya kayna\u011f\u0131 konusunda kar\u0131\u015ft\u0131rmama h\u00e2llerinde d\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcmler \u00e7ok yayg\u0131nd\u0131r. \u00d6YS, kullan\u0131c\u0131n\u0131n hangi kuruma, role vb. ait oldu\u011funu alg\u0131lar ve i\u00e7eri\u011fi dinamik olarak kaplar. D\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcmler, her bir kuruma veya \u00f6\u011frenci toplulu\u011funa ayn\u0131 temel i\u00e7erik i\u00e7in tek bir ana kopya d\u00fczeyinde y\u00f6netilen kendi g\u00f6rsel aray\u00fcz\u00fcn\u00fc veya stilini sa\u011flayarak esas i\u00e7erik nesnelerinde yerel varyasyonlar\u0131 etkinle\u015ftirir.<\/p><p>Temalar, genellikle ekranlar\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcn\u00fc ve format\u0131n\u0131 global olarak kontrol eden ancak yazarl\u0131k arac\u0131 yoluyla yazma s\u00fcrecinde i\u00e7erikte statik ve yap\u0131land\u0131r\u0131lm\u0131\u015f stil sayfalar\u0131d\u0131r. D\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcmlerin aksine temalar, ara y\u00fczde g\u00f6r\u00fcnen \u00f6geler i\u00e7in bi\u00e7imlendirme sa\u011flar (genellikle ara y\u00fcz\u00fcn kendisine ek olarak). \u00d6YS taraf\u0131ndan dinamik olarak uygulanmazlar. Temalar genellikle \u00f6geleri daha ince bir d\u00fczeyde kontrol eder, renk temalar\u0131n\u0131, etkile\u015fimli par\u00e7ac\u0131klar\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcn\u00fc ve hissini vb. kontrol eder.<\/p><p>\u015eablonlar iki t\u00fcrd\u00fcr. Bunlardan biri, bir ekran geli\u015ftirmek i\u00e7in (genellikle aray\u00fcz d\u00e2hil) uygun bir ba\u015flang\u0131\u00e7 \u200b\u200bnoktas\u0131 sa\u011flar; yer tutucu metni, grafikleri vb. de\u011fi\u015ftirmeniz yeterlidir. \u015eablonlar yaln\u0131zca g\u00f6rsel unsurlar\u0131 de\u011fil, genellikle \u00f6\u011fretici faaliyetlere veya etkile\u015fim t\u00fcrlerine dayanan ekran i\u015flevselli\u011finin b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc i\u00e7erebilir. Baz\u0131 yazarl\u0131k ara\u00e7lar\u0131, sizi ekran olu\u015fturmak i\u00e7in ba\u015flang\u0131\u00e7 \u200b\u200bnoktas\u0131 olarak \u015fablonlar\u0131 kullanmaya zorlar; \u00f6nce bir \u015fablon belirlemelisiniz yoksa tek bir sayfa bile tasarlayamazs\u0131n\u0131z.<\/p><p>\u015eablonlar ayr\u0131ca bir kurs i\u00e7in b\u00fct\u00fcn bir yap\u0131 olabilir. \u00d6rne\u011fin, belirli say\u0131da sorudan olu\u015fan bir \u00f6n testiniz, ard\u0131ndan y\u00f6nergeniz ve ard\u0131ndan bir son testiniz olabilir. Bu t\u00fcr bir \u015fablonda, kursun g\u00f6r\u00fcn\u00fcmden ziyade standartla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f etkinlik s\u0131ras\u0131 kontrol edilir. Bu \u015fablon, \u00d6YS taraf\u0131ndan da sa\u011flanabilir ancak bu durumda, \u00f6gelerin yazarl\u0131k arac\u0131nda ayr\u0131 \u00f6\u011frenme nesneleri olarak tasarlanmas\u0131 gerekir.<\/p><p>B\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde \u015fablonlara dayanan ve bazen \u2018form tabanl\u0131 yazarl\u0131k\u2019 olarak adland\u0131r\u0131lan bir yazarl\u0131k paradigmas\u0131 h\u0131zl\u0131 e-\u00f6\u011frenme geli\u015ftirme a\u00e7\u0131s\u0131ndan pop\u00fclerdir <b>(bk. 4.1. H\u0131zl\u0131 e-\u00f6\u011frenme geli\u015ftirme ara\u00e7lar\u0131)<\/b>. Bu paradigma alt\u0131nda, kurs yazar\u0131 formlar\u0131, i\u00e7erik verileri ve nesnelerle doldurur. Her ekran t\u00fcr\u00fc i\u00e7in belirli bir tasar\u0131m, i\u015flev ve \/veya etkile\u015fimi ger\u00e7ekle\u015ftirmek \u00fczere olu\u015fturulmu\u015f bir form (\u015fablon) vard\u0131r; bu \u015fablonda yer alan i\u015flevler ve tasar\u0131mlar s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Bu, \u201cserbest form geli\u015ftirme\u201d ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r, burada yazar bo\u015f bir ekranla ba\u015flar ve arac\u0131n kendisi taraf\u0131ndan sa\u011flanan t\u00fcm i\u015flevlere s\u0131n\u0131rs\u0131z eri\u015febilir. Form tabanl\u0131 yazarl\u0131k, \u00e7ok az programlama becerisi gerektirir veya hi\u00e7 gerektirmez; teknik olmayan KOB\u0130'ler taraf\u0131ndan yaz\u0131lmas\u0131na olanak sa\u011flarken serbest form yazma baz\u0131 programlama becerilerini gerektirir. Form tabanl\u0131 yazarl\u0131kta, \u00f6\u011fretim tasar\u0131mc\u0131lar\u0131 veya KOB\u0130'ler, i\u00e7eri\u011fi olu\u015fturmak, doldurmak istedikleri bir ekran i\u00e7in ge\u00e7erli olan \u015fablonu veya temay\u0131 se\u00e7erler. Bu, b\u00fcy\u00fck miktarda zaman kazand\u0131r\u0131r, teknik uzmanl\u0131k gereksinimini azalt\u0131r; yaz\u0131m s\u00fcrecini basitle\u015ftirir \u00e7\u00fcnk\u00fc yazarlar t\u00fcm ekran\u0131 tasarlamak yerine yaln\u0131zca bir \u015fablonu doldururlar.<\/p><p>Bir projenin tasar\u0131m a\u015famas\u0131nda, yazarlar kendi temalar\u0131n\u0131 ve \u015fablonlar\u0131n\u0131 geli\u015ftirebilir; bunlar\u0131 bir kitapl\u0131ktan se\u00e7ebilirler (Genellikle yazarl\u0131k arac\u0131yla birlikte paketlenmi\u015ftir.). D\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcmler genellikle \u00d6YS i\u00e7indeki bir i\u015flev arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla kontrol edilir ve \u00f6zelle\u015ftirilir. Y\u00f6neticiler, bir kurum genelinde e-\u00f6\u011frenme i\u00e7in tek tip standartlar\u0131 uygulamak i\u00e7in \u015fablonlar\u0131n, temalar\u0131n kullan\u0131m\u0131n\u0131 zorunlu k\u0131labilir.<\/p><p>Ara\u00e7lar, kendi \u015fablonlar\u0131n\u0131z\u0131 olu\u015fturmak i\u00e7in sa\u011flad\u0131klar\u0131 \u00f6zelliklerde farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterir. Genel olarak s\u00fcre\u00e7 \u015fu \u015fekildedir:<\/p><ol><li><p>Sayfaya d\u00e2hil edilecek medya nesnesi t\u00fcrlerini belirten \u015fablon i\u00e7in bir \u00e7er\u00e7eve olu\u015fturun.<\/p><\/li><li><p>\u0130\u00e7eri\u011fin g\u00f6r\u00fcnece\u011fi kullan\u0131c\u0131 aray\u00fcz\u00fcn\u00fc olu\u015fturun veya belirtin (genellikle \u00f6nceden olu\u015fturulmu\u015f bir d\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcm a\u00e7\u0131s\u0131ndan).<\/p><\/li><li><p>Ortam nesnelerinin boyutlar\u0131n\u0131 ve konumlar\u0131n\u0131 i\u00e7eren \u015fablon i\u00e7in yerle\u015fim olu\u015fturun.<\/p><\/li><\/ol><p>Elbette, \u015fablonlar\u0131n kullan\u0131m\u0131 yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 k\u0131s\u0131tlayabilir; g\u00f6r\u00fcn\u00fcm ve his olarak \u201cbasmakal\u0131p\u201d bir e-\u00f6\u011frenme olu\u015fturabilir; geli\u015ftiriciler, bir \u015fablon \/ d\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcm kitapl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00e7ok \u00e7e\u015fitli uygun tasar\u0131mlar ve ekran t\u00fcrleri ile doldurarak bunu hafifletebilirler.<\/p><p>Ekran \u015fablonlar\u0131, mobil \u00f6\u011frenme yazarl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemlidir \u00e7\u00fcnk\u00fc ekran alan\u0131 \u00e7ok k\u0131s\u0131tl\u0131d\u0131r ve her platforma \u00f6zg\u00fcd\u00fcr. Baz\u0131 yazarl\u0131k ve grafik tasar\u0131m ara\u00e7lar\u0131 belirli cihazlar i\u00e7in bir \u015fablon katalo\u011fu i\u00e7erir.<\/p><h2><a> <\/a><a id=\"_Toc69909253\"> <\/a>G\u00fcvenlikle \u0130lgili Hususlar<\/h2><p>Bu b\u00f6l\u00fcm yaln\u0131zca web tabanl\u0131 ara\u00e7lar i\u00e7in ge\u00e7erlidir. Di\u011fer t\u00fcm kurum sistemleri gibi, yazarl\u0131k ara\u00e7lar\u0131 da kurumun g\u00fcvenlik ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamal\u0131d\u0131r. Ticari kurulumlar i\u00e7in, yazarl\u0131k arac\u0131 g\u00fcvenli\u011fi \u015fu anlama gelir:<\/p><ul><li><p>Yetkisiz giri\u015flere kar\u015f\u0131 koruma. Bu, \u00f6ncelikle oturum a\u00e7ma i\u015flevi evrensel web standartlar\u0131na dayanan arac\u0131n bir i\u015flevi de\u011fil, sistemin kurumsal intranet ortam\u0131na yerle\u015ftirilmesi ve bu yerle\u015fimin i\u00e7sel g\u00fcvenlik \u00f6zelliklerinin kendisidir. Elbette ticari kurulu\u015flar rakip \u015firketlerin e\u011fitimini g\u00f6rerek di\u011fer kurumlar\u0131n rekabet avantaj\u0131 elde etmesinden endi\u015fe duyarlar ve devlet kurumlar\u0131n\u0131n bariz g\u00fcvenlik endi\u015feleri vard\u0131r bu nedenle araca eri\u015fim esas husustur.<\/p><\/li><\/ul><ul><li><p>Kullan\u0131c\u0131lara, kullan\u0131c\u0131 profillerine d\u00e2hil edilmemi\u015f becerileri kilitlemek, ba\u015fka bir deyi\u015fle kullan\u0131c\u0131lar\u0131n yetkileri olmayan sistemde belirli \u015feyleri yapmalar\u0131n\u0131 engellemektir. T\u00fcm web tabanl\u0131 yazarl\u0131k ara\u00e7lar\u0131, rollere dayal\u0131 izin d\u00fczeylerini i\u00e7erir ancak bunun \u00f6tesinde, atanabilecek rol t\u00fcrleri, say\u0131s\u0131 ve izinler a\u00e7\u0131s\u0131ndan b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterirler.<\/p><\/li><\/ul><ul><li><p>Sistem izinlerini, kurumunuzun gerektirdi\u011fi d\u00fczeyler ve belirli izin t\u00fcrleriyle e\u015fle\u015fecek \u015fekilde b\u00f6l\u00fcmlere ay\u0131rmakt\u0131r. Buradaki soru, e\u011fer sistem sizi bir izin \/ rol atama \u015fablonu kullanmaya zorlarsa bu ortam\u0131n\u0131za ne derece uygundur; \u015fablonlar ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131z\u0131 kar\u015f\u0131lamak i\u00e7in nas\u0131l uyarlanabilir? Bireysel izinlerin i\u015flevden i\u015fleve temelli atanmas\u0131na izin veren bir \u00fcst\u00fcne yazma var m\u0131?<\/p><\/li><\/ul><p>Savunma Bakanl\u0131\u011f\u0131 kurumlar\u0131 i\u00e7in, sisteme yetkisiz eri\u015fim ve s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131labilecek belirli kurslar vb. nedeniyle ulusal g\u00fcvenlik ve bireylerin ya\u015fam ve organlar\u0131 \u00fczerindeki olas\u0131 zararl\u0131 etkileri ile ilgili \u00f6zel hususlar vard\u0131r. Bu konuda dikkate al\u0131nmas\u0131 gereken birtak\u0131m hususlar vard\u0131r.<\/p><h2><a> <\/a><a id=\"_Toc69909254\"> <\/a>Dosya Bi\u00e7imleri<\/h2><h3><a> <\/a><a id=\"_Toc69909255\"> <\/a><b>Girdi<\/b><\/h3><p>Bazen materyalleri, ELE'den e-\u00f6\u011frenmeye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmeye ihtiya\u00e7 vard\u0131r. Bu durumda girdi bi\u00e7imi genellikle Word<b> <\/b>ve PowerPoint<b> <\/b>dosyalar\u0131d\u0131r. Bunlar\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131 ortam\u0131nda yeniden olu\u015fturmak i\u00e7in s\u0131f\u0131rdan ba\u015flamak yerine harici bir belge d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcc\u00fc \/ optimize edici arac\u0131 kullanabilirsiniz (<b>Bak\u0131n\u0131z 3.7. E-\u00f6\u011frenmeye d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc otomatikle\u015ftirmek i\u00e7in harici belge d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcc\u00fc \/ optimize edici ara\u00e7lar)<\/b>. \u0130lk ad\u0131m PowerPoint<b> <\/b>ve Word<b> <\/b>belgelerini bir e-\u00f6\u011frenme ara y\u00fcz\u00fcnde bulunan web sayfalar\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmektir, geli\u015ftiriciler daha sonra bu sayfalarda e-\u00f6\u011frenme etkile\u015fimi olu\u015fturabilirler (Baz\u0131 etkile\u015fimli \u00f6zellikler PowerPoint'ten de otomatik olarak d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclebilir.).<\/p><p>Bu durumda \u015funlar\u0131 yapman\u0131z gerekir:<\/p><p>1) Ara\u00e7 se\u00e7iminiz bu belirli t\u00fcrden ara\u00e7la s\u0131n\u0131rland\u0131rmak<\/p><p>2) Arac\u0131n destek girdi bi\u00e7imleriyle e\u015fle\u015fti\u011fini do\u011frulamak i\u00e7in girdi bi\u00e7imlerinizi dikkatlice de\u011ferlendirmek<\/p><p>Eski ELE belgelerinizin Word<b> <\/b>ve PowerPoint<b> <\/b>i\u00e7inde oldu\u011funu varsaymay\u0131n. Baz\u0131lar\u0131 Quark<b> <\/b>gibi masa\u00fcst\u00fc yay\u0131nc\u0131l\u0131k uygulamalar\u0131nda olabilir veya yaln\u0131zca PDF format\u0131nda mevcut olabilir (ve orijinal kaynak dosyalar kaybolabilir).<\/p><h3><a> <\/a><a id=\"_Toc69909256\"> <\/a>\u00c7\u0131kt\u0131<\/h3><p>Bir yazarl\u0131k arac\u0131 se\u00e7erken sorulacak en \u00f6nemli soru muhtemelen \u015fudur: \u201cHangi \u00e7\u0131kt\u0131 dosyas\u0131 format (lar)\u0131n\u0131 \u00fcretiyor?\u201d Yazarl\u0131k ara\u00e7lar\u0131n\u0131 se\u00e7meye ba\u015flamadan \u00f6nce \u00e7\u0131kt\u0131 bi\u00e7iminizi belirlemeniz \u00f6nemlidir. Bu, araman\u0131z\u0131 \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde filtrelemeye, odaklamaya yarar ve \u015funlar\u0131 sa\u011flar:<\/p><p>1) Dosyalar, son kullan\u0131c\u0131 platformlar\u0131 (\u00f6rne\u011fin, PC ve Mac), i\u015fletim sistemleri, taray\u0131c\u0131lar d\u00e2hil olmak \u00fczere BT ve e\u011fitim sa\u011flama altyap\u0131n\u0131zda \u00e7al\u0131\u015facakt\u0131r.<\/p><p>2) Piyasadan kaybolabilecek ve sonunda dosyalar\u0131 a\u00e7ma becerisi ve sizi d\u00fczenleme ya da bir taray\u0131c\u0131da \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rma becerisinden mahrum b\u0131rakabilecek \u00f6zel bir formatla s\u0131k\u0131\u015f\u0131p kalmayacaks\u0131n\u0131z. Authorware\u2019yi yazma arac\u0131 olarak kullanan say\u0131s\u0131z kurum \u015fimdilerde kendilerini bu durumda buluyor.<\/p><p>Bir\u00e7ok \u00d6\u0130YS ve baz\u0131 web tabanl\u0131 yazarl\u0131k ara\u00e7lar\u0131, \u00e7al\u0131\u015fma zaman\u0131nda e-\u00f6\u011frenmeyi dinamik olarak bir araya getirmek, sunmak i\u00e7in tasarlanm\u0131\u015ft\u0131r. Kolayl\u0131k sa\u011flamak i\u00e7in ba\u015fka bir platformda kullan\u0131lmak \u00fczere eksiksiz e-\u00f6\u011frenme dosyalar\u0131 \u00e7\u0131karabilirler ancak genellikle bu \u015fekilde kullan\u0131lmalar\u0131 ama\u00e7lanmam\u0131\u015ft\u0131r. Ancak b\u00fcy\u00fck bir \u00d6\u0130YS tedarik\u00e7isi yazarlara, m\u00fc\u015fterilerinin \u00e7o\u011funun \u00e7al\u0131\u015fma zaman\u0131nda dosyalar\u0131 dinamik olarak bir araya getirme ve teslim etme i\u00e7in bir \u00d6\u0130YS\u2019nin d\u00e2hili yetene\u011finden yararlanmaktansa \u00f6nceden dosya olu\u015fturmay\u0131 ve bunlar\u0131 ba\u015fka bir platformda kullanmay\u0131 tercih etti\u011fini bildirdi (genellikle ayn\u0131 tedarik\u00e7inin ayr\u0131 \u00d6YS \u00fcr\u00fcn\u00fc). \u00c7al\u0131\u015fma zaman\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131 dosyalar\u0131 sunucuda depolanmasa da kullan\u0131c\u0131lara \u00e7al\u0131\u015fma zaman\u0131nda teslim edilen dosyalar\u0131n dosya format\u0131n\u0131 taray\u0131c\u0131 uyumlulu\u011fu gibi fakt\u00f6rlere g\u00f6re dikkate almak \u00f6nemlidir.<\/p><p>\u00c7o\u011funlukla, olu\u015fturdu\u011funuz e\u011fitim t\u00fcr\u00fc \u00e7\u0131kt\u0131 bi\u00e7imini y\u00f6nlendirir. En \u00f6nemli ayr\u0131m e\u015f zamanl\u0131 ve e\u015f zamans\u0131z \u00f6\u011frenmedir. Yazarl\u0131k sistemleri, bu \u00f6\u011frenme t\u00fcrleri i\u00e7in optimizasyonlar\u0131nda \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterir. \u00d6rne\u011fin, e\u015f zamanl\u0131 e-\u00f6\u011frenme i\u00e7in harici bir belge d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcc\u00fc \/ optimize edici ara\u00e7 muhtemelen en iyi se\u00e7iminizdir. Bu ara\u00e7lar\u0131n \u00e7o\u011fu, Word<b> <\/b>veya PowerPoint<b> <\/b>bi\u00e7iminde konu\u015fmac\u0131 notlar\u0131, bildiriler, \u00f6\u011frenci k\u0131lavuzlar\u0131 gibi e\u015f zamanl\u0131 \u00f6\u011frenim i\u00e7in \u00e7\u0131kt\u0131lar sunar.<\/p><p>\u00c7\u0131kt\u0131 format\u0131n\u0131n se\u00e7imi, \u00f6ncelikle da\u011f\u0131t\u0131m sisteminizin gereksinimlerine ve ayr\u0131ca dosya format\u0131n\u0131n destekledi\u011fi \u00f6\u011frenme t\u00fcr\u00fcne ba\u011fl\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin, Flash.swf format\u0131, y\u00fcksek d\u00fczeyde etkile\u015fimi g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u015fekilde destekler; web sayfalar\u0131na g\u00f6m\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde de \u00e7o\u011fu teslim sistemi taraf\u0131ndan desteklenir. Ancak, edit .fla kaynak Flash<b> <\/b>dosyalar\u0131n\u0131 yerel olarak d\u00fczenleyebilen ara\u00e7lar DHTML'den \u00e7ok daha dard\u0131r.<\/p><p>\u0130stenen \u00e7\u0131kt\u0131 formatlar\u0131n\u0131n a\u011f ve g\u00fcvenlik duvarlar\u0131 ile uyumlulu\u011funu do\u011frulamak i\u00e7in BT departman\u0131n\u0131zla g\u00f6r\u00fc\u015fmeniz gerekecektir. \u00d6rne\u011fin, baz\u0131 g\u00fcvenlik duvarlar\u0131 olas\u0131 g\u00fcvenlik riskleri nedeniyle Java uygulamalar\u0131n\u0131 engeller. Taray\u0131c\u0131 kurulumunda varsay\u0131lan olarak sa\u011flananlar d\u0131\u015f\u0131ndaki taray\u0131c\u0131 eklentilerini gerektiren \u00e7\u0131kt\u0131 formatlar\u0131 (\u00d6rne\u011fin, Internet Explorer<b> <\/b>ile Flash) ciddi sorumluluk olabilir. Bu, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n ve \/ veya BT personelinin bahsi ge\u00e7en eklentileri kurmas\u0131, bak\u0131m\u0131n\u0131 yapmas\u0131 i\u00e7in idari bir y\u00fck olu\u015fturabilir. Bu veya g\u00fcvenlik nedenleriyle bir kullan\u0131c\u0131 ortam\u0131nda yasaklanm\u0131\u015f olabilirler.<\/p><p>Baz\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131 bi\u00e7imleri (Flash<b> <\/b>ve HTML5 gibi), \u00e7al\u0131\u015fma zaman\u0131nda yerle\u015fik s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rma ve dosya ak\u0131\u015f\u0131 avantaj\u0131na sahiptir. Bu, bant geni\u015fli\u011finin s\u0131n\u0131rl\u0131 oldu\u011fu durumlarda \u00f6nemli bir avantaj olabilir.<\/p><p>\u00c7\u0131kt\u0131 dosyas\u0131 format\u0131, geli\u015ftirdi\u011finiz kursun di\u011fer yazarl\u0131k ara\u00e7lar\u0131 i\u00e7inde d\u00fczenlenmesini b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde etkileyebilir. Bu, bir ara\u00e7 piyasadan kayboldu\u011funda veya farkl\u0131 bir ara\u00e7ta \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 tercih eden yeni bir yazar geldi\u011finde sorun h\u00e2line gelebilir; kurs ba\u015fka bir araca aktar\u0131labilir, bu ara\u00e7ta kaynak dosyalar olarak de\u011fi\u015ftirilebilirse bu sorunlar hafifletilebilir.<\/p><p>Yazarl\u0131k ara\u00e7lar\u0131n\u0131n, yazma i\u015flevlerini ve kurs \u00f6zelliklerini kolayla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in genellikle \u00f6zel kod nesnelerini (\u00d6rne\u011fin, d\u00e2hili Java uygulamalar\u0131na referanslar veya HTML yorum alanlar\u0131na eklenen kodlar) kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamak \u00f6nemlidir. Bu kurslar\u0131 \u00d6YS'lerde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rmada sorun olmayabilir; herhangi bir taray\u0131c\u0131da \u00e7al\u0131\u015fabilirler ancak bu kod nesnelerinin anla\u015f\u0131lmas\u0131, sorunlar\u0131n\u0131n giderilmesi ba\u015fka bir yazarl\u0131k arac\u0131nda veya HTML d\u00fczenlenmesi zor olabilir. Bir yazarl\u0131k arac\u0131 i\u00e7in ideal olan, \u00e7\u0131kt\u0131 bi\u00e7iminin d\u00e2hili kaynak dosya bi\u00e7imiyle ayn\u0131 olmas\u0131 ve bu bi\u00e7imin HTML gibi temiz, evrensel bir kod olmas\u0131d\u0131r; hi\u00e7bir \u00f6zel kod d\u00e2hil edilmemelidir. Bu, kodunuzun \"gelece\u011fe haz\u0131r\" olmas\u0131n\u0131 sa\u011flar; i\u015fletim sistemlerini, taray\u0131c\u0131lar\u0131 yeni s\u00fcr\u00fcmleriyle \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131r.<\/p><p>Bir yazarl\u0131k arac\u0131n\u0131n \u00fcretti\u011fi dosyalar\u0131n (standart tescilli olmayan bir bi\u00e7imde), bu bi\u00e7imi i\u015fleyebilece\u011fini s\u00f6yleyen di\u011fer ara\u00e7larda \u00f6zellikle de bu bi\u00e7imi yerel olarak olu\u015fturanlarda %100 d\u00fczenlenebilir olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirlemeniz \u00f6nemlidir. \u00d6rne\u011fin, kaynak .fla Flash<b> <\/b>dosyalar\u0131 olarak \u00e7\u0131kt\u0131ya izin veren baz\u0131 yazarl\u0131k ara\u00e7lar\u0131, Flash'ta a\u00e7\u0131labilecek olsalar da yerel Flash<b> <\/b>dosyalar\u0131 kadar tam olarak d\u00fczenlenmez.<\/p><p>Bir \u00e7\u0131kt\u0131 bi\u00e7imi i\u00e7in bir \u00fcr\u00fcn\u00fcn deste\u011fine ayr\u0131nt\u0131l\u0131 \u015fekilde g\u00f6z atman\u0131z gerekebilir. \u2018Destekler\u2019 ifadesi, \u201cbunun i\u00e7in optimize edilmi\u015f\u201d ifadesi veya \u2018bunun i\u00e7in olu\u015fturulmu\u015f\u2019 ile ayn\u0131 anlamlara sahip olmayabilir.<\/p><p>Mobil \u00f6\u011frenme \u00e7a\u011f\u0131na girerken \u00e7\u0131kt\u0131 formatlar\u0131 daha da \u00f6nemli h\u00e2le geliyor. Yazarl\u0131k ara\u00e7lar\u0131, mobil cihazlarda oynat\u0131labilen dosyalar olu\u015fturmay\u0131 destekleyen \u00f6zelliklere sahiptir. Ge\u00e7mi\u015fte, geli\u015ftiriciler mobil cihazlar i\u00e7in e-\u00f6\u011frenme mimarisini ve bi\u00e7imini tamamen \u00f6zelle\u015ftirmek zorundayd\u0131 ancak Apple iPhone gibi g\u00fc\u00e7l\u00fc taray\u0131c\u0131 \u00f6zelliklerine (masa\u00fcst\u00fc taray\u0131c\u0131lara denk) ve daha b\u00fcy\u00fck ekranlara sahip cihazlarda bu durum daha az g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p><p>Not: Bu yaz\u0131 yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 s\u0131rada IPhone'larda Flash bi\u00e7imi kabul edilmiyordu. IPhone platformu i\u00e7in herhangi bir yazarl\u0131k bunu dikkate almal\u0131d\u0131r. Mobil platform i\u00e7in uygun h\u00e2le getirmeyi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz masa\u00fcst\u00fc platformu i\u00e7in kurslar geli\u015ftiriyorsan\u0131z, IPhone sunumu i\u00e7in, i\u00e7eri\u011finizdeki herhangi bir Flash par\u00e7as\u0131n\u0131n ba\u015fka bir bi\u00e7imde (HTML5, Adobe AIR<b> <\/b>gibi)<b> <\/b>yeniden \u00e7\u0131kt\u0131s\u0131n\u0131 alman\u0131z veya onu yeniden olu\u015fturman\u0131z gerekecektir.<\/p><p>Bu yaz\u0131n\u0131n yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 tarihten itibaren HTML 5 b\u00fcy\u00fck taray\u0131c\u0131larda uygulanmaktad\u0131r. Bu \u00e7\u0131kt\u0131 bi\u00e7iminin, e-\u00f6\u011frenme i\u00e7in evrensel bir bi\u00e7im olmas\u0131 muhtemeldir. (<b>Bk.7.18. Bu bi\u00e7imle ilgili \u00f6nemli hususlar i\u00e7in HTML5<\/b><b> bi\u00e7imi<\/b>)<\/p><h2><a> <\/a><a id=\"_Toc69909257\"> <\/a>\u00d6\u011frenme Nesnelerinin Yeniden Kullan\u0131m\u0131<\/h2><p>Hangi yazarl\u0131k arac\u0131 kullan\u0131l\u0131rsa kullan\u0131ls\u0131n, kurslar ve onlar\u0131 olu\u015fturan \u00f6\u011frenme nesnelerinin \u00fcretilmesi genellikle pahal\u0131d\u0131r. Bu \u00f6zellikle medya a\u00e7\u0131s\u0131ndan, zengin \u00f6\u011frenme nesneleri i\u00e7in ge\u00e7erlidir. Elbette, geli\u015ftirme s\u00fcresinden ve paradan tasarruf etmek i\u00e7in \u00f6\u011fretim a\u00e7\u0131s\u0131ndan uygun oldu\u011fu yerlerde \u00f6\u011frenme nesnelerini ve medya varl\u0131klar\u0131n\u0131 yeniden kullanmak i\u00e7in do\u011fal bir te\u015fvik vard\u0131r. \u00c7o\u011fu yazarl\u0131k arac\u0131 (\u00f6zellikle web tabanl\u0131 ara\u00e7lar ve \u00d6\u0130YS'ler), kurslar i\u00e7inde ve aras\u0131nda yeniden kullan\u0131m\u0131 kolayla\u015ft\u0131ran sa\u011flam i\u00e7erik nesnesi kitapl\u0131\u011f\u0131 i\u015flevleri sunarak bu ger\u00e7e\u011fi kabul eder. Yeniden kullan\u0131m senaryolar\u0131, bir kursta kullan\u0131lan (veya kullan\u0131ma haz\u0131r), ba\u011f\u0131ms\u0131z bir nesne kitapl\u0131\u011f\u0131 sunan, bir yazarl\u0131k arac\u0131 olan yazardan, t\u00fcm yazar ve kurs kurumundaki nesnelerin depolanmas\u0131na, aramas\u0131na ve eri\u015fimine izin veren web tabanl\u0131 bir araca kadar geni\u015f bir yelpazede olabilir. Yeniden kullan\u0131m, Learning Registry gibi kay\u0131t giri\u015fimleri ve RUSSEL sistemi (<a href=\"http:\/\/adlnet.gov\/russel\/\"><b> http: \/ \/adlnet.gov\/russel\/<\/b><\/a><b>)<\/b> gibi kaynaklar taraf\u0131ndan sa\u011flanan kurumlar aras\u0131nda bile yer alabilir.<\/p><p>Yeniden kullan\u0131m i\u00e7in optimize edilmi\u015f bir yazarl\u0131k arac\u0131na sahip olman\u0131n, bir yazarl\u0131k paradigmas\u0131 olarak yeniden kullan\u0131m\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmeye y\u00f6nelik yaln\u0131zca ilk ad\u0131m oldu\u011funu unutmay\u0131n; kurumsal ve lojistik engeller, yeniden kullan\u0131m\u0131n tam olarak uygulanmas\u0131n\u0131 engelleyebilir. ADL, RUSSEL sitesinde listelenen bu engellerin baz\u0131 \u00f6rnekleri a\u015fa\u011f\u0131daki gibidir:<\/p><ul><li><p>Geli\u015ftirilen i\u00e7erik, onayl\u0131, eri\u015filebilir i\u00e7erik havuzlar\u0131nda depolanmaz.<\/p><\/li><li><p>\u00d6\u011frenme varl\u0131klar\u0131, Payla\u015f\u0131labilir \u0130\u00e7erik Nesneleri (P\u0130N'ler) veya SCORM i\u00e7erik paketleriyle ili\u015fkili meta verilerin olu\u015fturulmas\u0131, y\u00fcklenmesi ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesi zaman alan bir s\u00fcre\u00e7tir.<\/p><\/li><li><p>Onayl\u0131 i\u00e7erik havuzlar\u0131nda (varsa) i\u00e7erik olu\u015fturmak ve kaydetmek zaman al\u0131c\u0131d\u0131r.<\/p><\/li><li><p>Yeniden kullan\u0131m i\u00e7in e-\u00f6\u011frenme i\u00e7eri\u011finin, tasar\u0131m\u0131n\u0131n ve geli\u015ftirmesinin nas\u0131l optimize edilece\u011fi anla\u015f\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p><\/li><li><p>Yeniden kullan\u0131m\u0131 zorunlu k\u0131lan politika ya mevcut de\u011fil ya da belirsizdir.<\/p><\/li><li><p>Fikri m\u00fclkiyet haklar\u0131 endi\u015feleri vard\u0131r.<\/p><\/li><\/ul><h2><a> <\/a><a id=\"_Toc69909258\"> <\/a>Piyasada Sat\u0131lan Dersler<\/h2><p>S\u0131f\u0131rdan \u00f6zel yap\u0131m e\u011fitim yaz\u0131l\u0131m\u0131 geli\u015ftirmekten daha ucuz olabilecek bir se\u00e7enek, ticari olarak mevcut kurslar\u0131 sat\u0131n almakt\u0131r. Teslim i\u00e7in modeller de\u011fi\u015fiklik g\u00f6sterir, baz\u0131 durumlarda yaln\u0131zca tedarik\u00e7inin sunucusunda bulunurlar ve ayr\u0131 bir \u00d6YS'de oturum a\u00e7may\u0131 gerektirirler.<\/p><h2><a> <\/a><a id=\"_Toc69909259\"> <\/a>Standartlar Deste\u011fi<\/h2><h3><a> <\/a><a id=\"_Toc69909260\"> <\/a>SCORM<\/h3><h4>Genel Bak\u0131\u015f<\/h4><p>D\u0130\u00d6, t\u00fcm da\u011f\u0131t\u0131lm\u0131\u015f \u00f6\u011frenme ortamlar\u0131 i\u00e7in a\u015fa\u011f\u0131daki \u00fcst d\u00fczey \u00f6zellikleri tan\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131r:<\/p><ul><li><p><b>Birlikte \u00e7al\u0131\u015fabilirlik<\/b>: Bir sistemde geli\u015ftirilen \u00f6\u011fretim bile\u015fenlerini al\u0131p ba\u015fka bir sistemde kullanma becerisi.<\/p><\/li><li><p><b>Eri\u015filebilirlik<\/b><b>:<\/b> \u00d6\u011fretim bile\u015fenlerini birden \u00e7ok konumdan bulma, bunlara eri\u015fme, bunlar\u0131 ba\u015fka konumlara ula\u015ft\u0131rma becerisi.<\/p><\/li><li><p><b>Yeniden kullan\u0131labilirlik<\/b>: \u00d6\u011fretim bile\u015fenlerini \u00e7oklu uygulamalarda, derslerde ve \u00e7e\u015fitli ba\u011flamlarda kullanma becerisi.<\/p><\/li><li><p><b>Dayan\u0131kl\u0131l\u0131k<\/b>: Maliyetli yeniden tasar\u0131m, yeniden yap\u0131land\u0131rma veya yeniden kodlama olmadan zaman i\u00e7indeki teknoloji de\u011fi\u015fikliklerine dayanma becerisi.<\/p><\/li><\/ul><p>Da\u011f\u0131t\u0131lm\u0131\u015f \u00f6\u011frenme ortamlar\u0131nda bu \u00f6zelliklere ula\u015fmak i\u00e7in D\u0130\u00d6, Payla\u015f\u0131labilir \u0130\u00e7erik Nesne Referans Modeli'nin (SCORM) kullan\u0131m\u0131n\u0131 te\u015fvik eder. SCORM, ders bile\u015fenlerinin, veri modellerinin ve protokollerin kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ili\u015fkisini tan\u0131mlar, b\u00f6ylece \u00f6\u011frenme i\u00e7eri\u011fi \u201cnesneleri\u201d ayn\u0131 modelle uyumlu sistemler aras\u0131nda payla\u015f\u0131labilir. Birlikte \u00e7al\u0131\u015fabilirli\u011fi desteklemek i\u00e7in SCORM, bir Uygulama Programlama Aray\u00fcz\u00fc (UPA) ve \u00f6ng\u00f6r\u00fclen veri modeli \u00f6geleri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla Payla\u015f\u0131labilir \u0130\u00e7erik Nesnelerinden (P\u0130N\u2019ler) \u00d6\u011frenme Y\u00f6netim Sistemi\u2019ne (\u00d6YS) ileti\u015fim ara\u00e7lar\u0131n\u0131 standartla\u015ft\u0131r\u0131r. (SCORM hakk\u0131nda daha fazla bilgi i\u00e7in bkz. www.ADLNet.gov)<\/p><p>SCORM'un herhangi bir \u00f6\u011fretim, performans deste\u011fi veya de\u011ferlendirme stratejisini ne dikte etti\u011fini ne de engelledi\u011fini anlamak \u00f6nemlidir. SCORM, e-\u00f6\u011frenmenin geli\u015ftirilmesi ve sunulmas\u0131 i\u00e7in nesne tabanl\u0131 yakla\u015f\u0131mlar\u0131 etkinle\u015ftirir. Bu, anlaml\u0131 \u00f6\u011fretim birimleri olu\u015fturmak i\u00e7in nispeten k\u00fc\u00e7\u00fck, yeniden kullan\u0131labilir i\u00e7erik nesnelerinden olu\u015fan \u00f6\u011frenme i\u00e7eri\u011finin toplanmas\u0131yla sa\u011flan\u0131r. B\u00f6ylece bireysel i\u00e7erik nesneleri, \u00e7oklu ba\u011flamlarda yeniden kullan\u0131lmak \u00fczere tasarlanabilir; yeni e\u011fitim bile\u015fenleri ve programlar\u0131n\u0131 bir araya getirmek i\u00e7in \u00e7e\u015fitli \u015fekillerde toplanabilir.<\/p><p>Yeniden kullan\u0131m\u0131 desteklemesi ama\u00e7lanan bu nesne tabanl\u0131 yakla\u015f\u0131m, i\u00e7erik nesnelerinin, e\u011fitim paketlerini temsil eden k\u00fcmelerin nas\u0131l s\u0131ralanaca\u011f\u0131n\u0131 \/ seyredece\u011fini kendi ba\u015flar\u0131na belirlememeleri gerekti\u011fi anlam\u0131na gelir. B\u00f6yle yapmak, i\u00e7erik nesnelerinin, yeniden kullan\u0131labilirliklerini engelleyen di\u011fer i\u00e7erik nesneleri hakk\u0131nda bilgi i\u00e7ermesini gerektirir. D\u0130\u00d6, bu gereklili\u011fi, t\u00fcm SCORM-2004 uyumlu \u00d6YS'lerin desteklemesi gereken bir dizi davran\u0131\u015f\u0131 standartla\u015ft\u0131rarak \u00e7\u00f6zm\u00fc\u015ft\u00fcr. B\u00f6ylece \u00d6YS, i\u00e7erikten ziyade \u00f6\u011frenenlerin P\u0130N'den P\u0130N'e olan hareketini kontrol eder.<\/p><p>Yeniden kullan\u0131m\u0131 desteklemek i\u00e7in SCORM, da\u011f\u0131t\u0131lm\u0131\u015f i\u00e7erik depolar\u0131ndaki i\u00e7erik nesnelerinin \u015firketler aras\u0131nda ve genelinde ke\u015ffedilebilir olmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in \u00fcst verileri kullan\u0131r.<\/p><p><i>NOT: ABD taraf\u0131ndan edinilen i\u00e7erik SB, SB Talimat\u0131 1322.26'ya (16 Haziran 2006) g\u00f6re SCORM<\/i><i> uyumlu \u201cmevcut s\u00fcr\u00fcm\u201d olmal\u0131d\u0131r.<\/i><\/p><h4><b>SCORM<\/b><b> Deste\u011fi \u0130\u00e7in Gereklilikler<\/b><\/h4><p>Bir yazarl\u0131k arac\u0131n\u0131n SCORM'u sa\u011flam bir \u015fekilde desteklemesi i\u00e7in yazarl\u0131k arac\u0131 \u015funlar\u0131 yapmal\u0131d\u0131r:<\/p><ul><li><p>Nesne tabanl\u0131 \u00f6\u011frenme tasar\u0131m\u0131n\u0131 destekleyin.<\/p><\/li><li><p>Herhangi bir kurum d\u00fczeyinde P\u0130N\u2019lerin tan\u0131mlanmas\u0131na izin verin.<\/p><\/li><li><p>A\u015fa\u011f\u0131dakiler d\u00e2hil olmak \u00fczere t\u00fcm SCORM veri modeli \u00f6gelerinin P\u0130N'lere d\u00e2hil edilmesini destekleyin:<\/p><ul><li><p>Geli\u015ftiriciye dan\u0131\u015fmadan yerle\u015ftirilen zorunlu \u00e7a\u011fr\u0131lar,<\/p><\/li><li><p>Bir<b> api. setValue (cmi.exit.normal); \u201c<\/b>\u00e7a\u011fr\u0131y\u0131 sonland\u0131r\u0131n\u201d\u0131 tetikleyen \u201cbitir ve \u00e7\u0131k\u201d d\u00fc\u011fmesi gibi s\u00fcr\u00fckle ve b\u0131rak \u00f6geleri olarak eklenen iste\u011fe ba\u011fl\u0131 \u00e7a\u011fr\u0131lar.<\/p><\/li><\/ul><\/li><\/ul><ul><li><p>Kursu \u00e7al\u0131\u015fma zaman\u0131nda d\u00fczg\u00fcn bir \u015fekilde iletmek i\u00e7in \u00d6YS i\u00e7in gerekli t\u00fcm dosyalar\u0131, bilgileri i\u00e7eren SCORM kurs paketleri olu\u015fturun. Kurs paketini olu\u015fturma s\u00fcrecinde yazara yard\u0131mc\u0131 olmak i\u00e7in a\u015fa\u011f\u0131 a\u00e7\u0131l\u0131r men\u00fcler veya sihirbazlar mevcut olmal\u0131d\u0131r.<\/p><\/li><li><p>Manifesto dosyalar\u0131n\u0131n do\u011frudan g\u00f6r\u00fcnt\u00fclenmesine ve d\u00fczenlenmesine izin verin.<\/p><\/li><li><p>Yeni kurs paketleri ve bildirimler olu\u015ftururken kurs paketlerinin, bildirimlerin yeniden kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 i\u00e7in ara\u00e7lar sa\u011flay\u0131n.<\/p><\/li><li><p>Bir SCORM \u00fcst veri d\u00fczenleyicisi ekleyin. Tercihen bu \u00fcst verilerin bir k\u0131sm\u0131, manuel giri\u015f gerektirmeden e\u011fitim yaz\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n mevcut \u00f6zelliklerinden \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131r veya se\u00e7ilir.<\/p><\/li><li><p>Kurs organizasyonu i\u00e7in s\u0131ralama ve gezinme kurallar\u0131n\u0131n tan\u0131mlanmas\u0131na izin verin.<\/p><\/li><\/ul><p>Yazarl\u0131k ara\u00e7lar\u0131, \u00e7ok \u00e7e\u015fitli uygulamalarla yukar\u0131da a\u00e7\u0131klanan SCORM gereksinimlerini \u00e7ok \u00e7e\u015fitli derecelerde destekler. Karar s\u00fcrecinizin bir par\u00e7as\u0131 olarak ara\u00e7lar\u0131n bunlar\u0131n her birini ne \u015fekilde ve ne derece destekledi\u011fini de\u011ferlendirmek \u00f6nemlidir. Standart i\u00e7in deste\u011fin derinli\u011fi, uyumlu e-\u00f6\u011frenme \u00fcretmek i\u00e7in \u00c7B'de b\u00fcy\u00fck bir fark yaratabilir.<\/p><h4><b>SCORM<\/b><b> Uyumlulu\u011funu ve Deste\u011fini Sa\u011flamak \u0130\u00e7in \u00d6neriler<\/b><\/h4><p>Yazarl\u0131k ara\u00e7lar\u0131n\u0131 SCORM uyumlulu\u011fu ve deste\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011ferlendirmeden \u00f6nce i\u00e7eri\u011finiz i\u00e7in hedef SCORM uyum d\u00fczeyini (\u00d6rne\u011fin, SCORM 2004, 4<b> <\/b>Edition) belirlemelisiniz. Bu, \u00d6YS'nizin destekledi\u011fi uygunluk d\u00fczeyine ba\u011fl\u0131 olacakt\u0131r. \u00d6YS'ler, mevcut seviyenin birka\u00e7 versiyon gerisinde kalabilir; SCORM seviyelerinin tamam\u0131 geriye d\u00f6n\u00fck uyumlu olmad\u0131\u011f\u0131ndan (\u00f6zellikle SCORM 2004 ve SCORM 1.2. aras\u0131nda), \u00d6YS'nizin uygunluk seviyesini (ve bu seviyede sertifikal\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131) belirlemek \u00f6nemlidir.<\/p><p>SCORM be\u015f s\u00fcr\u00fcm h\u00e2linde gelmektedir:<\/p><ul><li><p>SCORM 1.1<\/p><\/li><li><p>SCORM 1.2<\/p><\/li><li><p>SCORM 2004 2. Bask\u0131<\/p><\/li><li><p>SCORM 2004 3. Bask\u0131<\/p><\/li><li><p>SCORM 2004 4. Bask\u0131 (\u015fimdiki s\u00fcr\u00fcm)<\/p><\/li><\/ul><p>Daha yeni SCORM s\u00fcr\u00fcmleriyle uyumlu i\u00e7erikle birlikte eski i\u00e7eri\u011fi sunmay\u0131 umuyorsan\u0131z, ara\u00e7lar\u0131n bu iki standard\u0131 ayr\u0131 ayr\u0131 d\u0131\u015fa aktarmaya y\u00f6nelik se\u00e7enekleri i\u00e7ermesi gerekir.<\/p><p>Yaln\u0131zca i\u00e7erik ve \u00d6YS'lerin SCORM uyumlu olarak tan\u0131mlanabilece\u011fini, yaln\u0131zca \u00d6YS'lerin uyumlu olarak onaylanabilece\u011fini unutmay\u0131n. Bir yazarl\u0131k arac\u0131n\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 SCORM taraf\u0131ndan y\u00f6netilmez, SCORM deste\u011fini otomatikle\u015ftirmek i\u00e7in bir\u00e7ok olas\u0131 yakla\u015f\u0131m mevcuttur. Yaln\u0131zca onun taraf\u0131ndan \u00fcretilen i\u00e7erik uygunluk a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011ferlendirilebilir, o zaman bile yazar\u0131n arac\u0131n\u0131n \u00e7\u0131kt\u0131s\u0131 i\u00e7in ayarlad\u0131\u011f\u0131 yap\u0131land\u0131rmaya ve parametrelere ba\u011fl\u0131d\u0131r. \u0130\u00e7erik uyumlu olabilir, ancak yaln\u0131zca belirli parametreler belirli bir \u015fekilde ayarlanm\u0131\u015fsa bu b\u00f6yledir. Bu de\u011fi\u015fkenlik, herhangi bir uygunluk tespitinde \u00e7ok fazla belirsizli\u011fe meydan verir. Bu nedenle, \u00d6YS\u2019lerden farkl\u0131 olarak yazarl\u0131k ara\u00e7lar\u0131n\u0131n uyumlu veya uyumsuz oldu\u011funa karar verilmez.<\/p><p>Sat\u0131n alma i\u015flemi s\u0131ras\u0131nda, SCORM uyumlu i\u00e7erik olu\u015fturmaya y\u00f6nelik s\u0131n\u0131rlamalar\u0131n neler oldu\u011funu belirlemek i\u00e7in sat\u0131c\u0131n\u0131zla konu\u015fman\u0131z veya belgeleri dikkatlice okuman\u0131z gerekir. \u00d6rne\u011fin, baz\u0131 ara\u00e7lar SCORM uyumlulu\u011fu reklam\u0131n\u0131 yapar ancak P\u0130N'leri kurs yap\u0131s\u0131n\u0131n herhangi bir d\u00fczeyinde tan\u0131mlaman\u0131za izin vermez, b\u00f6yle bir durumda t\u00fcm kursu yaln\u0131zca tek bir P\u0130N olarak tan\u0131mlayabilirsiniz. Bu, D\u0130\u00d6'n\u00fcn nesnenin yeniden kullan\u0131labilirli\u011fini \u00f6\u011frenme hedefini ortadan kald\u0131r\u0131r.<\/p><p>De\u011ferlendirmekte oldu\u011funuz ara\u00e7 taraf\u0131ndan \u00fcretilen \u00f6rnek bir SCORM uyumlu e-\u00f6\u011frenme kursu edinmenizi ve hedef ders sunum sisteminizde test etmenizi \u015fiddetle tavsiye ederiz. Kurs da\u011f\u0131t\u0131m sistemleri, baz\u0131 durumlarda ayn\u0131 SCORM uyum d\u00fczeyini farkl\u0131 \u015fekilde uygular. Kurs da\u011f\u0131t\u0131m sistemindeki belirli SCORM uygulamas\u0131n\u0131n etkile\u015fimi ve SCORM kurs paketinizdeki \u00f6zel SCORM uygulamas\u0131, her ikisi de ayn\u0131 uyum d\u00fczeyinde olsa bile sorunlar ortaya \u00e7\u0131karabilir. Bu, belirli bir arac\u0131 sat\u0131n alma karar\u0131n\u0131z\u0131 etkileyebilir.<\/p><p>Mevcut bir hedef \u00d6YS yoksa yazarl\u0131k arac\u0131n\u0131z\u0131n i\u00e7erik \u00e7\u0131kt\u0131s\u0131n\u0131n tamamen SCORM uyumlu bir \u00d6YS'de nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmek i\u00e7in D\u0130\u00d6, \u00f6rnek \u00e7al\u0131\u015fma s\u00fcresi ortam\u0131n\u0131 kullanabilirsiniz.<\/p><p>Ayr\u0131ca, yazarl\u0131k arac\u0131 taraf\u0131ndan \u00fcretilen \u00f6rnek bir P\u0130N'i, yazarl\u0131k arac\u0131n\u0131n i\u00e7erik \u00e7\u0131kt\u0131s\u0131nda elde etti\u011fi uygunluk d\u00fczeyini do\u011frulamak i\u00e7in, SCORM Uyumluluk Test Paketi arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rmal\u0131s\u0131n\u0131z. Bu yaz\u0131 itibariyle SCORM'nin mevcut s\u00fcr\u00fcm\u00fc 2004 4. s\u00fcr\u00fcm\u00fcd\u00fcr.<\/p><p>SCORM deste\u011fi i\u00e7in yazarl\u0131k ara\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmaya y\u00f6nelik olas\u0131 bir yakla\u015f\u0131m, ayn\u0131 P\u0130N'i birden \u00e7ok yazarl\u0131k arac\u0131nda olu\u015fturmay\u0131, her birini s\u0131ras\u0131yla SCORM Uyumluluk Test Paketi'nde test etmeyi i\u00e7erir. \u00c7e\u015fitli yazarl\u0131k ara\u00e7lar\u0131nda ayn\u0131 i\u00e7erik par\u00e7as\u0131n\u0131n olu\u015fturulmas\u0131, her arac\u0131n \u00f6nemli g\u00f6rev otomasyon \u00f6zelliklerini kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131r ve bu \u00f6znel yarg\u0131lar i\u00e7erirken \u201coyun alan\u0131n\u0131 m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca dengeleyen\u201d bir kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmad\u0131r. Test kay\u0131tlar\u0131, her bir P\u0130N'in SCORM'u desteklemedeki ba\u015far\u0131 derecesini g\u00f6steren standartla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ve nesnel olarak geli\u015ftirilmi\u015f kay\u0131tlar sa\u011flayarak testin \u00f6znel y\u00f6nlerini art\u0131rmaktad\u0131r.<\/p><p>D\u0130\u00d6 genel web sitesinde bir SCORM Uyumluluk listesi (yazma ara\u00e7lar\u0131n\u0131 i\u00e7eren) vard\u0131r. \u201cAnahtar Kelime\u201d alan\u0131na yazarl\u0131k arac\u0131 ifadesini girin, filtrelenmi\u015f bir listeyi g\u00f6rmek i\u00e7in di\u011fer se\u00e7enekleri se\u00e7in, ard\u0131ndan ara \u00f6gesini t\u0131klay\u0131n. \u0130\u00e7inde listelenenlerin \u00e7o\u011fu ile birlikte bu ara\u00e7lar 3. Yazarl\u0131k ara\u00e7lar\u0131n\u0131n kategorileri ve \u00f6rnekleri, SCORM uyumlulu\u011funa ula\u015fmay\u0131 desteklemek i\u00e7in yerle\u015fik \u00f6zelliklere sahiptir ancak \u00e7o\u011fu durumda, tamamen SCORM uyumlu e-\u00f6\u011frenme olu\u015fturmak i\u00e7in baz\u0131 manuel kodlama gereklidir (\u00d6rne\u011fin, P\u0130N'ler i\u00e7in HTML \/ JavaScript \u201csarmalay\u0131c\u0131\u201d i\u00e7inde). Ayr\u0131ca bu ara\u00e7lar\u0131n \u00e7o\u011fu SCORM kurs paketlerinin (P\u0130N'leri, \u00fcst verileri, vb. a\u00e7\u0131klayan XML bildirim dosyalar\u0131n\u0131 i\u00e7eren. zip dosyalar\u0131) olu\u015fturulmas\u0131n\u0131 otomatikle\u015ftirmez. Bu beceri i\u00e7in <b>3.9.1. i\u00e7inde listelenen ara\u00e7lardan birini kullanmal\u0131s\u0131n\u0131z.<\/b> (e-\u00f6\u011frenme montajc\u0131lar\u0131 \/ paketleyiciler)<b> <\/b>Bu ara\u00e7lar, SCORM paketlerinin yap\u0131land\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in bir grafik kullan\u0131c\u0131 aray\u00fcz\u00fc sa\u011flayarak SCORM paketlerinin olu\u015fturulmas\u0131n\u0131 otomatikle\u015ftirir.<\/p><h4><b>SCORM<\/b><b> 2004 S\u0131ralama ve Gezinme Deste\u011fi<\/b><\/h4><p>\u015eu anda, ba\u011f\u0131ms\u0131z yazarl\u0131k sistemleri aras\u0131nda SCORM 2004 s\u0131ralama ve gezinme deste\u011fi nadirdir. Do\u011frudan bildirim dosyas\u0131n\u0131 kodlayarak (XML kullanarak) veya RELOAD Editor <b>(bk. 3.9.1.) gibi bir ara\u00e7 kullanarak SCORM 2004 s\u0131ralamas\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmeniz gerekebilir.<\/b> E-\u00f6\u011frenme montajc\u0131lar\u0131 \/ paketleyiciler, s\u0131ralama ve navigasyonu tan\u0131mlamak i\u00e7in bir grafik kullan\u0131c\u0131 aray\u00fcz\u00fc sa\u011flar. Ancak RELOAD Editor kullanmak i\u00e7in gereken terim ve tekniklerin, SCORM 2004 kapsam\u0131nda s\u0131ralama, gezinme kavramlar\u0131n\u0131n ve mant\u0131\u011f\u0131n\u0131n tam olarak anla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131n gerekti\u011fini unutmamal\u0131s\u0131n\u0131z (Teknoloji y\u00f6n\u00fcnden eksik olanlar i\u00e7in uygun de\u011fildir.).<\/p><p>\u00c7o\u011fu yazarl\u0131k arac\u0131, SCORM 2004 s\u0131ralama kurallar\u0131n\u0131 s\u0131f\u0131rdan olu\u015fturma becerisi sa\u011flamasa da baz\u0131lar\u0131 \u00f6nceden olu\u015fturulmu\u015f s\u0131ralama \u015fablonlar\u0131ndan se\u00e7im yapman\u0131za izin verir (The Reload Editor bunu ve kural i\u015fle\u00e7lerinin se\u00e7imine izin veren a\u00e7\u0131l\u0131r men\u00fclere sahip bir form kullanarak \u00f6zel kurallar tan\u0131mlama becerisini sa\u011flar).<\/p><h3><a> <\/a><a id=\"_Toc69909261\"> <\/a>B\u00f6l\u00fcm 508<\/h3><p>B\u00f6l\u00fcm 508 (29 U.S.C. 794d), elektronik ve bilgi teknolojisini geli\u015ftirdiklerinde, sat\u0131n ald\u0131klar\u0131nda, s\u00fcrd\u00fcrd\u00fcklerinde veya kulland\u0131klar\u0131nda t\u00fcm federal ajanslar i\u00e7in ge\u00e7erli olan 1998 y\u0131l\u0131nda y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe giren bir yasad\u0131r. Ajanslar, engelli \u00e7al\u0131\u015fanlara ve kamu \u00fcyelerine, di\u011ferlerinin mevcut eri\u015fimleriyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131labilir bilgilere eri\u015fim sa\u011flamal\u0131d\u0131r. E-\u00f6\u011frenme i\u00e7in bu, \u00f6rne\u011fin, g\u00f6rme engelli ki\u015filere y\u00f6nelik yard\u0131mc\u0131 yaz\u0131l\u0131mlar kullan\u0131larak anla\u015f\u0131labilir olmalar\u0131 i\u00e7in \u00f6zel \u00f6zelliklerin i\u00e7eri\u011fe uygulanmas\u0131 gerekti\u011fi anlam\u0131na gelir. Duyma engelli ki\u015filer i\u00e7in eri\u015filebilirlik sa\u011flamak, genellikle herhangi bir ses b\u00f6l\u00fcm\u00fcne bir komut dosyas\u0131 veya kapal\u0131 alt yaz\u0131 eklemek anlam\u0131na gelir.<\/p><p>Kurumunuz e-\u00f6\u011frenme \u00fcr\u00fcnleri i\u00e7in B\u00f6l\u00fcm 508 uyumlulu\u011funa tabi ise, bunu bir yazarl\u0131k arac\u0131 se\u00e7iminize karar parametresi olarak eklemeniz \u00e7ok \u00f6nemlidir. Yazarl\u0131k arac(lar)\u0131n\u0131z yerle\u015fik 508 uyumluluk deste\u011fine sahipse e-\u00f6\u011frenmeyi geli\u015ftirirken \u00c7B'yi azaltabilirsiniz, b\u00f6ylece i\u00e7erisindeki yazma s\u00fcrecinin normal seyri d\u0131\u015f\u0131nda ek \u00fcretim ad\u0131mlar\u0131 (\u00f6zellikle olduk\u00e7a teknik olanlar) ger\u00e7ekle\u015ftirmeye gerek kalmaz. Yazarl\u0131k arac\u0131n\u0131z, siz onunla \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken uyumlu e-\u00f6\u011frenme kodu \u00fcretmek i\u00e7in \u00f6geler eklememeli, ayn\u0131 zamanda uyumlu olmayan kod \u00fcretecek \u015feyler yapman\u0131z\u0131 da engellemelidir.<\/p><p>Baz\u0131 yazarl\u0131k ara\u00e7lar\u0131, kursun 508 uyumlu paralel bir s\u00fcr\u00fcm\u00fcn\u00fc olu\u015fturman\u0131za \/ ataman\u0131za, animasyonlar ve benzetim nesneleri i\u00e7in metin e\u015f de\u011fer ekranlar\u0131 koyman\u0131za izin verecektir. Bu s\u00fcr\u00fcm, kar\u015f\u0131lama ekran\u0131ndan kullan\u0131labilir h\u00e2le getirilebilir.<\/p><p>Yazma arac\u0131ndaki yerle\u015fik bir uyumluluk denetleyicisi yararl\u0131 olabilir ancak uygunlu\u011fu g\u00f6rme engelli ki\u015filer taraf\u0131ndan kullan\u0131lan ekran okuyucu yaz\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 test ederek ve \/ veya ba\u011f\u0131ms\u0131z bir eri\u015filebilirlik denetleyicisi <b>(bk. <\/b><a href=\"blank\"><b>http: \/\/www.rnib.org.uk\/xpedio\/groups\/public\/documents\/PublicWebsite\/public_tools.hcsp<\/b><\/a><b>)<\/b> kullanarak da do\u011frulamal\u0131s\u0131n\u0131z.<\/p><p>Yazarl\u0131k ara\u00e7lar\u0131 ve B\u00f6l\u00fcm 508 ile ilgili \u00f6nemli noktalar\u0131n tam bir \u00f6zeti i\u00e7in http: Web Eri\u015filebilirli\u011fi i\u00e7in Yazma Ara\u00e7lar\u0131n\u0131 Se\u00e7me ve Kullanma WC3 <b>www.w3.org\/WAI\/impl\/software.html<\/b><\/p><p>WC3 ayr\u0131ca <b>http:\/\/www.w3.org\/TR\/ATAG10\/ <\/b>adresinde bir <a href=\"http:\/\/www.w3.org\/TR\/ATAG10\/\"><b>Yazarl\u0131k Arac\u0131 Eri\u015filebilirlik<\/b><b> K\u0131lavuzu <\/b><\/a>belgesi yay\u0131nlar.<\/p><p>CourseAvenue Eri\u015filebilirlik Oynat\u0131c\u0131 gibi herhangi bir \u00e7evirim i\u00e7i i\u00e7eri\u011fe b\u00f6l\u00fcm 508 uyumu olu\u015fturan ara\u00e7lar vard\u0131r.<\/p><h3><a> <\/a><a id=\"_Toc69909262\"> <\/a>Havac\u0131l\u0131k End\u00fcstrisi BTE Komitesi (A\u0130CC)<\/h3><p>Bu standart i\u00e7in destek, yazarl\u0131k ara\u00e7lar\u0131 aras\u0131nda yayg\u0131nd\u0131r. Standart yayg\u0131nd\u0131r, uzun bir ge\u00e7mi\u015fe sahiptir; havac\u0131l\u0131k end\u00fcstrisinde kullan\u0131mla s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildir. Bu standart hakk\u0131nda daha fazla bilgi i\u00e7in <b>bk. <\/b><a href=\"http:\/\/www.aicc.org\/\"><b>http:\/\/www.aicc.org\/<\/b><\/a><b>.<\/b><\/p><h3><a> <\/a><a id=\"_Toc69909263\"> <\/a><b>\u00dcst Veri Standartlar\u0131<\/b><\/h3><p>E-\u00f6\u011frenmede \u00f6zellikle \u00fcst veriler i\u00e7in kullan\u0131lan standartlardan baz\u0131lar\u0131 \u015funlard\u0131r:<\/p><ul><li><p>EEME \u00d6\u011frenme Nesnesi \u00dcst Verileri (\u00d6N\u00dc)<\/p><\/li><\/ul><p><a href=\"http:\/\/www.imsglobal.org\/specifications.html\"><b>http:\/\/www.imsglobal.org\/specifications.html<\/b><\/a><\/p><ul><li><p><a href=\"http:\/\/www.imsglobal.org\/specifications.html\">Dublin \u00c7ekirde\u011fi<\/a><\/p><\/li><\/ul><p><b>http:\/\/www.dublincore.org<\/b><\/p><p><a href=\"http:\/\/www.dublincore.org\/\">Bir yazarl\u0131k arac\u0131nda standart, kurumunuz taraf\u0131ndan tamamen benimsenmiyorsa veya i\u00e7eri\u011fin onu benimseyen bir kurum taraf\u0131ndan yeniden kullan\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsan\u0131z belirli bir \u00fcst veri standard\u0131 i\u00e7in deste\u011fe ihtiya\u00e7 yoktur. \u00dcst veri standard\u0131 benimsenmi\u015fse bunun i\u00e7in yazarl\u0131k arac\u0131 deste\u011fi, e-\u00f6\u011frenme ve di\u011fer i\u00e7erik nesnelerinizin aranmas\u0131n\u0131, ke\u015ffedilmesini, kataloglanmas\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131ran bilgileri girerken size zaman kazand\u0131rabilir. Bu, \u00e7ok say\u0131da \u00f6\u011frenme nesnesine sahip b\u00fcy\u00fck bir i\u015fletmede zamandan ve emekten \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde tasarruf sa\u011flayabilir. Yazarl\u0131k arac\u0131, \u00fcst veri alanlar\u0131n\u0131 ya varl\u0131klara ya da ayr\u0131 XML dosyalar\u0131 olarak i\u00e7eri\u011fe ekler (SCORM'de ikincisidir).<\/a><\/p><p>SCORM'un \u00fcst veri kullan\u0131m\u0131n\u0131 veya herhangi bir \u00f6zel \u00fcst veri standard\u0131n\u0131 tavsiye etmedi\u011fini unutmay\u0131n\u0131z.<\/p><h3><a> <\/a><a id=\"_Toc69909264\"> <\/a>Common Cartridge<\/h3><p>IMS Global Learning Consortium, bir \u00d6YS'ye aktar\u0131m i\u00e7in bir kursu paketlemenin standart bir yolu olarak Common Cartridge'\u0131 geli\u015ftirdi. SCORM paketleme standard\u0131 (\u0130\u00e7erik Toplama Modeli) ile ayn\u0131 avantajlar\u0131n \u00e7o\u011funa sahiptir. Bu standard\u0131 kullanarak paketlenmesi gereken kurslar geli\u015ftiriyorsan\u0131z zamandan ve teknik uzmanl\u0131\u011f\u0131n\u0131zdan tasarruf etmek i\u00e7in yazarl\u0131k arac\u0131 deste\u011fine ba\u015fvurmal\u0131s\u0131n\u0131z. Ayr\u0131nt\u0131lar i\u00e7in <a href=\"http:\/\/www.imsglobal.org\/cc\/index.html\"><b>http:\/\/www.imsglobal.org\/cc\/index.html<\/b><b> <\/b><\/a>adresine bak\u0131n.<\/p><h3><a> <\/a><a id=\"_Toc69909265\"> <\/a><b>E\u011fitim<\/b><b> ve \u00d6\u011frenme Mimarisi<\/b><b> (E\u00d6M) &amp;Experience API<\/b><b> (xAPI<\/b><b>)<\/b><\/h3><p>D\u0130\u00d6, yeni nesil SCORM'u E\u011fitim ve \u00d6\u011frenme Mimarisi (E\u00d6M) olarak adland\u0131rd\u0131. Mevcut ve planlanan gelecekteki t\u00fcm D\u0130\u00d6 teknik projeleri, \u015fartnameleri, standart \u00e7abalar\u0131, ba\u011flant\u0131l\u0131 e\u011fitim ve \u00f6\u011frenme i\u00e7in zengin bir ortam yaratmak \u00fczere tasarlanm\u0131\u015f projeleri kapsayan bir \u015femsiye terim olan T\u00d6M'\u00fcn kapsam\u0131na girer. T\u00d6M'nin I. a\u015famas\u0131, bu d\u00f6rt alan\u0131 i\u00e7eren deneyim izlemeye odaklanm\u0131\u015ft\u0131r:<\/p><ul><li><p>Yeni bir \u00e7al\u0131\u015fma zaman\u0131 API'si (Experience API ya da xAPI olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r)<\/p><\/li><li><p>Yeni bir veri modeli<\/p><\/li><li><p>Yeni bir veri model bi\u00e7imi \/ s\u00f6z dizimi<\/p><\/li><li><p>Yeni bir aktar\u0131m \/ ileti\u015fim y\u00f6ntemi<\/p><\/li><\/ul><p>Genel T\u00d6M vizyonu ayr\u0131ca bireyselle\u015ftirilmi\u015f \u00f6\u011frenme i\u00e7eri\u011finin, sistemlerinin ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamak i\u00e7in \u00f6\u011frenci profilleri, yetkinlikler ve ak\u0131ll\u0131 i\u00e7erik arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 kavramlar\u0131n\u0131 i\u00e7erir. T\u00d6M, SCORM'un yerini almak i\u00e7in tasarlanmam\u0131\u015ft\u0131r ancak SCORM ve di\u011fer bir\u00e7ok i\u00e7erik bi\u00e7imi T\u00d6M'de \u00e7al\u0131\u015facakt\u0131r. T\u00d6M'nin d\u00f6rt bile\u015feni \u015funlard\u0131r:<\/p><ul><li><p>Deneyim izleme<\/p><\/li><li><p>\u00d6\u011frenci profili<\/p><\/li><li><p>\u0130\u00e7erik arac\u0131l\u0131\u011f\u0131<\/p><\/li><li><p>Yetkinlik altyap\u0131s\u0131<\/p><\/li><\/ul><p>Yukar\u0131da a\u00e7\u0131klanan \u201cdeneyim izleme\u201d bile\u015feni, Experience API veya xAPI (eski ad\u0131yla 'Tin Can API'), \u015fu anda geli\u015ftirme a\u015famas\u0131nda en uzak olan\u0131d\u0131r (s\u00fcr\u00fcm 1.0, 26.4.2013 tarihinde yay\u0131nland\u0131; \u00f6zellik \u015fu anda 1.01 s\u00fcr\u00fcm\u00fcndedir). Experience API, Twitter ve Facebook gibi sosyal medya ak\u0131\u015flar\u0131na benzer \u201cak\u0131\u015flar\u201d arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla hem resm\u00ee hem de gayri resm\u00ee \u00f6\u011frenmeyi izler. \u00d6\u011frenme deneyimlerini ak\u0131\u015flar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla yakalayarak \u00f6\u011frenme, performansla olan ili\u015fkisini tam olarak analiz etmek i\u00e7in di\u011fer etkinlik verileriyle birle\u015ftirilir. Yeni API, mobil cihazlar\u0131n, oyunlar\u0131n, sosyal a\u011flar\u0131n, sanal d\u00fcnyalar\u0131n, benzetimlerin \u00f6\u011frenim ve e\u011fitim ortamlar\u0131nda kullan\u0131lmas\u0131n\u0131; cihazlarda ve platformlarda \u00f6\u011frenim deneyimlerini tutarl\u0131 bir \u015fekilde izleme becerisi sa\u011flar. \u201cDavid'in bir video izledi\u201d, \u201cDavid bir videoyu de\u011ferlendirdi\u201d, \u201cDavid bir videoyu tweetledi' ve \u201cJane, David\u2019in videosunu yeniden tweetledi' diye rapor edebilirsiniz.<\/p><p>\u00d6\u011frenme, ger\u00e7ek ya\u015fam durumlar\u0131nda da izlenebilir ve ayn\u0131 \u015fekilde rapor edilebilir. \u00d6rne\u011fin, \u201cJohn bir video i\u00e7in bir ses par\u00e7as\u0131 olu\u015fturdu.\u201d, \u201cSteven bir videoyu d\u00fczenledi\u201d, \u201cRalph bir video yay\u0131nlad\u0131\u201d ve \u201cMary bir video ile Akademi \u00d6d\u00fcl\u00fc kazand\u201d. Bunu \u201cba\u011flant\u0131l\u0131 \u00f6\u011frenme\u201d olarak tan\u0131mlamam\u0131z\u0131n sebebi budur \u00e7\u00fcnk\u00fc \u201cger\u00e7ek hayat\u201d durumlar\u0131 bile insanlar\u0131n internetteki bilgisayarlarla etkile\u015fimde bulunma \u015feklinden daha fazla yolla birbirine ba\u011flanabilir.<\/p><p>xAPI, geli\u015ftiricilerin bir \u00f6\u011frenme deneyimi izleme hizmeti olu\u015fturmak i\u00e7in uygulayabilecekleri bir arabirimi ve depolama \/ geri alma kurallar\u0131n\u0131 tan\u0131mlayan \u00f6zelliktir. Hizmet, deneyim beyanlar\u0131n\u0131n (tipik olarak \u00f6\u011frenme deneyimleri ancak herhangi bir deneyim olabilir) bir \u00d6\u011frenme Kay\u0131t Ambar\u0131\u2019na (\u00d6KA) iletilmesine ve g\u00fcvenli bir \u015fekilde saklanmas\u0131na izin vererek \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. xAP'nin yayg\u0131n \u015fekilde benimsenmesi, \u00d6YS'leri, xAPI ifadelerini i\u015fleyebilecek bir \u00d6KA bile\u015fenini dahil etmeye g\u00f6t\u00fcrebilir.<\/p><p>xAPI'nin SCORM'a g\u00f6re en b\u00fcy\u00fck avantajlar\u0131ndan biri \u00d6YS'den i\u00e7erik ba\u015flatmas\u0131n\u0131 gerektirmemesidir. Asl\u0131nda, kullan\u0131c\u0131 \u00f6\u011frenme deneyimiyle me\u015fgulken internet ba\u011flant\u0131s\u0131 bile gerektirmez. \u00d6\u011frenciler, xAPI'nin \u00f6\u011frenme deneyimlerini kaydetmesine izin verdikten sonra ba\u011flanabilirler. Bunun \u00d6YS'lerin gelece\u011fi i\u00e7in bariz etkileri vard\u0131r. \u00d6YS ortam\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda veya ba\u011flant\u0131s\u0131z kullan\u0131m i\u00e7in geli\u015ftirilen \u00f6\u011frenmeye yer vermek i\u00e7in \u00d6YS'lerin; \u00f6\u011frenci deneyimlerinin izlenmesinden sorumlu i\u015flevlerini, \u00e7e\u015fitli i\u00e7eriklerden kolayca eri\u015filebilen, dinamik olarak \u00f6\u011frenme deneyimlerini a\u00e7\u0131klayan, xAPI ifadelerini dinamik \u015fekilde yakalayabilen, sisteme tek bir bulut tabanl\u0131 hizmete (xAPI terimleriyle, bir \u00d6KA) ay\u0131rmalar\u0131 gerekebilir.<\/p><p>Yazarl\u0131k ara\u00e7lar\u0131n\u0131n, yazar\u0131n manuel kodlama yapmas\u0131n\u0131 gerektirmeden arka planda xAPI ifadeleri olu\u015fturabilmesi gerekir. Herhangi bir kullan\u0131c\u0131 i\u015flemi teorik olarak bir xAPI deyimiyle \u00f6zetlenebilir; bir \u00d6KA taraf\u0131ndan izlenebilir. Bir yazarl\u0131k arac\u0131n\u0131n xAPI izleme d\u00fc\u011f\u00fcmlerini tan\u0131mlamadaki esnekli\u011fi, standart yayg\u0131n bir \u015fekilde benimsendikten sonra yazarl\u0131k ara\u00e7lar\u0131 aras\u0131nda \u00f6nemli bir farkl\u0131la\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 olabilir.<\/p><p>xAPI standartlar\u0131 ile ilgili olarak daha detayl\u0131 bilgi i\u00e7in <b>bk. <\/b><a href=\"http:\/\/adlnet.gov\/adl-research\/performance-tracking-analysis\/experience-api\/\"><b>http:\/\/adlnet.gov\/adl-research\/performance-tracking-analysis\/experience-api\/<\/b><\/a><b>.<\/b><\/p><p>\u015eu anda, xAPI'yi edinenler, xAPI'yi \u00f6zg\u00fcn \u00f6zellikleriyle geli\u015ftirmektense SCORM yerine xAPI'yi kullanarak SCORM benzeri i\u015flevselli\u011fi ger\u00e7ekle\u015ftirme se\u00e7ene\u011fi sunmaya odaklanm\u0131\u015ft\u0131r. Lectora bir istisnad\u0131r; k\u0131sa s\u0131navlar gibi yayg\u0131n nesneler i\u00e7in otomatik olarak xAPI izlemeyi ayarlayan \u015fablonlar d\u00e2hil olmak \u00fczere, kullan\u0131c\u0131 eylemlerinin, ko\u015fullar\u0131n\u0131n (haz\u0131r veya yazar tan\u0131ml\u0131) xAPI izlemesiyle e-\u00f6\u011frenme mod\u00fcllerini e\u011fitmek i\u00e7in g\u00fc\u00e7l\u00fc bir deste\u011fe sahiptir.<\/p><p>Yazarl\u0131k arac\u0131 \u00fcr\u00fcn modellerinin b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcmlerini yeniden d\u00fc\u015f\u00fcnmekle birlikte di\u011fer tedarik\u00e7ilerin bu deste\u011fi sonunda uygulad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmeyi bekleyin.<\/p><p>Mart 2014 itibariyle, a\u015fa\u011f\u0131daki yazarl\u0131k ara\u00e7lar\u0131 bir dereceye kadar xAPI'yi destekledi:<\/p><h4><b>Adobe Captivate<\/b><\/h4><ul><li><p><a href=\"http:\/\/www.adobe.com\/products\/captivate.html\"><b>http:\/\/<\/b><\/a><a href=\"http:\/\/www.adobe.com\/products\/captivate.html\"><b>www<\/b><\/a><a href=\"http:\/\/www.adobe.com\/products\/captivate.html\"><b>.adobe.com\/products\/captivate.html<\/b><\/a><\/p><\/li><\/ul><h4><a href=\"http:\/\/www.adobe.com\/products\/captivate.html\"><b>Articulate<\/b><\/a><b> Storyline<\/b><\/h4><ul><li><p><a href=\"http:\/\/www.articulate.com\/products\/storyline-overview.php\"><b>http:\/\/www.articulate.com\/products\/storyline-overview.php<\/b><\/a><\/p><\/li><\/ul><h4><b>iSpring Presenter<\/b><\/h4><ul><li><p><a href=\"http:\/\/www.ispringsolutions.com\/ispring-presenter\/key-features.html\"><b>http:\/\/www.ispringsolutions.com\/ispring-presenter\/key-features.html<\/b><\/a><\/p><\/li><\/ul><h4><a href=\"http:\/\/www.ispringsolutions.com\/ispring-presenter\/key-features.html\"><b>Lectora<\/b><\/a><\/h4><ul><li><p><b>http:\/\/lectora.com<\/b><\/p><\/li><\/ul><p>Bu alanda yak\u0131nda \u00e7\u0131kabilecek bir geli\u015fme, bir yazarl\u0131k arac\u0131n\u0131n xAPI profilini depolayan web\u2019den eri\u015filebilen bir XML dosyas\u0131n\u0131 alma yetene\u011fidir. Bu, yazarl\u0131k arac\u0131n\u0131n t\u0131p toplulu\u011fu gibi belirli bir topluluk ya da video izleyen \u00f6\u011frenciler gibi belirli bir kullan\u0131m \u00f6rne\u011fi i\u00e7in ilgili izleme verilerini kaydetmeyi otomatikle\u015ftirecektir.<\/p><h2><a id=\"_Toc69909266\"> <\/a>De\u011ferlendirmeler<\/h2><p>D\u0130\u00d6, ta\u015f\u0131nabilir ve birlikte \u00e7al\u0131\u015fabilir olmalar\u0131 i\u00e7in i\u00e7erik i\u00e7inde de\u011ferlendirmeler olu\u015fturman\u0131z\u0131 \u00f6nerir ancak baz\u0131 durumlarda, i\u00e7erik olu\u015fturmak i\u00e7in kullan\u0131lan harici yazarl\u0131k arac\u0131 yerine \u00d6YS i\u00e7inde sunulan ara\u00e7lar vas\u0131tas\u0131yla de\u011ferlendirmeler olu\u015fturabilmek isteyebilirsiniz. Bir\u00e7ok \u00d6YS bunu sunar. De\u011ferlendirmeler i\u00e7in d\u00e2hili \u00d6YS yazarl\u0131k i\u015flevini kullanman\u0131n dezavantaj\u0131 bu de\u011ferlendirmelerin genellikle \u00d6YS'de kal\u0131c\u0131 olmas\u0131 ve ba\u015fka bir sistemde ba\u015fka i\u00e7erikle kullan\u0131lmak \u00fczere d\u0131\u015fa aktar\u0131lamamas\u0131d\u0131r.<\/p><p>\u00d6YS i\u00e7inde de\u011ferlendirme yazarl\u0131\u011f\u0131 \u00e7ekici olabilir \u00e7\u00fcnk\u00fc bu, de\u011ferlendirmelerin \u00d6YS izleme veri taban\u0131yla yak\u0131n bir \u015fekilde \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. \u00d6YS e\u011fitmenleri ve y\u00f6neticileri i\u00e7in uygun veri \u00e7a\u011fr\u0131lar\u0131 ile harici de\u011ferlendirme olu\u015fturmak yerine d\u00e2hili \u00d6YS i\u015flevini kullanmak genellikle daha h\u0131zl\u0131 ve kolayd\u0131r. Ayr\u0131ca, de\u011ferlendirme etkile\u015fimlerini programlamak sunum i\u00e7eri\u011finden daha zor olabilir, bu nedenle yazarlar \u00fczerindeki bu teknik y\u00fck\u00fc de ortadan kald\u0131r\u0131r.<\/p><p>D\u00e2hili \u00d6YS de\u011ferlendirme yazarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n kullan\u0131m\u0131, \u00f6\u011frenme etkinlikleri \u00e7evrim d\u0131\u015f\u0131 olarak y\u00fcr\u00fct\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde \u00f6\u011frenci bunlar\u0131 tamamlarken \u00d6YS taraf\u0131ndan de\u011ferlendirilemedi\u011fi ve izlenemedi\u011fi durumlarda \u00f6zellikle yayg\u0131nd\u0131r. Bu nedenle, \u00f6\u011frencinin ustal\u0131k d\u00fczeyini do\u011frulaman\u0131n, saklaman\u0131n tek yolu, \u00d6YS taraf\u0131ndan sa\u011flanan bir de\u011ferlendirmedir. Bu de\u011ferlendirmeleri \u00d6YS'de d\u00e2hili olarak yazmak daha kolayd\u0131r.<\/p><h2><a id=\"_Toc69909267\"> <\/a>Duyarl\u0131 Tasar\u0131m<\/h2><p>Basit\u00e7e ifade etmek gerekirse, duyarl\u0131 tasar\u0131m \u201d\u2026tasar\u0131m ve geli\u015ftirmenin ekran boyutuna; platforma ve y\u00f6nlendirmeye dayal\u0131 olarak kullan\u0131c\u0131n\u0131n davran\u0131\u015f\u0131na, ortam\u0131na yan\u0131t vermesi gerekti\u011fini \u00f6neren yakla\u015f\u0131md\u0131r.\u201d (Lee, 2014). Ba\u015flang\u0131\u00e7ta, masa\u00fcst\u00fc e-\u00f6\u011frenmeyi mobil cihaz ekranlar\u0131nda g\u00f6r\u00fcnt\u00fclenmeye uygun h\u00e2le getirmeye odaklanm\u0131\u015ft\u0131. \u015eimdi, diz\u00fcst\u00fc ve masa\u00fcst\u00fc bilgisayarlar \u00e7o\u011fu duyarl\u0131 tasar\u0131m \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnde hesaba kat\u0131lsa da tablet ve ak\u0131ll\u0131 telefon g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme sorunlar\u0131na daha \u00e7ok odaklan\u0131yor.<\/p><p>Burada, cihaz\u0131n ekran boyutuna, y\u00f6n\u00fcne otomatik olarak uyum sa\u011flayan bir \u201cak\u0131c\u0131 yerle\u015fim\u201d \u00fcretme meselesi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulamak \u00f6nemlidir. \u00c7o\u011fu duyarl\u0131 tasar\u0131m uygulay\u0131c\u0131s\u0131, cihazlar\u0131n kullan\u0131m \u015feklindeki di\u011fer bir\u00e7ok farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131n ger\u00e7ek duyarl\u0131 tasar\u0131mda hesaba kat\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini vurgulamaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin, tabletler normalde otururken, ak\u0131ll\u0131 telefonlar ise kullan\u0131c\u0131 ayakta dururken, hatta hareket ederken kullan\u0131l\u0131r.<\/p><p>Duyarl\u0131 tasar\u0131ma ula\u015fan bir yazarl\u0131k arac\u0131n\u0131n temel dayana\u011f\u0131, yaz\u0131lan i\u00e7eri\u011fin; ayg\u0131t\u0131n ekran boyutunu, platformunu, y\u00f6n\u00fcn\u00fc alg\u0131lamas\u0131 ve yerle\u015fik komut dosyalar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla en iyi kullan\u0131c\u0131 i\u00e7erik etkile\u015fimi i\u00e7in format\u0131n \u00e7e\u015fitli parametrelerinde ayarlamalar\u0131 otomatik olarak yapmas\u0131d\u0131r. Bu, sadece sayfadaki \u00f6geleri k\u00fc\u00e7\u00fcltmek veya geni\u015fletmek anlam\u0131na gelmez. Nesnelerin konumlar\u0131n\u0131n ta\u015f\u0131nmas\u0131n\u0131 i\u00e7erebilir, bilgiyi bir \u201cyahut daha fazla\u201d ba\u011flant\u0131n\u0131n arkas\u0131na saklamak kadar ilerleyebilir. Ama\u00e7, i\u00e7eri\u011fi her farkl\u0131 cihaz i\u00e7in yazmak de\u011fil, bir kez yazabilmek;  i\u00e7eri\u011fin ak\u0131ll\u0131ca kullan\u0131c\u0131ya uyarlanmas\u0131n\u0131 sa\u011flamakt\u0131r.<\/p><p>Adobe Captivate 9.0 gibi yazarl\u0131k ara\u00e7lar\u0131n\u0131n art\u0131k \u00e7e\u015fitli derecelerde duyarl\u0131 tasar\u0131m sa\u011flad\u0131klar\u0131 g\u00f6r\u00fcnmektedir. Bununla birlikte, duyarl\u0131 tasar\u0131m\u0131n uygulanma \u015fekillerinde \u00f6nemli farkl\u0131l\u0131klar vard\u0131r. \u0130htiya\u00e7 duydu\u011funuz bir\u00e7ok farkl\u0131 senaryoyu tek bir kez yazma becerisine ger\u00e7ekten sahip oldu\u011funuzdan emin olmak i\u00e7in \u201ckaputun alt\u0131n\u0131\u201d daima kontrol edin.<\/p><p>\u015eu anda yazarl\u0131k arac\u0131 tedarik\u00e7ilerinin duyarl\u0131 tasar\u0131ma y\u00f6neltti\u011fi \u00fc\u00e7 yakla\u015f\u0131m vard\u0131r. Muhtemelen en pop\u00fcler olan\u0131, Adobe Captivate taraf\u0131ndan \u00f6rneklendirilen yakla\u015f\u0131md\u0131r. Bu ara\u00e7, di\u011fer bir\u00e7ok yazarl\u0131k arac\u0131 gibi, i\u00e7erik sunmak i\u00e7in kayd\u0131r\u0131lan bir web sayfas\u0131 yerine bir \"slayt\" metaforuna dayan\u0131r. Her cihaz kategorisi i\u00e7in \u201ckesme noktalar\u0131\u201d vard\u0131r. Bir ekran boyutu belirli bir kesme kopyas\u0131 i\u00e7in belirlenen boyuttan daha b\u00fcy\u00fckse sonraki daha b\u00fcy\u00fck kesme noktas\u0131 yerle\u015fimi g\u00f6r\u00fcnt\u00fclenir. Kesme noktalar\u0131 ana alt ili\u015fkilere sahip olabilir veya ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak yaz\u0131labilir.<\/p><p>Bir de kayan web sayfas\u0131 metaforunu kullanan a\u00e7\u0131k kaynak arac\u0131 Adapt taraf\u0131ndan benimsenen bir yakla\u015f\u0131m var, i\u00e7erik \u201cak\u0131c\u0131 yerle\u015fim\u201d i\u00e7inde sat\u0131r i\u00e7i \u00f6geler olarak yaz\u0131l\u0131r. Di\u011fer bir deyi\u015fle, daha k\u00fc\u00e7\u00fck bir ekran taraf\u0131ndan s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, i\u00e7eri\u011fin sayfada yeniden akmas\u0131 sa\u011flan\u0131r. \u00d6geler, i\u00e7erik nesneleri dizisinin bir par\u00e7as\u0131 olarak konumland\u0131klar\u0131ndan g\u00f6receli konumlar\u0131n\u0131 kaybetmez.<\/p><p>Son olarak, Articulate Storyline, farkl\u0131 ekran boyutlar\u0131na, y\u00f6nelimlerine duyarl\u0131 bir mobil kurs oynat\u0131c\u0131s\u0131na dayanan bir yakla\u015f\u0131m benimsemi\u015ftir. Kenar \u00e7ubu\u011fu men\u00fclerini gizlemek, taray\u0131c\u0131 kromunu ortadan kald\u0131rmak gibi \u015feyler yaparak daha k\u00fc\u00e7\u00fck ekranlara uyum sa\u011flar. Ayr\u0131ca yazarl\u0131k arac\u0131na web tabanl\u0131 derslerin bir oynat\u0131c\u0131ya ihtiya\u00e7 duymadan do\u011frudan modern web taray\u0131c\u0131lar\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na olanak tan\u0131yan \u00f6zellikler eklemeyi planl\u0131yor.<\/p><p \/><p \/><\/div>","rendered":"<div class=\"g&#xd6;z-&#xd6;n&#xdc;nde-bulundurulmasi-gereken-d&#x130;&#x11e;er-&#xd6;zell&#x130;kler-ve-sorunlar\">\n<h2><a> <\/a><a id=\"_Toc69909248\"> <\/a><b>H\u0131zl\u0131 E-\u00d6\u011frenme Yazarl\u0131k Ara\u00e7lar\u0131<\/b><\/h2>\n<p>H\u0131zl\u0131 e-\u00f6\u011frenme yazarl\u0131k ara\u00e7lar\u0131n\u0131n kullan\u0131m\u0131 <b>3.1.3. E-\u00f6\u011frenme Geli\u015ftirme Ara\u00e7lar\u0131 <\/b>b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde bahsedilen ba\u011f\u0131ms\u0131z ara\u00e7lardan daha kolayd\u0131r \u00e7\u00fcnk\u00fc geli\u015ftiricilerin i\u015flenmemi\u015f i\u00e7eri\u011fi yazmalar\u0131 i\u00e7in PowerPoint veya Word gibi tan\u0131d\u0131k bir program\u0131 kullanmalar\u0131na olanak tan\u0131r. Geli\u015ftiriciler, h\u0131zl\u0131 e-\u00f6\u011frenme arac\u0131n\u0131 kullanarak etkile\u015fimli \u00f6zellikler ekleyip belgeleri e-\u00f6\u011frenme ekranlar\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcrler. Bu ara\u00e7lar s\u0131ralama ve dosyalama kullan\u0131c\u0131s\u0131n\u0131n (Bu sayfa tasar\u0131m\u0131, yazarl\u0131k veya programlama deneyimi olmayan anlam\u0131na gelir-\u00f6\u011fretim tasar\u0131mc\u0131lar\u0131 veya ders geli\u015ftiricileri anlam\u0131na gelmez.) e\u011fitim mod\u00fclleri olu\u015fturmas\u0131n\u0131 sa\u011flar.<\/p>\n<p>Bu ara\u00e7lar i\u00e7in s\u0131kl\u0131kla belirtilen genel avantajlar \u015funlard\u0131r:<\/p>\n<ul>\n<li>\n<p>K\u0131salt\u0131lm\u0131\u015f geli\u015ftirme s\u00fcreleri<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<ul>\n<li>\n<p>Bu yazarl\u0131k ara\u00e7lar\u0131, sadece ders \u00fcretimindeki toplam \u00e7aba d\u00fczeyini (\u00c7D) azaltt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in d\u00fc\u015f\u00fck maliyetli olmay\u0131p ayn\u0131 zamanda daha ucuzdurlar.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>H\u0131zl\u0131 ve kolay bir \u015fekilde de\u011fi\u015fiklik yapma, i\u00e7eri\u011fi yeniden da\u011f\u0131tma yetene\u011fi (\u00f6zellikle i\u00e7eri\u011fin de\u011fi\u015fken oldu\u011fu durumlarda) \u00e7ok \u00f6nemlidir.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p>Bu ara\u00e7lar\u0131 ele\u015ftirenler, bu ara\u00e7lar\u0131n birbirine benzer g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc ve hissi olan dersler olu\u015fturduklar\u0131n\u0131 (\u015fablon odakl\u0131 yap\u0131 ve tabii ki geli\u015ftiricilerin teknik deneyimsizli\u011fi nedeniyle) <b>3.10. Kategorilerin Kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmas\u0131<\/b><b> <\/b>b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde de g\u00f6sterildi\u011fi \u00fczere karma\u015f\u0131k e-\u00f6\u011frenme \u00fcr\u00fcnlerinin \u00fcretim becerisinde, genellikle \u00f6nemli farkl\u0131l\u0131klar oldu\u011funu belirtirler. Ara\u00e7, d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmeden sonra etkile\u015fim ekleme yetene\u011fini sa\u011flamad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece geli\u015ftiricilerin Word veya PowerPoint\u2019&#8217;i ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131 olarak kullanmalar\u0131 etkile\u015fimli, medya a\u00e7\u0131s\u0131ndan zengin e-\u00f6\u011frenme olu\u015fturmalar\u0131nda bir s\u0131n\u0131rlama olabilir. Bu gibi durumlarda, son \u00fcr\u00fcndeki \u00e7\u0131kt\u0131 bi\u00e7iminin Flash gibi sa\u011flam, etkile\u015fimli bir dosya t\u00fcr\u00fc olmas\u0131 daha fazla etkile\u015fime olanak sa\u011flayaca\u011f\u0131 i\u00e7in faydal\u0131 olabilir.<\/p>\n<p>Bu ara\u00e7lar, genellikle i\u00e7eri\u011fin h\u00e2lihaz\u0131rda kullan\u0131labilir bir bi\u00e7imde mevcut oldu\u011fu (\u00f6rne\u011fin, e\u011fitmen liderli\u011findeki bir derste kullan\u0131lan PowerPoint slaytlar\u0131 gibi) ve yaln\u0131zca daha d\u00fc\u015f\u00fck d\u00fczeyli \u00f6\u011frenme hedeflerinin kar\u015f\u0131lanmas\u0131n\u0131n gerekti\u011fi yerlerde en mant\u0131kl\u0131 oland\u0131r. \u00c7o\u011fu PowerPoint slayt\u0131n\u0131n, ba\u011f\u0131ms\u0131z \u00f6\u011frenme i\u00e7in tasarlanmad\u0131\u011f\u0131ndan olduk\u00e7a k\u0131salt\u0131lm\u0131\u015f bilgileri i\u00e7erdi\u011fini unutmay\u0131n bu nedenle slaytlar\u0131 de\u011fi\u015ftirme ya da d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmeden \u00f6nce veya sonra bunlar\u0131 \u00e7o\u011faltmak i\u00e7in biraz \u00e7aba sarf edilmesi gerekecektir.<\/p>\n<p>Bu ara\u00e7lar\u0131n kullan\u0131m\u0131na y\u00f6nelik olumlu ve olumsuz y\u00f6nler Allen&#8217;\u0131n ilk \u00fc\u00e7 b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde (2012) canl\u0131 bir tart\u0131\u015fmada sunulmu\u015ftur. Ayr\u0131ca, &#8220;h\u0131zl\u0131 e-\u00f6\u011frenme yazarl\u0131k arac\u0131&#8221; terimine ait tan\u0131m\u0131n\u0131n yukar\u0131da a\u00e7\u0131klanandan farkl\u0131 bir \u015fekilde tan\u0131mland\u0131\u011f\u0131n\u0131 unutmay\u0131n, baz\u0131lar\u0131 bunu yazar\u0131n i\u00e7erik olu\u015fturmak i\u00e7in kod veya komut dosyas\u0131 yazmas\u0131n\u0131 gerektirmeyen herhangi bir ara\u00e7 olarak tan\u0131mlar. Ancak D\u0130\u00d6, bu ara\u00e7lar\u0131n \u00e7o\u011funda kullan\u0131m kolayl\u0131\u011f\u0131 ve WYSIWYG tasar\u0131m\u0131na dikkat edilmesine ra\u011fmen karma\u015f\u0131k h\u00e2le geldiklerini ve &#8220;h\u0131zl\u0131&#8221; lakab\u0131yla ilgili iddialar\u0131n\u0131 kaybettiklerini savunmaktad\u0131r. Bu nedenle D\u0130\u00d6, bu kategorideki ara\u00e7lar\u0131 ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131 olarak PowerPoint veya Word kullanmaya hatta esasen PowerPoint dosyalar\u0131n\u0131 ba\u015fka bir dosya bi\u00e7imine de\u011fi\u015ftirmeden e-\u00f6\u011frenme i\u00e7in optimize etmeye y\u00f6nelik ara\u00e7lar olarak tan\u0131mlar.<\/p>\n<p>Bu ara\u00e7lar\u0131n kullan\u0131m\u0131 olduk\u00e7a yayg\u0131nla\u015ft\u0131; e Learning Guild, 2013 y\u0131l\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 yazarl\u0131k ara\u00e7lar\u0131 (Shank ve Ganci), (2013) anketinde kat\u0131l\u0131mc\u0131lardan %64 &#8216;\u00fcn\u00fcn kendi yazarl\u0131k ara\u00e7lar\u0131yla &#8220;PowerPoint&#8217;ten e-\u00f6\u011frenme&#8221; olu\u015fturduklar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<h2><a> <\/a><a id=\"_Toc69909249\"> <\/a><b>M-\u00d6\u011frenme Yazarl\u0131k Ara\u00e7lar\u0131<\/b><\/h2>\n<p>Mobil cihazlar i\u00e7in \u00f6\u011frenme i\u00e7eri\u011finin olu\u015fturulmas\u0131 a\u015fa\u011f\u0131dakiler d\u00e2hilinde bir\u00e7ok y\u00f6nden farkl\u0131d\u0131r.<\/p>\n<ul>\n<li>\n<p>Mobil cihazlar i\u00e7in i\u015fletim sistemleri ve donan\u0131m \u00f6zellikleri (\u00f6zellikle ekran boyutu ve \u00e7\u00f6z\u00fcn\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc) bir cihazdan di\u011ferine pek \u00e7ok farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterir ve bu da duyarl\u0131 tasar\u0131m\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na neden olur. <b>(Daha fazla detay i\u00e7in bak\u0131n\u0131z: 4.12. Duyarl\u0131 Tasar\u0131m)<\/b><\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<ul>\n<li>\n<p>Veri a\u011flar\u0131na ba\u011flant\u0131 h\u0131z\u0131, g\u00fcn\u00fcn saatine, kullan\u0131c\u0131n\u0131n konumuna vb. ba\u011fl\u0131 olarak olduk\u00e7a de\u011fi\u015fkendir.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<ul>\n<li>\n<p>Performans genellikle masa\u00fcst\u00fc bilgisayarlardan daha d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fcr. Bu, bellek, disk alan\u0131, \u00e7ip tasar\u0131m\u0131 vb. gibi \u015feylere ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<ul>\n<li>\n<p>Cep telefonlar\u0131 son derece ki\u015fiselle\u015ftirilmi\u015ftir (masa\u00fcst\u00fc bilgisayarlar\u0131n aksine), bu da bir tasar\u0131m\u0131n temelini olu\u015fturmay\u0131 zorla\u015ft\u0131r\u0131r.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<ul>\n<li>\n<p>Mobil cihazla etkile\u015fim i\u00e7in farkl\u0131 yakla\u015f\u0131mlar vard\u0131r (\u00d6rne\u011fin, parmaklar\u0131 kullanmak, \u00f6zellikle de fare yerine ba\u015f parmaklar\u0131 kullanmak). Bu, \u00fczerine gelince de\u011fi\u015fen tasar\u0131m etkile\u015fimleri ve b\u00fcy\u00fck metin giri\u015f pencereleri i\u00e7in sorunlar ortaya \u00e7\u0131kar\u0131r.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<ul>\n<li>\n<p>\u00c7o\u011fu telefon, dikey ve yatay y\u00f6ne dinamik olarak ge\u00e7i\u015f yapabilir. \u0130\u00e7eri\u011fin buna g\u00f6re ayarlanmas\u0131 veya yaln\u0131zca kilitli modda g\u00f6r\u00fcnt\u00fclenmesi gerekebilir (Ayr\u0131ca bu durum i\u00e7in kullan\u0131c\u0131lar uyar\u0131lmal\u0131d\u0131r.).<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<ul>\n<li>\n<p>Geli\u015ftirilen i\u00e7eri\u011fi bir\u00e7ok farkl\u0131 platformda denemek gerekir. K\u00fc\u00e7\u00fck i\u015fletmeler normalde bunlar\u0131n t\u00fcm\u00fcn\u00fc elde edecek kaynaklara sahip de\u011fildir. Bu sorunu \u00f6nlemenin bir yolu, i\u00e7eri\u011fi <b>https:\/\/www.mobileapplicationtesters.com\/device-anywhere\/<\/b> sayfas\u0131n\u0131 (\u0130\u00e7eri\u011finizin nas\u0131l oldu\u011funu ve herhangi bir platformda ne kadar iyi \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steren bulut tabanl\u0131 bir cep telefonu \u00f6yk\u00fcn\u00fcc\u00fcd\u00fcr.) kullanarak denemektir. \u00d6yk\u00fcn\u00fcc\u00fclerin her zaman as\u0131l cihazla %100 tutarl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 unutmay\u0131n.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<ul>\n<li>\n<p>T\u00fcm e-\u00f6\u011frenme i\u00e7erikleri mobil da\u011f\u0131t\u0131m i\u00e7in uygun de\u011fildir. Uygun mobil \u00f6\u011frenme i\u00e7eri\u011finin \u00fc\u00e7 temel kategoriye ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. (Quinn, 2011)<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<ul>\n<li>\n<ul>\n<li>\n<p>\u00d6\u011frenmeyi art\u0131rma<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<ul>\n<li>\n<ul>\n<li>\n<ul>\n<li>\n<p>Motive edici \u00f6rnekler<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<ul>\n<li>\n<ul>\n<li>\n<ul>\n<li>\n<p>Yeni kavram a\u00e7\u0131klamalar\u0131, \u00f6rnekler i\u00e7in yeni ba\u011flamlar, geni\u015fletilmi\u015f uygulama ile \u00f6\u011frenme s\u00fcre\u00e7lerini geni\u015fletme.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<ul>\n<li>\n<ul>\n<li>\n<p>Performans art\u0131rma (aka performans deste\u011fi)<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<ul>\n<li>\n<ul>\n<li>\n<ul>\n<li>\n<p>Karar destek ara\u00e7lar\u0131<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>\u0130\u015f yard\u0131mlar\u0131<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Yard\u0131m uygulamalar\u0131<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<ul>\n<li>\n<ul>\n<li>\n<p>\u00d6\u011frenme platformu\/Mikro dersler<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<ul>\n<li>\n<p>\u00c7\u0131kt\u0131 dosyalar\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131z uygulamalar veya taray\u0131c\u0131 \u00fczerinden teslim edilebilir. Ba\u011f\u0131ms\u0131z uygulamalar s\u00f6z konusu oldu\u011funda uyuma dikkat edilmelidir. \u00d6rne\u011fin, \u015fu anda Flash, baz\u0131 cihazlarla uyumlu de\u011fildir.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<ul>\n<li>\n<p>Yazarl\u0131k ara\u00e7lar\u0131 \u015fu anda genellikle kameralar, pusulalar, GPS, ivme\u00f6l\u00e7erler, jiroskop ve di\u011fer sens\u00f6rler gibi yerle\u015fik i\u015flevlerden yararlanmak i\u00e7in i\u00e7erik olu\u015fturma yetene\u011fine sahip de\u011fildir. Ancak bu durum h\u0131zla de\u011fi\u015fmektedir. \u0130\u00e7eri\u011finizi yerel bir uygulama ortam\u0131nda olu\u015fturmad\u0131\u011f\u0131n\u0131z s\u00fcrece (ancak Objective C gibi d\u00fc\u015f\u00fck seviyeli bir programlama dili kullanarak) belirli mobil cihaz i\u015flevlerine her zaman eri\u015fmek zor olacakt\u0131r.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<ul>\n<li>\n<p>Mobil platformdaki standart etkile\u015fimli kontroller masa\u00fcst\u00fcndekilerden farkl\u0131 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. A\u015fa\u011f\u0131da bahsedilenlerle en iyi uygulama sonu\u00e7lar\u0131 al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r:<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<ul>\n<li>\n<ul>\n<li>\n<p>Radyo d\u00fc\u011fmeleri yerine normal d\u00fc\u011fmeleri kullan\u0131n.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>\u00dczerine gelince de\u011fi\u015fen tasar\u0131mlar\u0131 kullanmay\u0131n.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>M\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funda yerle\u015fik cep telefonu temalar\u0131n\u0131, i\u015flevlerini ve gezinmesini kullan\u0131n.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p>M-\u00f6\u011frenmeyi yazmada verilecek \u00f6nemli karar uygulaman\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131z bir uygulama olarak m\u0131 yoksa mobil cihaz\u0131n taray\u0131c\u0131s\u0131yla g\u00f6r\u00fcnt\u00fclenen a\u011f tabanl\u0131 bir uygulama olarak m\u0131 yaz\u0131laca\u011f\u0131d\u0131r. Dikkat edilmesi gereken hususlardan baz\u0131lar\u0131 \u015funlard\u0131r (Haag, 2011):<\/p>\n<ul>\n<li>\n<p>M-\u00f6\u011frenmeyi \u015fu durumlarda web uygulamas\u0131 olarak geli\u015ftirin:<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<ul>\n<li>\n<ul>\n<li>\n<p>\u00c7apraz platform uyumlulu\u011fu arad\u0131\u011f\u0131n\u0131zda,<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<ul>\n<li>\n<ul>\n<li>\n<p>Tescilli yaz\u0131l\u0131m geli\u015ftirme ara\u00e7lar\u0131n\u0131 (YGA) kullanarak yerel uygulamalar\u0131n geli\u015ftirilmesini destekleyemedi\u011finizde,<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<ul>\n<li>\n<ul>\n<li>\n<p>Eri\u015filebilirlik zorunlu oldu\u011funda,<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<ul>\n<li>\n<ul>\n<li>\n<p>Cihaz\u0131n daha geli\u015fmi\u015f \u00f6zelliklerinin kullan\u0131lmas\u0131 gerekli olmad\u0131\u011f\u0131nda (\u00f6r. \u00e7evrim d\u0131\u015f\u0131, kamera, ivme\u00f6l\u00e7er, jiroskop, vb.).<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<ul>\n<li>\n<p>M-\u00f6\u011frenmeyi yerel uygulama olarak \u015fu durumlarda geli\u015ftirin:<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<ul>\n<li>\n<ul>\n<li>\n<p>Bunun i\u00e7in \u00fccret ald\u0131\u011f\u0131n\u0131zda (kazan\u00e7 i\u00e7in),<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Oyun yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda,<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Belirli konum bilgilerini kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131zda,<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Kamera, ivme\u00f6l\u00e7er, vb. kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131zda,<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Dosya sistemlerine eri\u015fti\u011finizde,<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>\u00c7evrim d\u0131\u015f\u0131 kullan\u0131c\u0131lar oldu\u011funda.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p>A\u015fa\u011f\u0131da her birinin avantajlar\u0131 ve dezavantajlar\u0131 listelenmi\u015ftir:<\/p>\n<ul>\n<li>\n<p>Yerel uygulamalar<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<ul>\n<li>\n<ul>\n<li>\n<p>Avantajlar\u0131<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<ul>\n<li>\n<ul>\n<li>\n<ul>\n<li>\n<p>\u015eunlar i\u00e7in en iyisidir:<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<ul>\n<li>\n<ul>\n<li>\n<ul>\n<li>\n<ul>\n<li>\n<p>Oyun ve 3B benzetimler geli\u015ftirmek i\u00e7in,<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Kameralar\u0131 veya di\u011fer \u00f6zellikleri kullanmak i\u00e7in, (\u00f6r. art\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ger\u00e7eklik)<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Dosya sistemlerine eri\u015fmek i\u00e7in,<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<ul>\n<li>\n<ul>\n<li>\n<ul>\n<li>\n<p>Bunlar, herhangi bir bulut hizmetine veya a\u011f uygulamas\u0131na ba\u011flanacak \u015fekilde tasarlanabilmesine ra\u011fmen ba\u011flant\u0131 gerektirmez.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Mobil cihaz\u0131n donan\u0131m\u0131na do\u011frudan eri\u015febildikleri i\u00e7in daha h\u0131zl\u0131, daha \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir performans sergilerler.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Zengin bir tasar\u0131m sunan ve cihaz \u00f6zelliklerine eri\u015fim sa\u011flayan s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n en iyi kullan\u0131c\u0131 deneyimini sunarlar.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>\u00c7ok daha g\u00fcvenli olabilir.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>\u0130\u00e7eri\u011fi uzaktan kilitleyebilir veya silebilir.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Bir programc\u0131n\u0131n, tek bir platform i\u00e7in geli\u015ftirmesi nispeten kolayd\u0131r.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>\u0130\u00e7erik itilebilir (pushed) veya \u00e7ekilebilir (pulled).<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>\u0130\u00e7erik \u00e7evrim d\u0131\u015f\u0131 kullan\u0131mda indirilebilir.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<ul>\n<li>\n<ul>\n<li>\n<p>Dezavantajlar\u0131<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<ul>\n<li>\n<ul>\n<li>\n<ul>\n<li>\n<p>Benzersiz bir programlama dili gerekir.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Di\u011fer mobil platformlara kolayca ta\u015f\u0131namazlar.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>G\u00fcncellemeler genellikle yeni bir dosya indirmeyi gerektirir.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Eri\u015filebilirlik zordur.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Da\u011f\u0131t\u0131m daha uzun s\u00fcrebilir.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>\u00c7oklu cihaz platformlar\u0131n\u0131n olu\u015fturulmas\u0131, denenmesi ve desteklenmesi pahal\u0131 olabilir.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Bunlar, \u00fczerinde kontrol sahibi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131z \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc taraftan sertifika ve da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 talep edebilirler (\u00f6zellikle Apple s\u00f6z konusu oldu\u011funda).<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<ul>\n<li>\n<p>Web Uygulamalar\u0131<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<ul>\n<li>\n<ul>\n<li>\n<p>Avantajlar\u0131<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<ul>\n<li>\n<ul>\n<li>\n<ul>\n<li>\n<p>Dilleri \u00f6\u011frenmek ve kullanmak daha kolayd\u0131r: HTML, CSS, ve JavaScript<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Birden fazla cihazda da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 kolayd\u0131r. Her i\u015fletim sistemi i\u00e7in ayr\u0131 s\u00fcr\u00fcme gerek yoktur.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Eri\u015fimi kontrol etmek daha kolayd\u0131r (uygulama ma\u011fazalar\u0131nda bulunmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in).<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>\u00d6zellikleri PC taray\u0131c\u0131s\u0131n\u0131n \u00f6zellikleri ile uyumludur (Bu nedenle kullan\u0131c\u0131 deneyimi benzerdir.).<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>\u0130\u00e7eri\u011fe herhangi bir web taray\u0131c\u0131s\u0131ndan eri\u015filebilir.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Phone Gap gibi bir ara\u00e7 vas\u0131tas\u0131yla karma bir uygulama olarak paketlenebilir ve ta\u015f\u0131nabilir (a\u015fa\u011f\u0131ya bak\u0131n).<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Masa\u00fcst\u00fcn\u00fcn sundu\u011fu ayn\u0131 \u00d6YS ortam\u0131na (veya bunun \u00f6zel bir \u00e7e\u015fidine) eri\u015fim sa\u011flar.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Daha h\u0131zl\u0131 da\u011f\u0131t\u0131m ve g\u00fcncelleme sunar.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<ul>\n<li>\n<ul>\n<li>\n<p>Dezavantajlar\u0131<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<ul>\n<li>\n<ul>\n<li>\n<ul>\n<li>\n<p>Canl\u0131 internet eri\u015fimi gereklidir.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>B\u00fct\u00fcn cihazlarda ideal deneyim olmayabilir.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Etkile\u015fim ve zengin medya i\u00e7in taray\u0131c\u0131 deste\u011fi farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterir. Bu, sa\u011flay\u0131c\u0131lar\u0131 en az ortak paydaya gitmeye zorlar.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Birden fazla cihaz aras\u0131ndaki deste\u011fi sa\u011flamak zor olabilir (ama imk\u00e2ns\u0131z de\u011fildir).<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Her zaman \u00e7evrim d\u0131\u015f\u0131 durum, konum arama, dosya sistemi eri\u015fimi, kamera, vb. gibi yerel uygulama \u00f6zelliklerini desteklemez.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>\u0130\u00e7eri\u011fi \u00f6\u011frenene aktaramaz. \u00d6\u011frenenleri ba\u015fka bir ileti\u015fim medyas\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla \u00e7ekebilecekleri yeni i\u00e7erikler oldu\u011fu konusunda bilgilendirmelidir.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p>Birden fazla cihaz\u0131 hedefliyorsan\u0131z her cihaz i\u00e7in ayr\u0131 kodlama yapmak yerine bir kez olu\u015fturman\u0131z\u0131 sa\u011flayan platformlar aras\u0131, karma bir yakla\u015f\u0131m\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurman\u0131z \u00f6nemlidir. Bunu yapmak i\u00e7in yukar\u0131da a\u00e7\u0131klanan bir web uygulamas\u0131n\u0131 geli\u015ftirerek o yakla\u015f\u0131m\u0131n sundu\u011fu b\u00fct\u00fcn imk\u00e2nlardan faydalanabilirsiniz. Ayr\u0131ca, web uygulamas\u0131n\u0131 bir uygulama kabu\u011fu ile &#8220;sarmalayarak&#8221; yerel bir uygulaman\u0131n sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 avantajlar\u0131n \u00e7o\u011funu elde edebilirsiniz. B\u00f6ylece uygulama, mobil i\u015fletim sistemi arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla yerel bir uygulama olarak davran\u0131r. Daha sonra bu uygulama, uygulama ma\u011fazalar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla da\u011f\u0131t\u0131labilir ve di\u011fer yerel uygulamalar gibi cihaz\u0131n\u0131za indirilebilir. Bunun dezavantajlar\u0131ndan biri de web uygulamalar\u0131 i\u00e7in yukar\u0131da bahsedilen olumsuzluklard\u0131r (Sadece ba\u011flant\u0131 gerektirme dezavantaj\u0131 yoktur \u00e7\u00fcnk\u00fc uygulama a\u011f \u00fczerinden servis edilmez ama ara\u00e7ta depolan\u0131r). Bu t\u00fcr karma uygulamalar\u0131n performans\u0131n\u0131n saf yerel uygulama yakla\u015f\u0131m\u0131na k\u0131yasla daha d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011funu unutmamak \u00f6nemlidir.<\/p>\n<p>Karma uygulamalar i\u00e7in uygulama kabuklar\u0131 \u015funlar\u0131 i\u00e7erir:<\/p>\n<ul>\n<li>\n<p>PhoneGap (<a href=\"http:\/\/phonegap.com\/\"><b>http:\/\/phonegap.com<\/b><\/a>)<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<ul>\n<li>\n<p>Titanium (<a href=\"http:\/\/appcelerator.com\/\"><b>http:\/\/appcelerator.com<\/b><\/a>)<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<ul>\n<li>\n<p>Adobe AIR (<a href=\"http:\/\/adobe.com\/\"><b>http:\/\/adobe.com<\/b><\/a>)<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<ul>\n<li>\n<p>MoSync (<a href=\"http:\/\/www.mosync.com\/\"><b>http:\/\/www.mosync.com<\/b><\/a>)<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p>Bunlar\u0131n geli\u015ftirme ortamlar\u0131 olup, yazarl\u0131k ara\u00e7lar\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamak \u00f6nemlidir (\u015fimdilerde baz\u0131lar\u0131 PhoneGap with Captivate gibi yazarl\u0131k ara\u00e7lar\u0131yla b\u00fct\u00fcnle\u015fmi\u015f olsa da). Programc\u0131n\u0131n yetene\u011fini etkin bir \u015fekilde kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 gerektirirler.<\/p>\n<p>M-\u00f6\u011frenme toplulu\u011funda, hem m-\u00f6\u011frenme hem de masa\u00fcst\u00fc da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 i\u00e7in geli\u015ftirilen bir dersin \u00f6nce mobil platform i\u00e7in geli\u015ftirilmesi, ard\u0131ndan masa\u00fcst\u00fc s\u00fcr\u00fcm\u00fc i\u00e7in de\u011fi\u015ftirilmesi gerekti\u011fi konusunda artan bir fikir birli\u011fi vard\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu, i\u00e7eri\u011fi basitle\u015ftirme e\u011filimindedir. \u00d6nce m-\u00f6\u011frenme s\u00fcr\u00fcm\u00fcn\u00fcn yaz\u0131lmas\u0131na &#8220;a\u015famal\u0131 geli\u015ftirme&#8221; ad\u0131 verilirken bunun tersine, \u00f6nce masa\u00fcst\u00fc s\u00fcr\u00fcm\u00fcn geli\u015ftirilmesiyse &#8220;dereceli bozulma\u201d olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>Her ekran\u0131 her iki platforma (masa\u00fcst\u00fc ve mobil) otomatik olarak d\u00e2hil etmek yerine, baz\u0131 yazma ara\u00e7lar\u0131 (EXPERT Platform gibi), yazar\u0131n m-\u00f6\u011frenme sunumu i\u00e7in yaln\u0131zca belirli ekranlar\u0131 atamas\u0131na izin verir. Bu, m-\u00f6\u011frenmenin k\u0131sa, \u00f6zl\u00fc i\u00e7erik nesneleri i\u00e7in daha iyi \u00e7al\u0131\u015fma e\u011filiminde oldu\u011funu tasdik eder. Bu ara\u00e7lar, m-\u00f6\u011frenme s\u00fcr\u00fcm\u00fc i\u00e7in daha ziyade performans deste\u011fi odakl\u0131 bir \u015fablon da kullanabilir.<\/p>\n<p>Yazarl\u0131k ara\u00e7lar\u0131, mobil cihazla temas etti\u011finde i\u00e7erik taraf\u0131ndan dinamik olarak belirlenen alternatif formatlar sunarak ortaya \u00e7\u0131kmaya ba\u015flar. \u00d6rne\u011fin, Articulate Storyline,<b> <\/b>kullan\u0131c\u0131n\u0131n cihaz\u0131n\u0131n Flash dosyalar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleyip g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleyemeyece\u011fini alg\u0131lar ve e\u011fer \u00f6yleyse i\u00e7eri\u011fi bu bi\u00e7imde, de\u011filse HTML 5 olarak sunar. Kullan\u0131c\u0131, Articulate uygulamas\u0131na sahip bir iPad&#8217;e sahipse i\u00e7eri\u011fi o oynat\u0131c\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla sunacakt\u0131r.<\/p>\n<p>Hibrit yakla\u015f\u0131m\u0131 olarak, mobil cihazlar\u0131n belirli bir referans bilgisi par\u00e7as\u0131na uygun bir giri\u015f noktas\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in okuyabilece\u011fi e-\u00f6\u011frenim veya bas\u0131l\u0131 i\u00e7erik materyallerinize QR kodlar\u0131n\u0131 yerle\u015ftirmeyi d\u00fc\u015f\u00fcnebilirsiniz. QR kodlar\u0131, bir web URL&#8217;sine ba\u011flanan matris barkodlard\u0131r.<\/p>\n<p>Mobil \u00f6\u011frenme hakk\u0131nda daha fazla bilgi i\u00e7in a\u015fa\u011f\u0131daki D\u0130\u00d6 belgesine bak\u0131n:<\/p>\n<ul>\n<li>\n<p>M-\u00d6\u011frenme K\u0131lavuzu (cep telefonundan eri\u015fim i\u00e7in optimize edilmi\u015ftir)<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p><a href=\"http:\/\/mlearn.adlnet.gov\/\"><b>http:\/\/<\/b><\/a><b>adlnet.gov\/projects\/mobile-learning-overview<\/b><\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<h2><a> <\/a><a id=\"_Toc69909250\"> <\/a><b>A\u00e7\u0131k Kaynak, \u00dccretsiz Yaz\u0131l\u0131m<\/b><b> ve GOTS \u00c7\u00f6z\u00fcmleri<\/b><\/h2>\n<p>A\u00e7\u0131k kaynak yaz\u0131l\u0131m; kaynak kodunun \u00fccretsiz olarak kullan\u0131ma sunulmas\u0131, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n yaz\u0131l\u0131m\u0131 incelemesi, de\u011fi\u015ftirmesi ve herhangi bir ki\u015fiye herhangi bir ama\u00e7la da\u011f\u0131tmas\u0131na izin verilmesi olarak tan\u0131mlan\u0131r. Genellikle halka a\u00e7\u0131k, i\u015f birli\u011fine dayal\u0131 bir \u015fekilde geli\u015ftirilir ve katk\u0131da bulunanlar\u0131n katk\u0131lar\u0131n\u0131 payla\u015f\u0131p tart\u0131\u015fabilecekleri bir topluluk sitesi bulunur.<\/p>\n<p>A\u00e7\u0131k kaynak se\u00e7enekleri, al\u0131c\u0131lar i\u00e7in kesinlikle caziptir \u00e7\u00fcnk\u00fc s\u00f6z konusu lisanslama maliyeti yoktur. Uzun vadede maliyet ticari bir \u00e7\u00f6z\u00fcme e\u015fitlenebilece\u011fi veya bu \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc a\u015fabilece\u011finden, a\u00e7\u0131k kaynakl\u0131 bir \u00e7\u00f6z\u00fcm sat\u0131n alman\u0131n art\u0131lar\u0131-eksileri konusunda net olman\u0131z gerekir. \u00dccretsiz lisans y\u00f6n\u00fcne a\u015f\u0131r\u0131 ba\u011flanmak \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn paraya m\u00e2l olacak di\u011fer y\u00f6nlerini g\u00f6rmezden gelmek kolayd\u0131r. Bu y\u00f6nler genellikle kurulum \u00f6zelle\u015ftirme ve deste\u011fi i\u00e7erir.<\/p>\n<p>\u00dcr\u00fcn\u00fcn tamamen kurulu\u015fun belirli gereksinimlerine g\u00f6re uyarlanabilmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan a\u00e7\u0131k kaynakl\u0131 ara\u00e7lar\u0131n potansiyel avantaj\u0131n\u0131 g\u00f6zden ka\u00e7\u0131rmak da kolayd\u0131r. Do\u011fru \u015fekilde y\u00f6netilirse bu avantaj a\u00e7\u0131k kaynak bir \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc yaln\u0131zca lisans \u00fccretsiz oldu\u011fu i\u00e7in de\u011fil, geli\u015ftirme ve \u00f6zelle\u015ftirme \u00e7abalar\u0131n\u0131n yaln\u0131zca kurumun ihtiya\u00e7lar\u0131na daha fazlas\u0131na odaklanabilece\u011fi i\u00e7in de daha ucuz h\u00e2le getirebilir. Bunu, kurulu\u015funuzun ihtiya\u00e7 duymayabilece\u011fi (ancak yine de bunun i\u00e7in para \u00f6d\u00fcyorsunuz) pek \u00e7ok \u00f6zelli\u011fe sahip ticari bir \u00fcr\u00fcnle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131n. Standart bir ticari sistem i\u00e7in i\u015f modeli, en geni\u015f m\u00fc\u015fteri taban\u0131n\u0131 \u00e7ekmek i\u00e7in m\u00fcmk\u00fcn olan en geni\u015f gereksinim grubunu olu\u015fturmakt\u0131r. Kurulu\u015funuz bu gereksinimlerin t\u00fcm\u00fcne veya \u00e7o\u011funa ihtiya\u00e7 duymayabilir.<\/p>\n<p>16 Ekim 2009 ABD SB, a\u00e7\u0131k kaynakl\u0131 yaz\u0131l\u0131mlar hakk\u0131nda yeni rehber yay\u0131nlad\u0131 (<b>bkz. <\/b><a href=\"http:\/\/powdermonkey.blogs.com\/files\/2009oss.pdf\"><b>http:\/\/powdermonkey.blogs.com\/files\/2009oss.pdf<\/b><\/a>). K\u0131lavuz, edinim de\u011ferlendirmeleri s\u0131ras\u0131nda a\u00e7\u0131k kaynak yaz\u0131l\u0131m\u0131n \u00f6zel yaz\u0131l\u0131m ile e\u015fit a\u011f\u0131rl\u0131\u011fa sahip olmas\u0131 gerekti\u011fini vurgulamaktad\u0131r. SB&#8217;de g\u00fcvenlik ve kalite sorunlar\u0131 nedeniyle a\u00e7\u0131k kaynak yaz\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n kullan\u0131mdan kald\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman ge\u00e7mi\u015fte kald\u0131. A\u00e7\u0131k kaynakl\u0131 yaz\u0131l\u0131m\u0131n faydalar\u0131 bu k\u0131lavuz belgede a\u015fa\u011f\u0131daki \u015fekilde a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015ft\u0131r (A\u00e7\u0131k kaynakl\u0131 yaz\u0131l\u0131m \u201cOSS\u201d olarak an\u0131l\u0131r):<\/p>\n<ul>\n<li>\n<p>Kamuya a\u00e7\u0131k kaynak kodu taraf\u0131ndan sa\u011flanan s\u00fcrekli, geni\u015f, e\u015f g\u00f6zden ge\u00e7irme, daha s\u0131n\u0131rl\u0131 temel geli\u015ftirme ekibi taraf\u0131ndan tan\u0131mlanamayabilecek hatalar\u0131n belirlenmesi ve ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 yoluyla yaz\u0131l\u0131m g\u00fcvenilirli\u011fini ve g\u00fcvenlik \u00e7abalar\u0131n\u0131 destekler.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Yaz\u0131l\u0131m kaynak kodunu k\u0131s\u0131tlamas\u0131z de\u011fi\u015ftirme \u00f6zelli\u011fi, bakanl\u0131\u011f\u0131n de\u011fi\u015fen durumlara, g\u00f6revlere ve gelecekteki tehditlere daha h\u0131zl\u0131 yan\u0131t vermesini sa\u011flar.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>\u00d6zel k\u0131s\u0131tlamalardan dolay\u0131 belirli bir yaz\u0131l\u0131m geli\u015ftiricisine veya tedarik\u00e7isine olan g\u00fcven, birden \u00e7ok tedarik\u00e7i taraf\u0131ndan i\u015fletilebilen, korunabilen a\u00e7\u0131k kaynak yaz\u0131l\u0131m kullan\u0131m\u0131yla azalt\u0131labilir, b\u00f6ylece giri\u015f ve \u00e7\u0131k\u0131\u015f engelleri azalt\u0131labilir.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>A\u00e7\u0131k kaynak yaz\u0131l\u0131mlar\u0131 genellikle bilgisayar ba\u015f\u0131na lisans maliyetine sahip olmad\u0131\u011f\u0131ndan, yaz\u0131l\u0131m\u0131n bir\u00e7ok kopyas\u0131n\u0131n gerekli olabilece\u011fi durumlarda maliyet avantaj\u0131 sa\u011flayabilir; toplam kullan\u0131c\u0131 say\u0131s\u0131n\u0131n fazla oldu\u011fu ve \u00f6nceden bilinmedi\u011fi durumlarda lisans nedeniyle maliyet art\u0131\u015f riskini azaltabilir.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>A\u00e7\u0131k kaynakl\u0131 lisanslar, yaz\u0131l\u0131m\u0131 kimin kullanabilece\u011fini veya yaz\u0131l\u0131m\u0131n kullan\u0131labilece\u011fi \u00e7al\u0131\u015fma alanlar\u0131n\u0131 k\u0131s\u0131tlamaz. Bu nedenle a\u00e7\u0131k kaynak yaz\u0131l\u0131mlar\u0131 hem bilinen hem de beklenmedik kullan\u0131c\u0131lar\u0131n h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde tedarik edilmesini sa\u011flayan a\u011f merkezli bir lisanslama modeli sunar.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Bakanl\u0131k, AKY&#8217;nin di\u011fer kullan\u0131c\u0131larla bak\u0131m sorumlulu\u011funu payla\u015farak \u00f6zellikle bak\u0131m sorumlulu\u011funu \u00fcstlendi\u011fi yaz\u0131l\u0131ma (\u00d6r. KHD\u00c7) k\u0131yasla yaz\u0131l\u0131m\u0131n toplam sahiplik maliyetini azaltarak fayda sa\u011flayabilir.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>AKY, yaz\u0131l\u0131m\u0131 minimum maliyet ve idari gecikmelerle &#8220;test s\u00fcr\u00fc\u015f\u00fc&#8221; yapman\u0131n \u00f6nemli olabilece\u011fi h\u0131zl\u0131 prototipleme ve deneyler i\u00e7in \u00f6zellikle uygundur.<\/p>\n<ul>\n<li>\n<p>(A\u00e7\u0131k Kaynak Yaz\u0131l\u0131m\u0131 (AKY) Hakk\u0131nda A\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 K\u0131lavuz, Ekim 16, 2009)<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p>A\u00e7\u0131k kaynakl\u0131 yaz\u0131l\u0131m hakk\u0131nda \u00f6nemli olan \u015fey, edindi\u011finiz a\u00e7\u0131k kaynakl\u0131 \u00fcr\u00fcn\u00fc \u00e7evreleyen toplulukla kurman\u0131z gereken ili\u015fkidir. \u0130htiya\u00e7 duydu\u011funuz (\u00fcr\u00fcn temelinin bir par\u00e7as\u0131 olmayan) h\u00e2lihaz\u0131rda geli\u015ftirilmi\u015f i\u015flevsellik mod\u00fcllerini ke\u015ffedebilmek ve kullanabilmek i\u00e7in toplulukla ileti\u015fim h\u00e2linde olmak, \u00f6zelle\u015ftirme maliyetlerinizi b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde azaltabilir. A\u00e7\u0131k kaynak topluluklar\u0131, a\u00e7\u0131k kaynak kullanman\u0131n, toplulu\u011fun sorumlu bir \u00fcyesi oldu\u011funuz anlam\u0131na geldi\u011fini, size s\u0131k s\u0131k hat\u0131rlat\u0131r. Topluluk kodundan, e\u011fitim ve dok\u00fcmantasyondan katk\u0131 alabilmenizin yan\u0131 s\u0131ra katk\u0131da bulunman\u0131z gerekti\u011fi y\u00f6n\u00fcnde de bir beklenti vard\u0131r. Toplulukta aktif kalman\u0131n maliyeti, \u00fcr\u00fcn ve \u00e7\u00f6z\u00fcmlerinizi ara\u015ft\u0131rman\u0131n, edinmenin yan\u0131nda hem de payla\u015fman\u0131n maliyeti, a\u00e7\u0131k kaynakl\u0131 bir ara\u00e7 edinmek i\u00e7in \u00c7D&#8217;ye d\u00e2hil edilmelidir.<\/p>\n<p>Ayr\u0131ca, edindi\u011finiz a\u00e7\u0131k kaynakl\u0131 \u00fcr\u00fcn i\u00e7in a\u00e7\u0131k kaynak toplulu\u011funun g\u00fcc\u00fcn\u00fc, boyutunu ve \u00fcr\u00fcn\u00fcn \u00f6mr\u00fcn\u00fc de\u011ferlendirmek de \u00f6nemlidir. Bu, a\u00e7\u0131k kaynakl\u0131 yaz\u0131l\u0131m\u0131n ana sponsorlar\u0131n\u0131n herhangi bir zamanda geli\u015fmeyi durdurabilece\u011fi veya topluluklar\u0131n zamanla ortadan kaybolabilece\u011fi konusundaki kayg\u0131lar\u0131 hafifletebilir. Bir ba\u015fka olas\u0131 endi\u015fe de bir arac\u0131n pop\u00fclaritesinin h\u0131zl\u0131 b\u00fcy\u00fcyebilmesidir ki dok\u00fcmantasyon geli\u015fimde geri planda kal\u0131r, yaz\u0131l\u0131m\u0131n mevcut s\u00fcr\u00fcm\u00fcne yeti\u015femez. \u00d6zellikle sizi desteklemekle y\u00fck\u00fcml\u00fc hi\u00e7bir tedarik\u00e7inizin olmad\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131k kaynakl\u0131 yaz\u0131l\u0131m durumunda, yeterli belgelerin olmamas\u0131 bir \u00fcr\u00fcn\u00fcn kurulumunu, kullan\u0131m\u0131n\u0131, bak\u0131m\u0131n\u0131 ve sorun gidermesini zorla\u015ft\u0131rabilir.<\/p>\n<p>Son olarak, baz\u0131 a\u00e7\u0131k kaynak \u00fcr\u00fcnlerin temel s\u00fcr\u00fcmleri \u00e7ok basittir, yaz\u0131l\u0131m\u0131n yaln\u0131zca \u00f6zel gereksinimlerinizi de\u011fil, ayn\u0131 zamanda \u00fcr\u00fcn t\u00fcr\u00fc i\u00e7in evrensel olarak tan\u0131nan i\u015flevselli\u011fi de kar\u015f\u0131layabilmesi i\u00e7in bir miktar \u00f6zelle\u015ftirme yap\u0131lmas\u0131 gerekir. A\u00e7\u0131k kaynakl\u0131 bir \u00fcr\u00fcn\u00fcn oldu\u011fu gibi kullan\u0131labilece\u011fini varsaymak riskli olabilir. \u00dcr\u00fcn\u00fc edindikten hemen sonra \u00fcr\u00fcn\u00fcn i\u015flevselli\u011fini art\u0131rmaya haz\u0131r hi\u00e7bir geli\u015ftirme kayna\u011f\u0131n\u0131z yoksa onu bir s\u00fcre kullanamayabilirsiniz.<\/p>\n<p>\u00dccretsiz yaz\u0131l\u0131mlar a\u00e7\u0131k kaynakl\u0131 olabilir veya olmayabilir. \u00dccretsiz yaz\u0131l\u0131m\u0131n a\u00e7\u0131k kaynak yaz\u0131l\u0131m\u0131n bulunmad\u0131\u011f\u0131 durumlarda, kopyalanmas\u0131, da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131 ve yaz\u0131l\u0131m\u0131n t\u00fcrev \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n yap\u0131lmas\u0131 konusunda k\u0131s\u0131tlamalar\u0131 olabilir. \u00dccretsiz yaz\u0131l\u0131m kaynak kodunu kullan\u0131labilir h\u00e2le getirmeyebilir. \u00dccretsiz yaz\u0131l\u0131mlar, ki\u015fisel kullan\u0131m, k\u00e2r amac\u0131 g\u00fctmeyen kullan\u0131m, ticari olmayan kullan\u0131m vb. ile s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olabilir. A\u00e7\u0131k kaynak olmayan \u00fccretsiz yaz\u0131l\u0131m, kolayca \u00f6zelle\u015ftiremeyece\u011finiz i\u00e7in riskli bir yat\u0131r\u0131md\u0131r.<\/p>\n<p>Kurulu\u015funuzda a\u00e7\u0131k kaynak kullan\u0131m\u0131 veya \u00fccretsiz yaz\u0131l\u0131m kullan\u0131m\u0131yla ilgili \u00f6zel k\u0131s\u0131tlamalar olabilir. ABD, SB i\u00e7in KHD\u00c7 yaln\u0131zca devlet kurumlar\u0131 i\u00e7in ge\u00e7erlidir. KHD\u00c7 yaz\u0131l\u0131m\u0131, bir devlet kurumunun teknik personeli veya ticari bir tedarik\u00e7i taraf\u0131ndan olu\u015fturulabilir (genellikle ikincisi). KHD\u00c7 sistemleri genellikle a\u015fa\u011f\u0131daki \u00f6zelliklere sahiptir:<\/p>\n<ul>\n<li>\n<p>Devlet, kaynak kodu da d\u00e2hil olmak \u00fczere \u00fcr\u00fcn\u00fcn \u00e7o\u011fu y\u00f6n\u00fc \u00fczerinde do\u011frudan kontrol sahibidir.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Tedarik\u00e7i veya yarat\u0131c\u0131, serbest\u00e7e kullanmas\u0131 ve devlet i\u00e7inde payla\u015fmas\u0131 i\u00e7in para \u00f6deyen devlet kurulu\u015funa bir lisans vermi\u015ftir. Lisans h\u00fck\u00fcmetin bunu d\u0131\u015f kurumlara vermesine veya satmas\u0131na izin vermez.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>KHD\u00c7 kurulumlar\u0131 i\u00e7in pop\u00fcler bir model, \u00fcr\u00fcn\u00fc devlet genelinde kullanan kurulu\u015flar\u0131n temsilcilerinin yeni gereksinimleri, olas\u0131 yeni \u00f6zellikleri tart\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 d\u00fczenli toplant\u0131lar yapmakt\u0131r. Bu toplant\u0131larda, temsilciler aras\u0131nda bu \u00f6zelliklerin (geli\u015ftirildikten sonra t\u00fcm kullan\u0131c\u0131lar taraf\u0131ndan kullan\u0131labilecek olan) eklenmesi maliyetinin payla\u015f\u0131lmas\u0131 konusunda anla\u015fmalar yap\u0131l\u0131r.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p>Orijinal tedarik\u00e7i \/ geli\u015ftirici, \u00f6zelle\u015ftirmeleri yapmak i\u00e7in genellikle tercih edilen zatt\u0131r \u00e7\u00fcnk\u00fc geli\u015ftiricileri olu\u015fturma konusuna do\u011frudan d\u00e2hildir ve kod taban\u0131 ile \u00e7al\u0131\u015fma konusunda en fazla bilgiye sahip olur. Bu \u00f6nceden var olan deneyim, uzmanl\u0131k daha fazla geli\u015ftirme ve ki\u015fiselle\u015ftirme maliyetini \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde azaltabilir. Bununla birlikte, bir KHD\u00c7, orijinal tedarik\u00e7inin \u00f6zelle\u015ftirmeyi yapmas\u0131 gerekti\u011fini \u015fart ko\u015fmaz.<\/p>\n<h2><a> <\/a><a id=\"_Toc69909251\"> <\/a><b>Bar\u0131nd\u0131r\u0131lan \u00c7\u00f6z\u00fcmler<\/b><\/h2>\n<p>Baz\u0131 web tabanl\u0131 yazma arac\u0131 tedarik\u00e7ileri, bar\u0131nd\u0131r\u0131lan bir se\u00e7enek sunar. Bar\u0131nd\u0131r\u0131lan bir ara\u00e7, personeliniz taraf\u0131ndan kurum g\u00fcvenlik duvar\u0131n\u0131z\u0131n arkas\u0131na de\u011fil, tedarik\u00e7inin sunucusuna kendi personeli taraf\u0131ndan y\u00fcklenir, y\u00f6netilir. Bar\u0131nd\u0131r\u0131lan bir platformun avantajlar\u0131ndan baz\u0131lar\u0131 \u015funlard\u0131r:<\/p>\n<ul>\n<li>\n<p>Sistemin yerel kurulumunu desteklemek i\u00e7in gereken donan\u0131m ve a\u011f altyap\u0131s\u0131 maliyetini ortadan kald\u0131r\u0131r.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Y\u00f6netim ve bak\u0131m i\u00e7in personel maliyetlerini d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcr.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Kurumsal a\u011fa daha az bant geni\u015fli\u011fi y\u00fck\u00fc getirir.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>\u0130\u00e7erik ve \u00f6zellik g\u00fcncellemeleri personelin m\u00fcdahalesi olmadan ger\u00e7ekle\u015ftirilebilir.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Daha h\u0131zl\u0131 uygulama sa\u011flar.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>\u00c7ok az i\u00e7 teknik destek, geli\u015ftirme gerektirir veya hi\u00e7 gerektirmez.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p>Bar\u0131nd\u0131r\u0131lan bir \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn temel dezavantajlar\u0131ndan biri, yerel \u00f6zelle\u015ftirme f\u0131rsatlar\u0131n\u0131, kapsam\u0131n\u0131 k\u0131s\u0131tlamas\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca, bar\u0131nd\u0131r\u0131lan bir \u00e7\u00f6z\u00fcm, kurumunuzun gerektirdi\u011fi g\u00fcvenlik d\u00fczeyini sa\u011flamayabilir ancak bar\u0131nd\u0131r\u0131lan \u00e7\u00f6z\u00fcmler giderek daha g\u00fcvenli h\u00e2le gelir. Son olarak devlet kurumlar\u0131 i\u00e7in bir se\u00e7enek olmayabilir \u00e7\u00fcnk\u00fc h\u00fck\u00fcmet kurallar\u0131 sistemlerin do\u011frudan sahipli\u011fini ve kontrol\u00fcn\u00fc zorunlu k\u0131lma e\u011filimindeyken bar\u0131nd\u0131r\u0131lan bir \u00e7\u00f6z\u00fcm kiralama i\u015flemine benzer.<\/p>\n<p>Bar\u0131nd\u0131r\u0131lan \u00e7\u00f6z\u00fcmler sunan tedarik\u00e7iler, herhangi bir konumdan kesintisiz 7\/24 eri\u015fime sahip, sa\u011flam bir bar\u0131nd\u0131rma ve a\u011f altyap\u0131s\u0131na kendilerini adarlar. Bar\u0131nd\u0131rd\u0131klar\u0131 sistem; \u00f6l\u00e7eklenebilir, fazladan yedekleme ve g\u00fcvenlik \u00f6zelliklerine sahip olmal\u0131d\u0131r. Bunlar, sat\u0131n alma i\u015flemi s\u0131ras\u0131nda durum tespiti do\u011frulamas\u0131 i\u00e7in gereken \u00f6gelerdir.<\/p>\n<p>Bar\u0131nd\u0131r\u0131lan \u00e7\u00f6z\u00fcm tedarik\u00e7ilerinin \u00e7o\u011fu, ara\u00e7lar\u0131na abonelik temelinde eri\u015fim sunar. Bunlardan baz\u0131lar\u0131, \u201ceasygenerator\u201d<b> <\/b>gibi \u00fccretli hesaplara do\u011fru bir gradyan olarak s\u0131n\u0131rl\u0131 say\u0131da kurs \u00fcretmek i\u00e7in \u00fccretsiz hesaplar sunar.<\/p>\n<h2><a> <\/a><a id=\"_Toc69909252\"> <\/a>\u015eablonlar, Temalar ve D\u0131\u015f G\u00f6r\u00fcn\u00fcmler<\/h2>\n<p>\u0130\u015f ak\u0131\u015f\u0131n\u0131z\u0131 d\u00fczene koymak ve \u00e7aba d\u00fczeyini (\u00c7D) azaltmak i\u00e7in yapabilece\u011finiz en \u00e7arp\u0131c\u0131 \u015feylerden biri \u015fablonlar, temalar ve d\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcmler kullanmakt\u0131r. D\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcmlerin, temalar\u0131n ve \u015fablonlar\u0131n birbirinin yerine kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 duyabilirsiniz ancak farkl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 a\u015fa\u011f\u0131daki \u015fekillerde d\u00fc\u015f\u00fcnmek yararl\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>D\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcmler, genellikle bir temel i\u00e7erik yerle\u015fimine dinamik olarak uygulanan bir aray\u00fcz \u00f6rt\u00fcs\u00fc veya tasar\u0131m\u0131 i\u00e7erir. \u00d6YS genellikle bir kitapl\u0131ktan d\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcm sa\u011flar, d\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcm s\u00fcrecini kontrol eder. Farkl\u0131 kurulu\u015flar\u0131n veya kullan\u0131c\u0131 gruplar\u0131n\u0131n ayn\u0131 \u00d6YS&#8217;yi payla\u015ft\u0131\u011f\u0131, kimliklerini g\u00fc\u00e7lendirmek \/ markala\u015ft\u0131rmak i\u00e7in farkl\u0131 \u2018vitrinler\u2019 kullanmalar\u0131 gerekti\u011fi durumlarda veya en az\u0131ndan kullan\u0131c\u0131lar\u0131 kursun sahibi veya kayna\u011f\u0131 konusunda kar\u0131\u015ft\u0131rmama h\u00e2llerinde d\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcmler \u00e7ok yayg\u0131nd\u0131r. \u00d6YS, kullan\u0131c\u0131n\u0131n hangi kuruma, role vb. ait oldu\u011funu alg\u0131lar ve i\u00e7eri\u011fi dinamik olarak kaplar. D\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcmler, her bir kuruma veya \u00f6\u011frenci toplulu\u011funa ayn\u0131 temel i\u00e7erik i\u00e7in tek bir ana kopya d\u00fczeyinde y\u00f6netilen kendi g\u00f6rsel aray\u00fcz\u00fcn\u00fc veya stilini sa\u011flayarak esas i\u00e7erik nesnelerinde yerel varyasyonlar\u0131 etkinle\u015ftirir.<\/p>\n<p>Temalar, genellikle ekranlar\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcn\u00fc ve format\u0131n\u0131 global olarak kontrol eden ancak yazarl\u0131k arac\u0131 yoluyla yazma s\u00fcrecinde i\u00e7erikte statik ve yap\u0131land\u0131r\u0131lm\u0131\u015f stil sayfalar\u0131d\u0131r. D\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcmlerin aksine temalar, ara y\u00fczde g\u00f6r\u00fcnen \u00f6geler i\u00e7in bi\u00e7imlendirme sa\u011flar (genellikle ara y\u00fcz\u00fcn kendisine ek olarak). \u00d6YS taraf\u0131ndan dinamik olarak uygulanmazlar. Temalar genellikle \u00f6geleri daha ince bir d\u00fczeyde kontrol eder, renk temalar\u0131n\u0131, etkile\u015fimli par\u00e7ac\u0131klar\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcn\u00fc ve hissini vb. kontrol eder.<\/p>\n<p>\u015eablonlar iki t\u00fcrd\u00fcr. Bunlardan biri, bir ekran geli\u015ftirmek i\u00e7in (genellikle aray\u00fcz d\u00e2hil) uygun bir ba\u015flang\u0131\u00e7 \u200b\u200bnoktas\u0131 sa\u011flar; yer tutucu metni, grafikleri vb. de\u011fi\u015ftirmeniz yeterlidir. \u015eablonlar yaln\u0131zca g\u00f6rsel unsurlar\u0131 de\u011fil, genellikle \u00f6\u011fretici faaliyetlere veya etkile\u015fim t\u00fcrlerine dayanan ekran i\u015flevselli\u011finin b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc i\u00e7erebilir. Baz\u0131 yazarl\u0131k ara\u00e7lar\u0131, sizi ekran olu\u015fturmak i\u00e7in ba\u015flang\u0131\u00e7 \u200b\u200bnoktas\u0131 olarak \u015fablonlar\u0131 kullanmaya zorlar; \u00f6nce bir \u015fablon belirlemelisiniz yoksa tek bir sayfa bile tasarlayamazs\u0131n\u0131z.<\/p>\n<p>\u015eablonlar ayr\u0131ca bir kurs i\u00e7in b\u00fct\u00fcn bir yap\u0131 olabilir. \u00d6rne\u011fin, belirli say\u0131da sorudan olu\u015fan bir \u00f6n testiniz, ard\u0131ndan y\u00f6nergeniz ve ard\u0131ndan bir son testiniz olabilir. Bu t\u00fcr bir \u015fablonda, kursun g\u00f6r\u00fcn\u00fcmden ziyade standartla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f etkinlik s\u0131ras\u0131 kontrol edilir. Bu \u015fablon, \u00d6YS taraf\u0131ndan da sa\u011flanabilir ancak bu durumda, \u00f6gelerin yazarl\u0131k arac\u0131nda ayr\u0131 \u00f6\u011frenme nesneleri olarak tasarlanmas\u0131 gerekir.<\/p>\n<p>B\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde \u015fablonlara dayanan ve bazen \u2018form tabanl\u0131 yazarl\u0131k\u2019 olarak adland\u0131r\u0131lan bir yazarl\u0131k paradigmas\u0131 h\u0131zl\u0131 e-\u00f6\u011frenme geli\u015ftirme a\u00e7\u0131s\u0131ndan pop\u00fclerdir <b>(bk. 4.1. H\u0131zl\u0131 e-\u00f6\u011frenme geli\u015ftirme ara\u00e7lar\u0131)<\/b>. Bu paradigma alt\u0131nda, kurs yazar\u0131 formlar\u0131, i\u00e7erik verileri ve nesnelerle doldurur. Her ekran t\u00fcr\u00fc i\u00e7in belirli bir tasar\u0131m, i\u015flev ve \/veya etkile\u015fimi ger\u00e7ekle\u015ftirmek \u00fczere olu\u015fturulmu\u015f bir form (\u015fablon) vard\u0131r; bu \u015fablonda yer alan i\u015flevler ve tasar\u0131mlar s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Bu, \u201cserbest form geli\u015ftirme\u201d ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r, burada yazar bo\u015f bir ekranla ba\u015flar ve arac\u0131n kendisi taraf\u0131ndan sa\u011flanan t\u00fcm i\u015flevlere s\u0131n\u0131rs\u0131z eri\u015febilir. Form tabanl\u0131 yazarl\u0131k, \u00e7ok az programlama becerisi gerektirir veya hi\u00e7 gerektirmez; teknik olmayan KOB\u0130&#8217;ler taraf\u0131ndan yaz\u0131lmas\u0131na olanak sa\u011flarken serbest form yazma baz\u0131 programlama becerilerini gerektirir. Form tabanl\u0131 yazarl\u0131kta, \u00f6\u011fretim tasar\u0131mc\u0131lar\u0131 veya KOB\u0130&#8217;ler, i\u00e7eri\u011fi olu\u015fturmak, doldurmak istedikleri bir ekran i\u00e7in ge\u00e7erli olan \u015fablonu veya temay\u0131 se\u00e7erler. Bu, b\u00fcy\u00fck miktarda zaman kazand\u0131r\u0131r, teknik uzmanl\u0131k gereksinimini azalt\u0131r; yaz\u0131m s\u00fcrecini basitle\u015ftirir \u00e7\u00fcnk\u00fc yazarlar t\u00fcm ekran\u0131 tasarlamak yerine yaln\u0131zca bir \u015fablonu doldururlar.<\/p>\n<p>Bir projenin tasar\u0131m a\u015famas\u0131nda, yazarlar kendi temalar\u0131n\u0131 ve \u015fablonlar\u0131n\u0131 geli\u015ftirebilir; bunlar\u0131 bir kitapl\u0131ktan se\u00e7ebilirler (Genellikle yazarl\u0131k arac\u0131yla birlikte paketlenmi\u015ftir.). D\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcmler genellikle \u00d6YS i\u00e7indeki bir i\u015flev arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla kontrol edilir ve \u00f6zelle\u015ftirilir. Y\u00f6neticiler, bir kurum genelinde e-\u00f6\u011frenme i\u00e7in tek tip standartlar\u0131 uygulamak i\u00e7in \u015fablonlar\u0131n, temalar\u0131n kullan\u0131m\u0131n\u0131 zorunlu k\u0131labilir.<\/p>\n<p>Ara\u00e7lar, kendi \u015fablonlar\u0131n\u0131z\u0131 olu\u015fturmak i\u00e7in sa\u011flad\u0131klar\u0131 \u00f6zelliklerde farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterir. Genel olarak s\u00fcre\u00e7 \u015fu \u015fekildedir:<\/p>\n<ol>\n<li>\n<p>Sayfaya d\u00e2hil edilecek medya nesnesi t\u00fcrlerini belirten \u015fablon i\u00e7in bir \u00e7er\u00e7eve olu\u015fturun.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>\u0130\u00e7eri\u011fin g\u00f6r\u00fcnece\u011fi kullan\u0131c\u0131 aray\u00fcz\u00fcn\u00fc olu\u015fturun veya belirtin (genellikle \u00f6nceden olu\u015fturulmu\u015f bir d\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcm a\u00e7\u0131s\u0131ndan).<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Ortam nesnelerinin boyutlar\u0131n\u0131 ve konumlar\u0131n\u0131 i\u00e7eren \u015fablon i\u00e7in yerle\u015fim olu\u015fturun.<\/p>\n<\/li>\n<\/ol>\n<p>Elbette, \u015fablonlar\u0131n kullan\u0131m\u0131 yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 k\u0131s\u0131tlayabilir; g\u00f6r\u00fcn\u00fcm ve his olarak \u201cbasmakal\u0131p\u201d bir e-\u00f6\u011frenme olu\u015fturabilir; geli\u015ftiriciler, bir \u015fablon \/ d\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcm kitapl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00e7ok \u00e7e\u015fitli uygun tasar\u0131mlar ve ekran t\u00fcrleri ile doldurarak bunu hafifletebilirler.<\/p>\n<p>Ekran \u015fablonlar\u0131, mobil \u00f6\u011frenme yazarl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemlidir \u00e7\u00fcnk\u00fc ekran alan\u0131 \u00e7ok k\u0131s\u0131tl\u0131d\u0131r ve her platforma \u00f6zg\u00fcd\u00fcr. Baz\u0131 yazarl\u0131k ve grafik tasar\u0131m ara\u00e7lar\u0131 belirli cihazlar i\u00e7in bir \u015fablon katalo\u011fu i\u00e7erir.<\/p>\n<h2><a> <\/a><a id=\"_Toc69909253\"> <\/a>G\u00fcvenlikle \u0130lgili Hususlar<\/h2>\n<p>Bu b\u00f6l\u00fcm yaln\u0131zca web tabanl\u0131 ara\u00e7lar i\u00e7in ge\u00e7erlidir. Di\u011fer t\u00fcm kurum sistemleri gibi, yazarl\u0131k ara\u00e7lar\u0131 da kurumun g\u00fcvenlik ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamal\u0131d\u0131r. Ticari kurulumlar i\u00e7in, yazarl\u0131k arac\u0131 g\u00fcvenli\u011fi \u015fu anlama gelir:<\/p>\n<ul>\n<li>\n<p>Yetkisiz giri\u015flere kar\u015f\u0131 koruma. Bu, \u00f6ncelikle oturum a\u00e7ma i\u015flevi evrensel web standartlar\u0131na dayanan arac\u0131n bir i\u015flevi de\u011fil, sistemin kurumsal intranet ortam\u0131na yerle\u015ftirilmesi ve bu yerle\u015fimin i\u00e7sel g\u00fcvenlik \u00f6zelliklerinin kendisidir. Elbette ticari kurulu\u015flar rakip \u015firketlerin e\u011fitimini g\u00f6rerek di\u011fer kurumlar\u0131n rekabet avantaj\u0131 elde etmesinden endi\u015fe duyarlar ve devlet kurumlar\u0131n\u0131n bariz g\u00fcvenlik endi\u015feleri vard\u0131r bu nedenle araca eri\u015fim esas husustur.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<ul>\n<li>\n<p>Kullan\u0131c\u0131lara, kullan\u0131c\u0131 profillerine d\u00e2hil edilmemi\u015f becerileri kilitlemek, ba\u015fka bir deyi\u015fle kullan\u0131c\u0131lar\u0131n yetkileri olmayan sistemde belirli \u015feyleri yapmalar\u0131n\u0131 engellemektir. T\u00fcm web tabanl\u0131 yazarl\u0131k ara\u00e7lar\u0131, rollere dayal\u0131 izin d\u00fczeylerini i\u00e7erir ancak bunun \u00f6tesinde, atanabilecek rol t\u00fcrleri, say\u0131s\u0131 ve izinler a\u00e7\u0131s\u0131ndan b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterirler.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<ul>\n<li>\n<p>Sistem izinlerini, kurumunuzun gerektirdi\u011fi d\u00fczeyler ve belirli izin t\u00fcrleriyle e\u015fle\u015fecek \u015fekilde b\u00f6l\u00fcmlere ay\u0131rmakt\u0131r. Buradaki soru, e\u011fer sistem sizi bir izin \/ rol atama \u015fablonu kullanmaya zorlarsa bu ortam\u0131n\u0131za ne derece uygundur; \u015fablonlar ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131z\u0131 kar\u015f\u0131lamak i\u00e7in nas\u0131l uyarlanabilir? Bireysel izinlerin i\u015flevden i\u015fleve temelli atanmas\u0131na izin veren bir \u00fcst\u00fcne yazma var m\u0131?<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p>Savunma Bakanl\u0131\u011f\u0131 kurumlar\u0131 i\u00e7in, sisteme yetkisiz eri\u015fim ve s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131labilecek belirli kurslar vb. nedeniyle ulusal g\u00fcvenlik ve bireylerin ya\u015fam ve organlar\u0131 \u00fczerindeki olas\u0131 zararl\u0131 etkileri ile ilgili \u00f6zel hususlar vard\u0131r. Bu konuda dikkate al\u0131nmas\u0131 gereken birtak\u0131m hususlar vard\u0131r.<\/p>\n<h2><a> <\/a><a id=\"_Toc69909254\"> <\/a>Dosya Bi\u00e7imleri<\/h2>\n<h3><a> <\/a><a id=\"_Toc69909255\"> <\/a><b>Girdi<\/b><\/h3>\n<p>Bazen materyalleri, ELE&#8217;den e-\u00f6\u011frenmeye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmeye ihtiya\u00e7 vard\u0131r. Bu durumda girdi bi\u00e7imi genellikle Word<b> <\/b>ve PowerPoint<b> <\/b>dosyalar\u0131d\u0131r. Bunlar\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131 ortam\u0131nda yeniden olu\u015fturmak i\u00e7in s\u0131f\u0131rdan ba\u015flamak yerine harici bir belge d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcc\u00fc \/ optimize edici arac\u0131 kullanabilirsiniz (<b>Bak\u0131n\u0131z 3.7. E-\u00f6\u011frenmeye d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc otomatikle\u015ftirmek i\u00e7in harici belge d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcc\u00fc \/ optimize edici ara\u00e7lar)<\/b>. \u0130lk ad\u0131m PowerPoint<b> <\/b>ve Word<b> <\/b>belgelerini bir e-\u00f6\u011frenme ara y\u00fcz\u00fcnde bulunan web sayfalar\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmektir, geli\u015ftiriciler daha sonra bu sayfalarda e-\u00f6\u011frenme etkile\u015fimi olu\u015fturabilirler (Baz\u0131 etkile\u015fimli \u00f6zellikler PowerPoint&#8217;ten de otomatik olarak d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclebilir.).<\/p>\n<p>Bu durumda \u015funlar\u0131 yapman\u0131z gerekir:<\/p>\n<p>1) Ara\u00e7 se\u00e7iminiz bu belirli t\u00fcrden ara\u00e7la s\u0131n\u0131rland\u0131rmak<\/p>\n<p>2) Arac\u0131n destek girdi bi\u00e7imleriyle e\u015fle\u015fti\u011fini do\u011frulamak i\u00e7in girdi bi\u00e7imlerinizi dikkatlice de\u011ferlendirmek<\/p>\n<p>Eski ELE belgelerinizin Word<b> <\/b>ve PowerPoint<b> <\/b>i\u00e7inde oldu\u011funu varsaymay\u0131n. Baz\u0131lar\u0131 Quark<b> <\/b>gibi masa\u00fcst\u00fc yay\u0131nc\u0131l\u0131k uygulamalar\u0131nda olabilir veya yaln\u0131zca PDF format\u0131nda mevcut olabilir (ve orijinal kaynak dosyalar kaybolabilir).<\/p>\n<h3><a> <\/a><a id=\"_Toc69909256\"> <\/a>\u00c7\u0131kt\u0131<\/h3>\n<p>Bir yazarl\u0131k arac\u0131 se\u00e7erken sorulacak en \u00f6nemli soru muhtemelen \u015fudur: \u201cHangi \u00e7\u0131kt\u0131 dosyas\u0131 format (lar)\u0131n\u0131 \u00fcretiyor?\u201d Yazarl\u0131k ara\u00e7lar\u0131n\u0131 se\u00e7meye ba\u015flamadan \u00f6nce \u00e7\u0131kt\u0131 bi\u00e7iminizi belirlemeniz \u00f6nemlidir. Bu, araman\u0131z\u0131 \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde filtrelemeye, odaklamaya yarar ve \u015funlar\u0131 sa\u011flar:<\/p>\n<p>1) Dosyalar, son kullan\u0131c\u0131 platformlar\u0131 (\u00f6rne\u011fin, PC ve Mac), i\u015fletim sistemleri, taray\u0131c\u0131lar d\u00e2hil olmak \u00fczere BT ve e\u011fitim sa\u011flama altyap\u0131n\u0131zda \u00e7al\u0131\u015facakt\u0131r.<\/p>\n<p>2) Piyasadan kaybolabilecek ve sonunda dosyalar\u0131 a\u00e7ma becerisi ve sizi d\u00fczenleme ya da bir taray\u0131c\u0131da \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rma becerisinden mahrum b\u0131rakabilecek \u00f6zel bir formatla s\u0131k\u0131\u015f\u0131p kalmayacaks\u0131n\u0131z. Authorware\u2019yi yazma arac\u0131 olarak kullanan say\u0131s\u0131z kurum \u015fimdilerde kendilerini bu durumda buluyor.<\/p>\n<p>Bir\u00e7ok \u00d6\u0130YS ve baz\u0131 web tabanl\u0131 yazarl\u0131k ara\u00e7lar\u0131, \u00e7al\u0131\u015fma zaman\u0131nda e-\u00f6\u011frenmeyi dinamik olarak bir araya getirmek, sunmak i\u00e7in tasarlanm\u0131\u015ft\u0131r. Kolayl\u0131k sa\u011flamak i\u00e7in ba\u015fka bir platformda kullan\u0131lmak \u00fczere eksiksiz e-\u00f6\u011frenme dosyalar\u0131 \u00e7\u0131karabilirler ancak genellikle bu \u015fekilde kullan\u0131lmalar\u0131 ama\u00e7lanmam\u0131\u015ft\u0131r. Ancak b\u00fcy\u00fck bir \u00d6\u0130YS tedarik\u00e7isi yazarlara, m\u00fc\u015fterilerinin \u00e7o\u011funun \u00e7al\u0131\u015fma zaman\u0131nda dosyalar\u0131 dinamik olarak bir araya getirme ve teslim etme i\u00e7in bir \u00d6\u0130YS\u2019nin d\u00e2hili yetene\u011finden yararlanmaktansa \u00f6nceden dosya olu\u015fturmay\u0131 ve bunlar\u0131 ba\u015fka bir platformda kullanmay\u0131 tercih etti\u011fini bildirdi (genellikle ayn\u0131 tedarik\u00e7inin ayr\u0131 \u00d6YS \u00fcr\u00fcn\u00fc). \u00c7al\u0131\u015fma zaman\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131 dosyalar\u0131 sunucuda depolanmasa da kullan\u0131c\u0131lara \u00e7al\u0131\u015fma zaman\u0131nda teslim edilen dosyalar\u0131n dosya format\u0131n\u0131 taray\u0131c\u0131 uyumlulu\u011fu gibi fakt\u00f6rlere g\u00f6re dikkate almak \u00f6nemlidir.<\/p>\n<p>\u00c7o\u011funlukla, olu\u015fturdu\u011funuz e\u011fitim t\u00fcr\u00fc \u00e7\u0131kt\u0131 bi\u00e7imini y\u00f6nlendirir. En \u00f6nemli ayr\u0131m e\u015f zamanl\u0131 ve e\u015f zamans\u0131z \u00f6\u011frenmedir. Yazarl\u0131k sistemleri, bu \u00f6\u011frenme t\u00fcrleri i\u00e7in optimizasyonlar\u0131nda \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterir. \u00d6rne\u011fin, e\u015f zamanl\u0131 e-\u00f6\u011frenme i\u00e7in harici bir belge d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcc\u00fc \/ optimize edici ara\u00e7 muhtemelen en iyi se\u00e7iminizdir. Bu ara\u00e7lar\u0131n \u00e7o\u011fu, Word<b> <\/b>veya PowerPoint<b> <\/b>bi\u00e7iminde konu\u015fmac\u0131 notlar\u0131, bildiriler, \u00f6\u011frenci k\u0131lavuzlar\u0131 gibi e\u015f zamanl\u0131 \u00f6\u011frenim i\u00e7in \u00e7\u0131kt\u0131lar sunar.<\/p>\n<p>\u00c7\u0131kt\u0131 format\u0131n\u0131n se\u00e7imi, \u00f6ncelikle da\u011f\u0131t\u0131m sisteminizin gereksinimlerine ve ayr\u0131ca dosya format\u0131n\u0131n destekledi\u011fi \u00f6\u011frenme t\u00fcr\u00fcne ba\u011fl\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin, Flash.swf format\u0131, y\u00fcksek d\u00fczeyde etkile\u015fimi g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u015fekilde destekler; web sayfalar\u0131na g\u00f6m\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde de \u00e7o\u011fu teslim sistemi taraf\u0131ndan desteklenir. Ancak, edit .fla kaynak Flash<b> <\/b>dosyalar\u0131n\u0131 yerel olarak d\u00fczenleyebilen ara\u00e7lar DHTML&#8217;den \u00e7ok daha dard\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130stenen \u00e7\u0131kt\u0131 formatlar\u0131n\u0131n a\u011f ve g\u00fcvenlik duvarlar\u0131 ile uyumlulu\u011funu do\u011frulamak i\u00e7in BT departman\u0131n\u0131zla g\u00f6r\u00fc\u015fmeniz gerekecektir. \u00d6rne\u011fin, baz\u0131 g\u00fcvenlik duvarlar\u0131 olas\u0131 g\u00fcvenlik riskleri nedeniyle Java uygulamalar\u0131n\u0131 engeller. Taray\u0131c\u0131 kurulumunda varsay\u0131lan olarak sa\u011flananlar d\u0131\u015f\u0131ndaki taray\u0131c\u0131 eklentilerini gerektiren \u00e7\u0131kt\u0131 formatlar\u0131 (\u00d6rne\u011fin, Internet Explorer<b> <\/b>ile Flash) ciddi sorumluluk olabilir. Bu, kullan\u0131c\u0131lar\u0131n ve \/ veya BT personelinin bahsi ge\u00e7en eklentileri kurmas\u0131, bak\u0131m\u0131n\u0131 yapmas\u0131 i\u00e7in idari bir y\u00fck olu\u015fturabilir. Bu veya g\u00fcvenlik nedenleriyle bir kullan\u0131c\u0131 ortam\u0131nda yasaklanm\u0131\u015f olabilirler.<\/p>\n<p>Baz\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131 bi\u00e7imleri (Flash<b> <\/b>ve HTML5 gibi), \u00e7al\u0131\u015fma zaman\u0131nda yerle\u015fik s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rma ve dosya ak\u0131\u015f\u0131 avantaj\u0131na sahiptir. Bu, bant geni\u015fli\u011finin s\u0131n\u0131rl\u0131 oldu\u011fu durumlarda \u00f6nemli bir avantaj olabilir.<\/p>\n<p>\u00c7\u0131kt\u0131 dosyas\u0131 format\u0131, geli\u015ftirdi\u011finiz kursun di\u011fer yazarl\u0131k ara\u00e7lar\u0131 i\u00e7inde d\u00fczenlenmesini b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde etkileyebilir. Bu, bir ara\u00e7 piyasadan kayboldu\u011funda veya farkl\u0131 bir ara\u00e7ta \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 tercih eden yeni bir yazar geldi\u011finde sorun h\u00e2line gelebilir; kurs ba\u015fka bir araca aktar\u0131labilir, bu ara\u00e7ta kaynak dosyalar olarak de\u011fi\u015ftirilebilirse bu sorunlar hafifletilebilir.<\/p>\n<p>Yazarl\u0131k ara\u00e7lar\u0131n\u0131n, yazma i\u015flevlerini ve kurs \u00f6zelliklerini kolayla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in genellikle \u00f6zel kod nesnelerini (\u00d6rne\u011fin, d\u00e2hili Java uygulamalar\u0131na referanslar veya HTML yorum alanlar\u0131na eklenen kodlar) kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamak \u00f6nemlidir. Bu kurslar\u0131 \u00d6YS&#8217;lerde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rmada sorun olmayabilir; herhangi bir taray\u0131c\u0131da \u00e7al\u0131\u015fabilirler ancak bu kod nesnelerinin anla\u015f\u0131lmas\u0131, sorunlar\u0131n\u0131n giderilmesi ba\u015fka bir yazarl\u0131k arac\u0131nda veya HTML d\u00fczenlenmesi zor olabilir. Bir yazarl\u0131k arac\u0131 i\u00e7in ideal olan, \u00e7\u0131kt\u0131 bi\u00e7iminin d\u00e2hili kaynak dosya bi\u00e7imiyle ayn\u0131 olmas\u0131 ve bu bi\u00e7imin HTML gibi temiz, evrensel bir kod olmas\u0131d\u0131r; hi\u00e7bir \u00f6zel kod d\u00e2hil edilmemelidir. Bu, kodunuzun &#8220;gelece\u011fe haz\u0131r&#8221; olmas\u0131n\u0131 sa\u011flar; i\u015fletim sistemlerini, taray\u0131c\u0131lar\u0131 yeni s\u00fcr\u00fcmleriyle \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131r.<\/p>\n<p>Bir yazarl\u0131k arac\u0131n\u0131n \u00fcretti\u011fi dosyalar\u0131n (standart tescilli olmayan bir bi\u00e7imde), bu bi\u00e7imi i\u015fleyebilece\u011fini s\u00f6yleyen di\u011fer ara\u00e7larda \u00f6zellikle de bu bi\u00e7imi yerel olarak olu\u015fturanlarda %100 d\u00fczenlenebilir olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirlemeniz \u00f6nemlidir. \u00d6rne\u011fin, kaynak .fla Flash<b> <\/b>dosyalar\u0131 olarak \u00e7\u0131kt\u0131ya izin veren baz\u0131 yazarl\u0131k ara\u00e7lar\u0131, Flash&#8217;ta a\u00e7\u0131labilecek olsalar da yerel Flash<b> <\/b>dosyalar\u0131 kadar tam olarak d\u00fczenlenmez.<\/p>\n<p>Bir \u00e7\u0131kt\u0131 bi\u00e7imi i\u00e7in bir \u00fcr\u00fcn\u00fcn deste\u011fine ayr\u0131nt\u0131l\u0131 \u015fekilde g\u00f6z atman\u0131z gerekebilir. \u2018Destekler\u2019 ifadesi, \u201cbunun i\u00e7in optimize edilmi\u015f\u201d ifadesi veya \u2018bunun i\u00e7in olu\u015fturulmu\u015f\u2019 ile ayn\u0131 anlamlara sahip olmayabilir.<\/p>\n<p>Mobil \u00f6\u011frenme \u00e7a\u011f\u0131na girerken \u00e7\u0131kt\u0131 formatlar\u0131 daha da \u00f6nemli h\u00e2le geliyor. Yazarl\u0131k ara\u00e7lar\u0131, mobil cihazlarda oynat\u0131labilen dosyalar olu\u015fturmay\u0131 destekleyen \u00f6zelliklere sahiptir. Ge\u00e7mi\u015fte, geli\u015ftiriciler mobil cihazlar i\u00e7in e-\u00f6\u011frenme mimarisini ve bi\u00e7imini tamamen \u00f6zelle\u015ftirmek zorundayd\u0131 ancak Apple iPhone gibi g\u00fc\u00e7l\u00fc taray\u0131c\u0131 \u00f6zelliklerine (masa\u00fcst\u00fc taray\u0131c\u0131lara denk) ve daha b\u00fcy\u00fck ekranlara sahip cihazlarda bu durum daha az g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n<p>Not: Bu yaz\u0131 yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 s\u0131rada IPhone&#8217;larda Flash bi\u00e7imi kabul edilmiyordu. IPhone platformu i\u00e7in herhangi bir yazarl\u0131k bunu dikkate almal\u0131d\u0131r. Mobil platform i\u00e7in uygun h\u00e2le getirmeyi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz masa\u00fcst\u00fc platformu i\u00e7in kurslar geli\u015ftiriyorsan\u0131z, IPhone sunumu i\u00e7in, i\u00e7eri\u011finizdeki herhangi bir Flash par\u00e7as\u0131n\u0131n ba\u015fka bir bi\u00e7imde (HTML5, Adobe AIR<b> <\/b>gibi)<b> <\/b>yeniden \u00e7\u0131kt\u0131s\u0131n\u0131 alman\u0131z veya onu yeniden olu\u015fturman\u0131z gerekecektir.<\/p>\n<p>Bu yaz\u0131n\u0131n yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 tarihten itibaren HTML 5 b\u00fcy\u00fck taray\u0131c\u0131larda uygulanmaktad\u0131r. Bu \u00e7\u0131kt\u0131 bi\u00e7iminin, e-\u00f6\u011frenme i\u00e7in evrensel bir bi\u00e7im olmas\u0131 muhtemeldir. (<b>Bk.7.18. Bu bi\u00e7imle ilgili \u00f6nemli hususlar i\u00e7in HTML5<\/b><b> bi\u00e7imi<\/b>)<\/p>\n<h2><a> <\/a><a id=\"_Toc69909257\"> <\/a>\u00d6\u011frenme Nesnelerinin Yeniden Kullan\u0131m\u0131<\/h2>\n<p>Hangi yazarl\u0131k arac\u0131 kullan\u0131l\u0131rsa kullan\u0131ls\u0131n, kurslar ve onlar\u0131 olu\u015fturan \u00f6\u011frenme nesnelerinin \u00fcretilmesi genellikle pahal\u0131d\u0131r. Bu \u00f6zellikle medya a\u00e7\u0131s\u0131ndan, zengin \u00f6\u011frenme nesneleri i\u00e7in ge\u00e7erlidir. Elbette, geli\u015ftirme s\u00fcresinden ve paradan tasarruf etmek i\u00e7in \u00f6\u011fretim a\u00e7\u0131s\u0131ndan uygun oldu\u011fu yerlerde \u00f6\u011frenme nesnelerini ve medya varl\u0131klar\u0131n\u0131 yeniden kullanmak i\u00e7in do\u011fal bir te\u015fvik vard\u0131r. \u00c7o\u011fu yazarl\u0131k arac\u0131 (\u00f6zellikle web tabanl\u0131 ara\u00e7lar ve \u00d6\u0130YS&#8217;ler), kurslar i\u00e7inde ve aras\u0131nda yeniden kullan\u0131m\u0131 kolayla\u015ft\u0131ran sa\u011flam i\u00e7erik nesnesi kitapl\u0131\u011f\u0131 i\u015flevleri sunarak bu ger\u00e7e\u011fi kabul eder. Yeniden kullan\u0131m senaryolar\u0131, bir kursta kullan\u0131lan (veya kullan\u0131ma haz\u0131r), ba\u011f\u0131ms\u0131z bir nesne kitapl\u0131\u011f\u0131 sunan, bir yazarl\u0131k arac\u0131 olan yazardan, t\u00fcm yazar ve kurs kurumundaki nesnelerin depolanmas\u0131na, aramas\u0131na ve eri\u015fimine izin veren web tabanl\u0131 bir araca kadar geni\u015f bir yelpazede olabilir. Yeniden kullan\u0131m, Learning Registry gibi kay\u0131t giri\u015fimleri ve RUSSEL sistemi (<a href=\"http:\/\/adlnet.gov\/russel\/\"><b> http: \/ \/adlnet.gov\/russel\/<\/b><\/a><b>)<\/b> gibi kaynaklar taraf\u0131ndan sa\u011flanan kurumlar aras\u0131nda bile yer alabilir.<\/p>\n<p>Yeniden kullan\u0131m i\u00e7in optimize edilmi\u015f bir yazarl\u0131k arac\u0131na sahip olman\u0131n, bir yazarl\u0131k paradigmas\u0131 olarak yeniden kullan\u0131m\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmeye y\u00f6nelik yaln\u0131zca ilk ad\u0131m oldu\u011funu unutmay\u0131n; kurumsal ve lojistik engeller, yeniden kullan\u0131m\u0131n tam olarak uygulanmas\u0131n\u0131 engelleyebilir. ADL, RUSSEL sitesinde listelenen bu engellerin baz\u0131 \u00f6rnekleri a\u015fa\u011f\u0131daki gibidir:<\/p>\n<ul>\n<li>\n<p>Geli\u015ftirilen i\u00e7erik, onayl\u0131, eri\u015filebilir i\u00e7erik havuzlar\u0131nda depolanmaz.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>\u00d6\u011frenme varl\u0131klar\u0131, Payla\u015f\u0131labilir \u0130\u00e7erik Nesneleri (P\u0130N&#8217;ler) veya SCORM i\u00e7erik paketleriyle ili\u015fkili meta verilerin olu\u015fturulmas\u0131, y\u00fcklenmesi ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesi zaman alan bir s\u00fcre\u00e7tir.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Onayl\u0131 i\u00e7erik havuzlar\u0131nda (varsa) i\u00e7erik olu\u015fturmak ve kaydetmek zaman al\u0131c\u0131d\u0131r.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Yeniden kullan\u0131m i\u00e7in e-\u00f6\u011frenme i\u00e7eri\u011finin, tasar\u0131m\u0131n\u0131n ve geli\u015ftirmesinin nas\u0131l optimize edilece\u011fi anla\u015f\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Yeniden kullan\u0131m\u0131 zorunlu k\u0131lan politika ya mevcut de\u011fil ya da belirsizdir.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Fikri m\u00fclkiyet haklar\u0131 endi\u015feleri vard\u0131r.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<h2><a> <\/a><a id=\"_Toc69909258\"> <\/a>Piyasada Sat\u0131lan Dersler<\/h2>\n<p>S\u0131f\u0131rdan \u00f6zel yap\u0131m e\u011fitim yaz\u0131l\u0131m\u0131 geli\u015ftirmekten daha ucuz olabilecek bir se\u00e7enek, ticari olarak mevcut kurslar\u0131 sat\u0131n almakt\u0131r. Teslim i\u00e7in modeller de\u011fi\u015fiklik g\u00f6sterir, baz\u0131 durumlarda yaln\u0131zca tedarik\u00e7inin sunucusunda bulunurlar ve ayr\u0131 bir \u00d6YS&#8217;de oturum a\u00e7may\u0131 gerektirirler.<\/p>\n<h2><a> <\/a><a id=\"_Toc69909259\"> <\/a>Standartlar Deste\u011fi<\/h2>\n<h3><a> <\/a><a id=\"_Toc69909260\"> <\/a>SCORM<\/h3>\n<h4>Genel Bak\u0131\u015f<\/h4>\n<p>D\u0130\u00d6, t\u00fcm da\u011f\u0131t\u0131lm\u0131\u015f \u00f6\u011frenme ortamlar\u0131 i\u00e7in a\u015fa\u011f\u0131daki \u00fcst d\u00fczey \u00f6zellikleri tan\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131r:<\/p>\n<ul>\n<li>\n<p><b>Birlikte \u00e7al\u0131\u015fabilirlik<\/b>: Bir sistemde geli\u015ftirilen \u00f6\u011fretim bile\u015fenlerini al\u0131p ba\u015fka bir sistemde kullanma becerisi.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p><b>Eri\u015filebilirlik<\/b><b>:<\/b> \u00d6\u011fretim bile\u015fenlerini birden \u00e7ok konumdan bulma, bunlara eri\u015fme, bunlar\u0131 ba\u015fka konumlara ula\u015ft\u0131rma becerisi.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p><b>Yeniden kullan\u0131labilirlik<\/b>: \u00d6\u011fretim bile\u015fenlerini \u00e7oklu uygulamalarda, derslerde ve \u00e7e\u015fitli ba\u011flamlarda kullanma becerisi.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p><b>Dayan\u0131kl\u0131l\u0131k<\/b>: Maliyetli yeniden tasar\u0131m, yeniden yap\u0131land\u0131rma veya yeniden kodlama olmadan zaman i\u00e7indeki teknoloji de\u011fi\u015fikliklerine dayanma becerisi.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p>Da\u011f\u0131t\u0131lm\u0131\u015f \u00f6\u011frenme ortamlar\u0131nda bu \u00f6zelliklere ula\u015fmak i\u00e7in D\u0130\u00d6, Payla\u015f\u0131labilir \u0130\u00e7erik Nesne Referans Modeli&#8217;nin (SCORM) kullan\u0131m\u0131n\u0131 te\u015fvik eder. SCORM, ders bile\u015fenlerinin, veri modellerinin ve protokollerin kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ili\u015fkisini tan\u0131mlar, b\u00f6ylece \u00f6\u011frenme i\u00e7eri\u011fi \u201cnesneleri\u201d ayn\u0131 modelle uyumlu sistemler aras\u0131nda payla\u015f\u0131labilir. Birlikte \u00e7al\u0131\u015fabilirli\u011fi desteklemek i\u00e7in SCORM, bir Uygulama Programlama Aray\u00fcz\u00fc (UPA) ve \u00f6ng\u00f6r\u00fclen veri modeli \u00f6geleri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla Payla\u015f\u0131labilir \u0130\u00e7erik Nesnelerinden (P\u0130N\u2019ler) \u00d6\u011frenme Y\u00f6netim Sistemi\u2019ne (\u00d6YS) ileti\u015fim ara\u00e7lar\u0131n\u0131 standartla\u015ft\u0131r\u0131r. (SCORM hakk\u0131nda daha fazla bilgi i\u00e7in bkz. www.ADLNet.gov)<\/p>\n<p>SCORM&#8217;un herhangi bir \u00f6\u011fretim, performans deste\u011fi veya de\u011ferlendirme stratejisini ne dikte etti\u011fini ne de engelledi\u011fini anlamak \u00f6nemlidir. SCORM, e-\u00f6\u011frenmenin geli\u015ftirilmesi ve sunulmas\u0131 i\u00e7in nesne tabanl\u0131 yakla\u015f\u0131mlar\u0131 etkinle\u015ftirir. Bu, anlaml\u0131 \u00f6\u011fretim birimleri olu\u015fturmak i\u00e7in nispeten k\u00fc\u00e7\u00fck, yeniden kullan\u0131labilir i\u00e7erik nesnelerinden olu\u015fan \u00f6\u011frenme i\u00e7eri\u011finin toplanmas\u0131yla sa\u011flan\u0131r. B\u00f6ylece bireysel i\u00e7erik nesneleri, \u00e7oklu ba\u011flamlarda yeniden kullan\u0131lmak \u00fczere tasarlanabilir; yeni e\u011fitim bile\u015fenleri ve programlar\u0131n\u0131 bir araya getirmek i\u00e7in \u00e7e\u015fitli \u015fekillerde toplanabilir.<\/p>\n<p>Yeniden kullan\u0131m\u0131 desteklemesi ama\u00e7lanan bu nesne tabanl\u0131 yakla\u015f\u0131m, i\u00e7erik nesnelerinin, e\u011fitim paketlerini temsil eden k\u00fcmelerin nas\u0131l s\u0131ralanaca\u011f\u0131n\u0131 \/ seyredece\u011fini kendi ba\u015flar\u0131na belirlememeleri gerekti\u011fi anlam\u0131na gelir. B\u00f6yle yapmak, i\u00e7erik nesnelerinin, yeniden kullan\u0131labilirliklerini engelleyen di\u011fer i\u00e7erik nesneleri hakk\u0131nda bilgi i\u00e7ermesini gerektirir. D\u0130\u00d6, bu gereklili\u011fi, t\u00fcm SCORM-2004 uyumlu \u00d6YS&#8217;lerin desteklemesi gereken bir dizi davran\u0131\u015f\u0131 standartla\u015ft\u0131rarak \u00e7\u00f6zm\u00fc\u015ft\u00fcr. B\u00f6ylece \u00d6YS, i\u00e7erikten ziyade \u00f6\u011frenenlerin P\u0130N&#8217;den P\u0130N&#8217;e olan hareketini kontrol eder.<\/p>\n<p>Yeniden kullan\u0131m\u0131 desteklemek i\u00e7in SCORM, da\u011f\u0131t\u0131lm\u0131\u015f i\u00e7erik depolar\u0131ndaki i\u00e7erik nesnelerinin \u015firketler aras\u0131nda ve genelinde ke\u015ffedilebilir olmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in \u00fcst verileri kullan\u0131r.<\/p>\n<p><i>NOT: ABD taraf\u0131ndan edinilen i\u00e7erik SB, SB Talimat\u0131 1322.26&#8217;ya (16 Haziran 2006) g\u00f6re SCORM<\/i><i> uyumlu \u201cmevcut s\u00fcr\u00fcm\u201d olmal\u0131d\u0131r.<\/i><\/p>\n<h4><b>SCORM<\/b><b> Deste\u011fi \u0130\u00e7in Gereklilikler<\/b><\/h4>\n<p>Bir yazarl\u0131k arac\u0131n\u0131n SCORM&#8217;u sa\u011flam bir \u015fekilde desteklemesi i\u00e7in yazarl\u0131k arac\u0131 \u015funlar\u0131 yapmal\u0131d\u0131r:<\/p>\n<ul>\n<li>\n<p>Nesne tabanl\u0131 \u00f6\u011frenme tasar\u0131m\u0131n\u0131 destekleyin.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Herhangi bir kurum d\u00fczeyinde P\u0130N\u2019lerin tan\u0131mlanmas\u0131na izin verin.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>A\u015fa\u011f\u0131dakiler d\u00e2hil olmak \u00fczere t\u00fcm SCORM veri modeli \u00f6gelerinin P\u0130N&#8217;lere d\u00e2hil edilmesini destekleyin:<\/p>\n<ul>\n<li>\n<p>Geli\u015ftiriciye dan\u0131\u015fmadan yerle\u015ftirilen zorunlu \u00e7a\u011fr\u0131lar,<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Bir<b> api. setValue (cmi.exit.normal); \u201c<\/b>\u00e7a\u011fr\u0131y\u0131 sonland\u0131r\u0131n\u201d\u0131 tetikleyen \u201cbitir ve \u00e7\u0131k\u201d d\u00fc\u011fmesi gibi s\u00fcr\u00fckle ve b\u0131rak \u00f6geleri olarak eklenen iste\u011fe ba\u011fl\u0131 \u00e7a\u011fr\u0131lar.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<ul>\n<li>\n<p>Kursu \u00e7al\u0131\u015fma zaman\u0131nda d\u00fczg\u00fcn bir \u015fekilde iletmek i\u00e7in \u00d6YS i\u00e7in gerekli t\u00fcm dosyalar\u0131, bilgileri i\u00e7eren SCORM kurs paketleri olu\u015fturun. Kurs paketini olu\u015fturma s\u00fcrecinde yazara yard\u0131mc\u0131 olmak i\u00e7in a\u015fa\u011f\u0131 a\u00e7\u0131l\u0131r men\u00fcler veya sihirbazlar mevcut olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Manifesto dosyalar\u0131n\u0131n do\u011frudan g\u00f6r\u00fcnt\u00fclenmesine ve d\u00fczenlenmesine izin verin.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Yeni kurs paketleri ve bildirimler olu\u015ftururken kurs paketlerinin, bildirimlerin yeniden kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 i\u00e7in ara\u00e7lar sa\u011flay\u0131n.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Bir SCORM \u00fcst veri d\u00fczenleyicisi ekleyin. Tercihen bu \u00fcst verilerin bir k\u0131sm\u0131, manuel giri\u015f gerektirmeden e\u011fitim yaz\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n mevcut \u00f6zelliklerinden \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131r veya se\u00e7ilir.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Kurs organizasyonu i\u00e7in s\u0131ralama ve gezinme kurallar\u0131n\u0131n tan\u0131mlanmas\u0131na izin verin.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p>Yazarl\u0131k ara\u00e7lar\u0131, \u00e7ok \u00e7e\u015fitli uygulamalarla yukar\u0131da a\u00e7\u0131klanan SCORM gereksinimlerini \u00e7ok \u00e7e\u015fitli derecelerde destekler. Karar s\u00fcrecinizin bir par\u00e7as\u0131 olarak ara\u00e7lar\u0131n bunlar\u0131n her birini ne \u015fekilde ve ne derece destekledi\u011fini de\u011ferlendirmek \u00f6nemlidir. Standart i\u00e7in deste\u011fin derinli\u011fi, uyumlu e-\u00f6\u011frenme \u00fcretmek i\u00e7in \u00c7B&#8217;de b\u00fcy\u00fck bir fark yaratabilir.<\/p>\n<h4><b>SCORM<\/b><b> Uyumlulu\u011funu ve Deste\u011fini Sa\u011flamak \u0130\u00e7in \u00d6neriler<\/b><\/h4>\n<p>Yazarl\u0131k ara\u00e7lar\u0131n\u0131 SCORM uyumlulu\u011fu ve deste\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011ferlendirmeden \u00f6nce i\u00e7eri\u011finiz i\u00e7in hedef SCORM uyum d\u00fczeyini (\u00d6rne\u011fin, SCORM 2004, 4<b> <\/b>Edition) belirlemelisiniz. Bu, \u00d6YS&#8217;nizin destekledi\u011fi uygunluk d\u00fczeyine ba\u011fl\u0131 olacakt\u0131r. \u00d6YS&#8217;ler, mevcut seviyenin birka\u00e7 versiyon gerisinde kalabilir; SCORM seviyelerinin tamam\u0131 geriye d\u00f6n\u00fck uyumlu olmad\u0131\u011f\u0131ndan (\u00f6zellikle SCORM 2004 ve SCORM 1.2. aras\u0131nda), \u00d6YS&#8217;nizin uygunluk seviyesini (ve bu seviyede sertifikal\u0131 olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131) belirlemek \u00f6nemlidir.<\/p>\n<p>SCORM be\u015f s\u00fcr\u00fcm h\u00e2linde gelmektedir:<\/p>\n<ul>\n<li>\n<p>SCORM 1.1<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>SCORM 1.2<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>SCORM 2004 2. Bask\u0131<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>SCORM 2004 3. Bask\u0131<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>SCORM 2004 4. Bask\u0131 (\u015fimdiki s\u00fcr\u00fcm)<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p>Daha yeni SCORM s\u00fcr\u00fcmleriyle uyumlu i\u00e7erikle birlikte eski i\u00e7eri\u011fi sunmay\u0131 umuyorsan\u0131z, ara\u00e7lar\u0131n bu iki standard\u0131 ayr\u0131 ayr\u0131 d\u0131\u015fa aktarmaya y\u00f6nelik se\u00e7enekleri i\u00e7ermesi gerekir.<\/p>\n<p>Yaln\u0131zca i\u00e7erik ve \u00d6YS&#8217;lerin SCORM uyumlu olarak tan\u0131mlanabilece\u011fini, yaln\u0131zca \u00d6YS&#8217;lerin uyumlu olarak onaylanabilece\u011fini unutmay\u0131n. Bir yazarl\u0131k arac\u0131n\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 SCORM taraf\u0131ndan y\u00f6netilmez, SCORM deste\u011fini otomatikle\u015ftirmek i\u00e7in bir\u00e7ok olas\u0131 yakla\u015f\u0131m mevcuttur. Yaln\u0131zca onun taraf\u0131ndan \u00fcretilen i\u00e7erik uygunluk a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011ferlendirilebilir, o zaman bile yazar\u0131n arac\u0131n\u0131n \u00e7\u0131kt\u0131s\u0131 i\u00e7in ayarlad\u0131\u011f\u0131 yap\u0131land\u0131rmaya ve parametrelere ba\u011fl\u0131d\u0131r. \u0130\u00e7erik uyumlu olabilir, ancak yaln\u0131zca belirli parametreler belirli bir \u015fekilde ayarlanm\u0131\u015fsa bu b\u00f6yledir. Bu de\u011fi\u015fkenlik, herhangi bir uygunluk tespitinde \u00e7ok fazla belirsizli\u011fe meydan verir. Bu nedenle, \u00d6YS\u2019lerden farkl\u0131 olarak yazarl\u0131k ara\u00e7lar\u0131n\u0131n uyumlu veya uyumsuz oldu\u011funa karar verilmez.<\/p>\n<p>Sat\u0131n alma i\u015flemi s\u0131ras\u0131nda, SCORM uyumlu i\u00e7erik olu\u015fturmaya y\u00f6nelik s\u0131n\u0131rlamalar\u0131n neler oldu\u011funu belirlemek i\u00e7in sat\u0131c\u0131n\u0131zla konu\u015fman\u0131z veya belgeleri dikkatlice okuman\u0131z gerekir. \u00d6rne\u011fin, baz\u0131 ara\u00e7lar SCORM uyumlulu\u011fu reklam\u0131n\u0131 yapar ancak P\u0130N&#8217;leri kurs yap\u0131s\u0131n\u0131n herhangi bir d\u00fczeyinde tan\u0131mlaman\u0131za izin vermez, b\u00f6yle bir durumda t\u00fcm kursu yaln\u0131zca tek bir P\u0130N olarak tan\u0131mlayabilirsiniz. Bu, D\u0130\u00d6&#8217;n\u00fcn nesnenin yeniden kullan\u0131labilirli\u011fini \u00f6\u011frenme hedefini ortadan kald\u0131r\u0131r.<\/p>\n<p>De\u011ferlendirmekte oldu\u011funuz ara\u00e7 taraf\u0131ndan \u00fcretilen \u00f6rnek bir SCORM uyumlu e-\u00f6\u011frenme kursu edinmenizi ve hedef ders sunum sisteminizde test etmenizi \u015fiddetle tavsiye ederiz. Kurs da\u011f\u0131t\u0131m sistemleri, baz\u0131 durumlarda ayn\u0131 SCORM uyum d\u00fczeyini farkl\u0131 \u015fekilde uygular. Kurs da\u011f\u0131t\u0131m sistemindeki belirli SCORM uygulamas\u0131n\u0131n etkile\u015fimi ve SCORM kurs paketinizdeki \u00f6zel SCORM uygulamas\u0131, her ikisi de ayn\u0131 uyum d\u00fczeyinde olsa bile sorunlar ortaya \u00e7\u0131karabilir. Bu, belirli bir arac\u0131 sat\u0131n alma karar\u0131n\u0131z\u0131 etkileyebilir.<\/p>\n<p>Mevcut bir hedef \u00d6YS yoksa yazarl\u0131k arac\u0131n\u0131z\u0131n i\u00e7erik \u00e7\u0131kt\u0131s\u0131n\u0131n tamamen SCORM uyumlu bir \u00d6YS&#8217;de nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmek i\u00e7in D\u0130\u00d6, \u00f6rnek \u00e7al\u0131\u015fma s\u00fcresi ortam\u0131n\u0131 kullanabilirsiniz.<\/p>\n<p>Ayr\u0131ca, yazarl\u0131k arac\u0131 taraf\u0131ndan \u00fcretilen \u00f6rnek bir P\u0130N&#8217;i, yazarl\u0131k arac\u0131n\u0131n i\u00e7erik \u00e7\u0131kt\u0131s\u0131nda elde etti\u011fi uygunluk d\u00fczeyini do\u011frulamak i\u00e7in, SCORM Uyumluluk Test Paketi arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rmal\u0131s\u0131n\u0131z. Bu yaz\u0131 itibariyle SCORM&#8217;nin mevcut s\u00fcr\u00fcm\u00fc 2004 4. s\u00fcr\u00fcm\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n<p>SCORM deste\u011fi i\u00e7in yazarl\u0131k ara\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmaya y\u00f6nelik olas\u0131 bir yakla\u015f\u0131m, ayn\u0131 P\u0130N&#8217;i birden \u00e7ok yazarl\u0131k arac\u0131nda olu\u015fturmay\u0131, her birini s\u0131ras\u0131yla SCORM Uyumluluk Test Paketi&#8217;nde test etmeyi i\u00e7erir. \u00c7e\u015fitli yazarl\u0131k ara\u00e7lar\u0131nda ayn\u0131 i\u00e7erik par\u00e7as\u0131n\u0131n olu\u015fturulmas\u0131, her arac\u0131n \u00f6nemli g\u00f6rev otomasyon \u00f6zelliklerini kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131r ve bu \u00f6znel yarg\u0131lar i\u00e7erirken \u201coyun alan\u0131n\u0131 m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca dengeleyen\u201d bir kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmad\u0131r. Test kay\u0131tlar\u0131, her bir P\u0130N&#8217;in SCORM&#8217;u desteklemedeki ba\u015far\u0131 derecesini g\u00f6steren standartla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ve nesnel olarak geli\u015ftirilmi\u015f kay\u0131tlar sa\u011flayarak testin \u00f6znel y\u00f6nlerini art\u0131rmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>D\u0130\u00d6 genel web sitesinde bir SCORM Uyumluluk listesi (yazma ara\u00e7lar\u0131n\u0131 i\u00e7eren) vard\u0131r. \u201cAnahtar Kelime\u201d alan\u0131na yazarl\u0131k arac\u0131 ifadesini girin, filtrelenmi\u015f bir listeyi g\u00f6rmek i\u00e7in di\u011fer se\u00e7enekleri se\u00e7in, ard\u0131ndan ara \u00f6gesini t\u0131klay\u0131n. \u0130\u00e7inde listelenenlerin \u00e7o\u011fu ile birlikte bu ara\u00e7lar 3. Yazarl\u0131k ara\u00e7lar\u0131n\u0131n kategorileri ve \u00f6rnekleri, SCORM uyumlulu\u011funa ula\u015fmay\u0131 desteklemek i\u00e7in yerle\u015fik \u00f6zelliklere sahiptir ancak \u00e7o\u011fu durumda, tamamen SCORM uyumlu e-\u00f6\u011frenme olu\u015fturmak i\u00e7in baz\u0131 manuel kodlama gereklidir (\u00d6rne\u011fin, P\u0130N&#8217;ler i\u00e7in HTML \/ JavaScript \u201csarmalay\u0131c\u0131\u201d i\u00e7inde). Ayr\u0131ca bu ara\u00e7lar\u0131n \u00e7o\u011fu SCORM kurs paketlerinin (P\u0130N&#8217;leri, \u00fcst verileri, vb. a\u00e7\u0131klayan XML bildirim dosyalar\u0131n\u0131 i\u00e7eren. zip dosyalar\u0131) olu\u015fturulmas\u0131n\u0131 otomatikle\u015ftirmez. Bu beceri i\u00e7in <b>3.9.1. i\u00e7inde listelenen ara\u00e7lardan birini kullanmal\u0131s\u0131n\u0131z.<\/b> (e-\u00f6\u011frenme montajc\u0131lar\u0131 \/ paketleyiciler)<b> <\/b>Bu ara\u00e7lar, SCORM paketlerinin yap\u0131land\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in bir grafik kullan\u0131c\u0131 aray\u00fcz\u00fc sa\u011flayarak SCORM paketlerinin olu\u015fturulmas\u0131n\u0131 otomatikle\u015ftirir.<\/p>\n<h4><b>SCORM<\/b><b> 2004 S\u0131ralama ve Gezinme Deste\u011fi<\/b><\/h4>\n<p>\u015eu anda, ba\u011f\u0131ms\u0131z yazarl\u0131k sistemleri aras\u0131nda SCORM 2004 s\u0131ralama ve gezinme deste\u011fi nadirdir. Do\u011frudan bildirim dosyas\u0131n\u0131 kodlayarak (XML kullanarak) veya RELOAD Editor <b>(bk. 3.9.1.) gibi bir ara\u00e7 kullanarak SCORM 2004 s\u0131ralamas\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmeniz gerekebilir.<\/b> E-\u00f6\u011frenme montajc\u0131lar\u0131 \/ paketleyiciler, s\u0131ralama ve navigasyonu tan\u0131mlamak i\u00e7in bir grafik kullan\u0131c\u0131 aray\u00fcz\u00fc sa\u011flar. Ancak RELOAD Editor kullanmak i\u00e7in gereken terim ve tekniklerin, SCORM 2004 kapsam\u0131nda s\u0131ralama, gezinme kavramlar\u0131n\u0131n ve mant\u0131\u011f\u0131n\u0131n tam olarak anla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131n gerekti\u011fini unutmamal\u0131s\u0131n\u0131z (Teknoloji y\u00f6n\u00fcnden eksik olanlar i\u00e7in uygun de\u011fildir.).<\/p>\n<p>\u00c7o\u011fu yazarl\u0131k arac\u0131, SCORM 2004 s\u0131ralama kurallar\u0131n\u0131 s\u0131f\u0131rdan olu\u015fturma becerisi sa\u011flamasa da baz\u0131lar\u0131 \u00f6nceden olu\u015fturulmu\u015f s\u0131ralama \u015fablonlar\u0131ndan se\u00e7im yapman\u0131za izin verir (The Reload Editor bunu ve kural i\u015fle\u00e7lerinin se\u00e7imine izin veren a\u00e7\u0131l\u0131r men\u00fclere sahip bir form kullanarak \u00f6zel kurallar tan\u0131mlama becerisini sa\u011flar).<\/p>\n<h3><a> <\/a><a id=\"_Toc69909261\"> <\/a>B\u00f6l\u00fcm 508<\/h3>\n<p>B\u00f6l\u00fcm 508 (29 U.S.C. 794d), elektronik ve bilgi teknolojisini geli\u015ftirdiklerinde, sat\u0131n ald\u0131klar\u0131nda, s\u00fcrd\u00fcrd\u00fcklerinde veya kulland\u0131klar\u0131nda t\u00fcm federal ajanslar i\u00e7in ge\u00e7erli olan 1998 y\u0131l\u0131nda y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe giren bir yasad\u0131r. Ajanslar, engelli \u00e7al\u0131\u015fanlara ve kamu \u00fcyelerine, di\u011ferlerinin mevcut eri\u015fimleriyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131labilir bilgilere eri\u015fim sa\u011flamal\u0131d\u0131r. E-\u00f6\u011frenme i\u00e7in bu, \u00f6rne\u011fin, g\u00f6rme engelli ki\u015filere y\u00f6nelik yard\u0131mc\u0131 yaz\u0131l\u0131mlar kullan\u0131larak anla\u015f\u0131labilir olmalar\u0131 i\u00e7in \u00f6zel \u00f6zelliklerin i\u00e7eri\u011fe uygulanmas\u0131 gerekti\u011fi anlam\u0131na gelir. Duyma engelli ki\u015filer i\u00e7in eri\u015filebilirlik sa\u011flamak, genellikle herhangi bir ses b\u00f6l\u00fcm\u00fcne bir komut dosyas\u0131 veya kapal\u0131 alt yaz\u0131 eklemek anlam\u0131na gelir.<\/p>\n<p>Kurumunuz e-\u00f6\u011frenme \u00fcr\u00fcnleri i\u00e7in B\u00f6l\u00fcm 508 uyumlulu\u011funa tabi ise, bunu bir yazarl\u0131k arac\u0131 se\u00e7iminize karar parametresi olarak eklemeniz \u00e7ok \u00f6nemlidir. Yazarl\u0131k arac(lar)\u0131n\u0131z yerle\u015fik 508 uyumluluk deste\u011fine sahipse e-\u00f6\u011frenmeyi geli\u015ftirirken \u00c7B&#8217;yi azaltabilirsiniz, b\u00f6ylece i\u00e7erisindeki yazma s\u00fcrecinin normal seyri d\u0131\u015f\u0131nda ek \u00fcretim ad\u0131mlar\u0131 (\u00f6zellikle olduk\u00e7a teknik olanlar) ger\u00e7ekle\u015ftirmeye gerek kalmaz. Yazarl\u0131k arac\u0131n\u0131z, siz onunla \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken uyumlu e-\u00f6\u011frenme kodu \u00fcretmek i\u00e7in \u00f6geler eklememeli, ayn\u0131 zamanda uyumlu olmayan kod \u00fcretecek \u015feyler yapman\u0131z\u0131 da engellemelidir.<\/p>\n<p>Baz\u0131 yazarl\u0131k ara\u00e7lar\u0131, kursun 508 uyumlu paralel bir s\u00fcr\u00fcm\u00fcn\u00fc olu\u015fturman\u0131za \/ ataman\u0131za, animasyonlar ve benzetim nesneleri i\u00e7in metin e\u015f de\u011fer ekranlar\u0131 koyman\u0131za izin verecektir. Bu s\u00fcr\u00fcm, kar\u015f\u0131lama ekran\u0131ndan kullan\u0131labilir h\u00e2le getirilebilir.<\/p>\n<p>Yazma arac\u0131ndaki yerle\u015fik bir uyumluluk denetleyicisi yararl\u0131 olabilir ancak uygunlu\u011fu g\u00f6rme engelli ki\u015filer taraf\u0131ndan kullan\u0131lan ekran okuyucu yaz\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 test ederek ve \/ veya ba\u011f\u0131ms\u0131z bir eri\u015filebilirlik denetleyicisi <b>(bk. <\/b><a href=\"blank\"><b>http: \/\/www.rnib.org.uk\/xpedio\/groups\/public\/documents\/PublicWebsite\/public_tools.hcsp<\/b><\/a><b>)<\/b> kullanarak da do\u011frulamal\u0131s\u0131n\u0131z.<\/p>\n<p>Yazarl\u0131k ara\u00e7lar\u0131 ve B\u00f6l\u00fcm 508 ile ilgili \u00f6nemli noktalar\u0131n tam bir \u00f6zeti i\u00e7in http: Web Eri\u015filebilirli\u011fi i\u00e7in Yazma Ara\u00e7lar\u0131n\u0131 Se\u00e7me ve Kullanma WC3 <b>www.w3.org\/WAI\/impl\/software.html<\/b><\/p>\n<p>WC3 ayr\u0131ca <b>http:\/\/www.w3.org\/TR\/ATAG10\/ <\/b>adresinde bir <a href=\"http:\/\/www.w3.org\/TR\/ATAG10\/\"><b>Yazarl\u0131k Arac\u0131 Eri\u015filebilirlik<\/b><b> K\u0131lavuzu <\/b><\/a>belgesi yay\u0131nlar.<\/p>\n<p>CourseAvenue Eri\u015filebilirlik Oynat\u0131c\u0131 gibi herhangi bir \u00e7evirim i\u00e7i i\u00e7eri\u011fe b\u00f6l\u00fcm 508 uyumu olu\u015fturan ara\u00e7lar vard\u0131r.<\/p>\n<h3><a> <\/a><a id=\"_Toc69909262\"> <\/a>Havac\u0131l\u0131k End\u00fcstrisi BTE Komitesi (A\u0130CC)<\/h3>\n<p>Bu standart i\u00e7in destek, yazarl\u0131k ara\u00e7lar\u0131 aras\u0131nda yayg\u0131nd\u0131r. Standart yayg\u0131nd\u0131r, uzun bir ge\u00e7mi\u015fe sahiptir; havac\u0131l\u0131k end\u00fcstrisinde kullan\u0131mla s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildir. Bu standart hakk\u0131nda daha fazla bilgi i\u00e7in <b>bk. <\/b><a href=\"http:\/\/www.aicc.org\/\"><b>http:\/\/www.aicc.org\/<\/b><\/a><b>.<\/b><\/p>\n<h3><a> <\/a><a id=\"_Toc69909263\"> <\/a><b>\u00dcst Veri Standartlar\u0131<\/b><\/h3>\n<p>E-\u00f6\u011frenmede \u00f6zellikle \u00fcst veriler i\u00e7in kullan\u0131lan standartlardan baz\u0131lar\u0131 \u015funlard\u0131r:<\/p>\n<ul>\n<li>\n<p>EEME \u00d6\u011frenme Nesnesi \u00dcst Verileri (\u00d6N\u00dc)<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p><a href=\"http:\/\/www.imsglobal.org\/specifications.html\"><b>http:\/\/www.imsglobal.org\/specifications.html<\/b><\/a><\/p>\n<ul>\n<li>\n<p><a href=\"http:\/\/www.imsglobal.org\/specifications.html\">Dublin \u00c7ekirde\u011fi<\/a><\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p><b>http:\/\/www.dublincore.org<\/b><\/p>\n<p><a href=\"http:\/\/www.dublincore.org\/\">Bir yazarl\u0131k arac\u0131nda standart, kurumunuz taraf\u0131ndan tamamen benimsenmiyorsa veya i\u00e7eri\u011fin onu benimseyen bir kurum taraf\u0131ndan yeniden kullan\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsan\u0131z belirli bir \u00fcst veri standard\u0131 i\u00e7in deste\u011fe ihtiya\u00e7 yoktur. \u00dcst veri standard\u0131 benimsenmi\u015fse bunun i\u00e7in yazarl\u0131k arac\u0131 deste\u011fi, e-\u00f6\u011frenme ve di\u011fer i\u00e7erik nesnelerinizin aranmas\u0131n\u0131, ke\u015ffedilmesini, kataloglanmas\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131ran bilgileri girerken size zaman kazand\u0131rabilir. Bu, \u00e7ok say\u0131da \u00f6\u011frenme nesnesine sahip b\u00fcy\u00fck bir i\u015fletmede zamandan ve emekten \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde tasarruf sa\u011flayabilir. Yazarl\u0131k arac\u0131, \u00fcst veri alanlar\u0131n\u0131 ya varl\u0131klara ya da ayr\u0131 XML dosyalar\u0131 olarak i\u00e7eri\u011fe ekler (SCORM&#8217;de ikincisidir).<\/a><\/p>\n<p>SCORM&#8217;un \u00fcst veri kullan\u0131m\u0131n\u0131 veya herhangi bir \u00f6zel \u00fcst veri standard\u0131n\u0131 tavsiye etmedi\u011fini unutmay\u0131n\u0131z.<\/p>\n<h3><a> <\/a><a id=\"_Toc69909264\"> <\/a>Common Cartridge<\/h3>\n<p>IMS Global Learning Consortium, bir \u00d6YS&#8217;ye aktar\u0131m i\u00e7in bir kursu paketlemenin standart bir yolu olarak Common Cartridge&#8217;\u0131 geli\u015ftirdi. SCORM paketleme standard\u0131 (\u0130\u00e7erik Toplama Modeli) ile ayn\u0131 avantajlar\u0131n \u00e7o\u011funa sahiptir. Bu standard\u0131 kullanarak paketlenmesi gereken kurslar geli\u015ftiriyorsan\u0131z zamandan ve teknik uzmanl\u0131\u011f\u0131n\u0131zdan tasarruf etmek i\u00e7in yazarl\u0131k arac\u0131 deste\u011fine ba\u015fvurmal\u0131s\u0131n\u0131z. Ayr\u0131nt\u0131lar i\u00e7in <a href=\"http:\/\/www.imsglobal.org\/cc\/index.html\"><b>http:\/\/www.imsglobal.org\/cc\/index.html<\/b><b> <\/b><\/a>adresine bak\u0131n.<\/p>\n<h3><a> <\/a><a id=\"_Toc69909265\"> <\/a><b>E\u011fitim<\/b><b> ve \u00d6\u011frenme Mimarisi<\/b><b> (E\u00d6M) &amp;Experience API<\/b><b> (xAPI<\/b><b>)<\/b><\/h3>\n<p>D\u0130\u00d6, yeni nesil SCORM&#8217;u E\u011fitim ve \u00d6\u011frenme Mimarisi (E\u00d6M) olarak adland\u0131rd\u0131. Mevcut ve planlanan gelecekteki t\u00fcm D\u0130\u00d6 teknik projeleri, \u015fartnameleri, standart \u00e7abalar\u0131, ba\u011flant\u0131l\u0131 e\u011fitim ve \u00f6\u011frenme i\u00e7in zengin bir ortam yaratmak \u00fczere tasarlanm\u0131\u015f projeleri kapsayan bir \u015femsiye terim olan T\u00d6M&#8217;\u00fcn kapsam\u0131na girer. T\u00d6M&#8217;nin I. a\u015famas\u0131, bu d\u00f6rt alan\u0131 i\u00e7eren deneyim izlemeye odaklanm\u0131\u015ft\u0131r:<\/p>\n<ul>\n<li>\n<p>Yeni bir \u00e7al\u0131\u015fma zaman\u0131 API&#8217;si (Experience API ya da xAPI olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r)<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Yeni bir veri modeli<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Yeni bir veri model bi\u00e7imi \/ s\u00f6z dizimi<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Yeni bir aktar\u0131m \/ ileti\u015fim y\u00f6ntemi<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p>Genel T\u00d6M vizyonu ayr\u0131ca bireyselle\u015ftirilmi\u015f \u00f6\u011frenme i\u00e7eri\u011finin, sistemlerinin ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamak i\u00e7in \u00f6\u011frenci profilleri, yetkinlikler ve ak\u0131ll\u0131 i\u00e7erik arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 kavramlar\u0131n\u0131 i\u00e7erir. T\u00d6M, SCORM&#8217;un yerini almak i\u00e7in tasarlanmam\u0131\u015ft\u0131r ancak SCORM ve di\u011fer bir\u00e7ok i\u00e7erik bi\u00e7imi T\u00d6M&#8217;de \u00e7al\u0131\u015facakt\u0131r. T\u00d6M&#8217;nin d\u00f6rt bile\u015feni \u015funlard\u0131r:<\/p>\n<ul>\n<li>\n<p>Deneyim izleme<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>\u00d6\u011frenci profili<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>\u0130\u00e7erik arac\u0131l\u0131\u011f\u0131<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Yetkinlik altyap\u0131s\u0131<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p>Yukar\u0131da a\u00e7\u0131klanan \u201cdeneyim izleme\u201d bile\u015feni, Experience API veya xAPI (eski ad\u0131yla &#8216;Tin Can API&#8217;), \u015fu anda geli\u015ftirme a\u015famas\u0131nda en uzak olan\u0131d\u0131r (s\u00fcr\u00fcm 1.0, 26.4.2013 tarihinde yay\u0131nland\u0131; \u00f6zellik \u015fu anda 1.01 s\u00fcr\u00fcm\u00fcndedir). Experience API, Twitter ve Facebook gibi sosyal medya ak\u0131\u015flar\u0131na benzer \u201cak\u0131\u015flar\u201d arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla hem resm\u00ee hem de gayri resm\u00ee \u00f6\u011frenmeyi izler. \u00d6\u011frenme deneyimlerini ak\u0131\u015flar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla yakalayarak \u00f6\u011frenme, performansla olan ili\u015fkisini tam olarak analiz etmek i\u00e7in di\u011fer etkinlik verileriyle birle\u015ftirilir. Yeni API, mobil cihazlar\u0131n, oyunlar\u0131n, sosyal a\u011flar\u0131n, sanal d\u00fcnyalar\u0131n, benzetimlerin \u00f6\u011frenim ve e\u011fitim ortamlar\u0131nda kullan\u0131lmas\u0131n\u0131; cihazlarda ve platformlarda \u00f6\u011frenim deneyimlerini tutarl\u0131 bir \u015fekilde izleme becerisi sa\u011flar. \u201cDavid&#8217;in bir video izledi\u201d, \u201cDavid bir videoyu de\u011ferlendirdi\u201d, \u201cDavid bir videoyu tweetledi&#8217; ve \u201cJane, David\u2019in videosunu yeniden tweetledi&#8217; diye rapor edebilirsiniz.<\/p>\n<p>\u00d6\u011frenme, ger\u00e7ek ya\u015fam durumlar\u0131nda da izlenebilir ve ayn\u0131 \u015fekilde rapor edilebilir. \u00d6rne\u011fin, \u201cJohn bir video i\u00e7in bir ses par\u00e7as\u0131 olu\u015fturdu.\u201d, \u201cSteven bir videoyu d\u00fczenledi\u201d, \u201cRalph bir video yay\u0131nlad\u0131\u201d ve \u201cMary bir video ile Akademi \u00d6d\u00fcl\u00fc kazand\u201d. Bunu \u201cba\u011flant\u0131l\u0131 \u00f6\u011frenme\u201d olarak tan\u0131mlamam\u0131z\u0131n sebebi budur \u00e7\u00fcnk\u00fc \u201cger\u00e7ek hayat\u201d durumlar\u0131 bile insanlar\u0131n internetteki bilgisayarlarla etkile\u015fimde bulunma \u015feklinden daha fazla yolla birbirine ba\u011flanabilir.<\/p>\n<p>xAPI, geli\u015ftiricilerin bir \u00f6\u011frenme deneyimi izleme hizmeti olu\u015fturmak i\u00e7in uygulayabilecekleri bir arabirimi ve depolama \/ geri alma kurallar\u0131n\u0131 tan\u0131mlayan \u00f6zelliktir. Hizmet, deneyim beyanlar\u0131n\u0131n (tipik olarak \u00f6\u011frenme deneyimleri ancak herhangi bir deneyim olabilir) bir \u00d6\u011frenme Kay\u0131t Ambar\u0131\u2019na (\u00d6KA) iletilmesine ve g\u00fcvenli bir \u015fekilde saklanmas\u0131na izin vererek \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. xAP&#8217;nin yayg\u0131n \u015fekilde benimsenmesi, \u00d6YS&#8217;leri, xAPI ifadelerini i\u015fleyebilecek bir \u00d6KA bile\u015fenini dahil etmeye g\u00f6t\u00fcrebilir.<\/p>\n<p>xAPI&#8217;nin SCORM&#8217;a g\u00f6re en b\u00fcy\u00fck avantajlar\u0131ndan biri \u00d6YS&#8217;den i\u00e7erik ba\u015flatmas\u0131n\u0131 gerektirmemesidir. Asl\u0131nda, kullan\u0131c\u0131 \u00f6\u011frenme deneyimiyle me\u015fgulken internet ba\u011flant\u0131s\u0131 bile gerektirmez. \u00d6\u011frenciler, xAPI&#8217;nin \u00f6\u011frenme deneyimlerini kaydetmesine izin verdikten sonra ba\u011flanabilirler. Bunun \u00d6YS&#8217;lerin gelece\u011fi i\u00e7in bariz etkileri vard\u0131r. \u00d6YS ortam\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda veya ba\u011flant\u0131s\u0131z kullan\u0131m i\u00e7in geli\u015ftirilen \u00f6\u011frenmeye yer vermek i\u00e7in \u00d6YS&#8217;lerin; \u00f6\u011frenci deneyimlerinin izlenmesinden sorumlu i\u015flevlerini, \u00e7e\u015fitli i\u00e7eriklerden kolayca eri\u015filebilen, dinamik olarak \u00f6\u011frenme deneyimlerini a\u00e7\u0131klayan, xAPI ifadelerini dinamik \u015fekilde yakalayabilen, sisteme tek bir bulut tabanl\u0131 hizmete (xAPI terimleriyle, bir \u00d6KA) ay\u0131rmalar\u0131 gerekebilir.<\/p>\n<p>Yazarl\u0131k ara\u00e7lar\u0131n\u0131n, yazar\u0131n manuel kodlama yapmas\u0131n\u0131 gerektirmeden arka planda xAPI ifadeleri olu\u015fturabilmesi gerekir. Herhangi bir kullan\u0131c\u0131 i\u015flemi teorik olarak bir xAPI deyimiyle \u00f6zetlenebilir; bir \u00d6KA taraf\u0131ndan izlenebilir. Bir yazarl\u0131k arac\u0131n\u0131n xAPI izleme d\u00fc\u011f\u00fcmlerini tan\u0131mlamadaki esnekli\u011fi, standart yayg\u0131n bir \u015fekilde benimsendikten sonra yazarl\u0131k ara\u00e7lar\u0131 aras\u0131nda \u00f6nemli bir farkl\u0131la\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 olabilir.<\/p>\n<p>xAPI standartlar\u0131 ile ilgili olarak daha detayl\u0131 bilgi i\u00e7in <b>bk. <\/b><a href=\"http:\/\/adlnet.gov\/adl-research\/performance-tracking-analysis\/experience-api\/\"><b>http:\/\/adlnet.gov\/adl-research\/performance-tracking-analysis\/experience-api\/<\/b><\/a><b>.<\/b><\/p>\n<p>\u015eu anda, xAPI&#8217;yi edinenler, xAPI&#8217;yi \u00f6zg\u00fcn \u00f6zellikleriyle geli\u015ftirmektense SCORM yerine xAPI&#8217;yi kullanarak SCORM benzeri i\u015flevselli\u011fi ger\u00e7ekle\u015ftirme se\u00e7ene\u011fi sunmaya odaklanm\u0131\u015ft\u0131r. Lectora bir istisnad\u0131r; k\u0131sa s\u0131navlar gibi yayg\u0131n nesneler i\u00e7in otomatik olarak xAPI izlemeyi ayarlayan \u015fablonlar d\u00e2hil olmak \u00fczere, kullan\u0131c\u0131 eylemlerinin, ko\u015fullar\u0131n\u0131n (haz\u0131r veya yazar tan\u0131ml\u0131) xAPI izlemesiyle e-\u00f6\u011frenme mod\u00fcllerini e\u011fitmek i\u00e7in g\u00fc\u00e7l\u00fc bir deste\u011fe sahiptir.<\/p>\n<p>Yazarl\u0131k arac\u0131 \u00fcr\u00fcn modellerinin b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcmlerini yeniden d\u00fc\u015f\u00fcnmekle birlikte di\u011fer tedarik\u00e7ilerin bu deste\u011fi sonunda uygulad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmeyi bekleyin.<\/p>\n<p>Mart 2014 itibariyle, a\u015fa\u011f\u0131daki yazarl\u0131k ara\u00e7lar\u0131 bir dereceye kadar xAPI&#8217;yi destekledi:<\/p>\n<h4><b>Adobe Captivate<\/b><\/h4>\n<ul>\n<li>\n<p><a href=\"http:\/\/www.adobe.com\/products\/captivate.html\"><b>http:\/\/<\/b><\/a><a href=\"http:\/\/www.adobe.com\/products\/captivate.html\"><b>www<\/b><\/a><a href=\"http:\/\/www.adobe.com\/products\/captivate.html\"><b>.adobe.com\/products\/captivate.html<\/b><\/a><\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<h4><a href=\"http:\/\/www.adobe.com\/products\/captivate.html\"><b>Articulate<\/b><\/a><b> Storyline<\/b><\/h4>\n<ul>\n<li>\n<p><a href=\"http:\/\/www.articulate.com\/products\/storyline-overview.php\"><b>http:\/\/www.articulate.com\/products\/storyline-overview.php<\/b><\/a><\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<h4><b>iSpring Presenter<\/b><\/h4>\n<ul>\n<li>\n<p><a href=\"http:\/\/www.ispringsolutions.com\/ispring-presenter\/key-features.html\"><b>http:\/\/www.ispringsolutions.com\/ispring-presenter\/key-features.html<\/b><\/a><\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<h4><a href=\"http:\/\/www.ispringsolutions.com\/ispring-presenter\/key-features.html\"><b>Lectora<\/b><\/a><\/h4>\n<ul>\n<li>\n<p><b>http:\/\/lectora.com<\/b><\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p>Bu alanda yak\u0131nda \u00e7\u0131kabilecek bir geli\u015fme, bir yazarl\u0131k arac\u0131n\u0131n xAPI profilini depolayan web\u2019den eri\u015filebilen bir XML dosyas\u0131n\u0131 alma yetene\u011fidir. Bu, yazarl\u0131k arac\u0131n\u0131n t\u0131p toplulu\u011fu gibi belirli bir topluluk ya da video izleyen \u00f6\u011frenciler gibi belirli bir kullan\u0131m \u00f6rne\u011fi i\u00e7in ilgili izleme verilerini kaydetmeyi otomatikle\u015ftirecektir.<\/p>\n<h2><a id=\"_Toc69909266\"> <\/a>De\u011ferlendirmeler<\/h2>\n<p>D\u0130\u00d6, ta\u015f\u0131nabilir ve birlikte \u00e7al\u0131\u015fabilir olmalar\u0131 i\u00e7in i\u00e7erik i\u00e7inde de\u011ferlendirmeler olu\u015fturman\u0131z\u0131 \u00f6nerir ancak baz\u0131 durumlarda, i\u00e7erik olu\u015fturmak i\u00e7in kullan\u0131lan harici yazarl\u0131k arac\u0131 yerine \u00d6YS i\u00e7inde sunulan ara\u00e7lar vas\u0131tas\u0131yla de\u011ferlendirmeler olu\u015fturabilmek isteyebilirsiniz. Bir\u00e7ok \u00d6YS bunu sunar. De\u011ferlendirmeler i\u00e7in d\u00e2hili \u00d6YS yazarl\u0131k i\u015flevini kullanman\u0131n dezavantaj\u0131 bu de\u011ferlendirmelerin genellikle \u00d6YS&#8217;de kal\u0131c\u0131 olmas\u0131 ve ba\u015fka bir sistemde ba\u015fka i\u00e7erikle kullan\u0131lmak \u00fczere d\u0131\u015fa aktar\u0131lamamas\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>\u00d6YS i\u00e7inde de\u011ferlendirme yazarl\u0131\u011f\u0131 \u00e7ekici olabilir \u00e7\u00fcnk\u00fc bu, de\u011ferlendirmelerin \u00d6YS izleme veri taban\u0131yla yak\u0131n bir \u015fekilde \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. \u00d6YS e\u011fitmenleri ve y\u00f6neticileri i\u00e7in uygun veri \u00e7a\u011fr\u0131lar\u0131 ile harici de\u011ferlendirme olu\u015fturmak yerine d\u00e2hili \u00d6YS i\u015flevini kullanmak genellikle daha h\u0131zl\u0131 ve kolayd\u0131r. Ayr\u0131ca, de\u011ferlendirme etkile\u015fimlerini programlamak sunum i\u00e7eri\u011finden daha zor olabilir, bu nedenle yazarlar \u00fczerindeki bu teknik y\u00fck\u00fc de ortadan kald\u0131r\u0131r.<\/p>\n<p>D\u00e2hili \u00d6YS de\u011ferlendirme yazarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n kullan\u0131m\u0131, \u00f6\u011frenme etkinlikleri \u00e7evrim d\u0131\u015f\u0131 olarak y\u00fcr\u00fct\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde \u00f6\u011frenci bunlar\u0131 tamamlarken \u00d6YS taraf\u0131ndan de\u011ferlendirilemedi\u011fi ve izlenemedi\u011fi durumlarda \u00f6zellikle yayg\u0131nd\u0131r. Bu nedenle, \u00f6\u011frencinin ustal\u0131k d\u00fczeyini do\u011frulaman\u0131n, saklaman\u0131n tek yolu, \u00d6YS taraf\u0131ndan sa\u011flanan bir de\u011ferlendirmedir. Bu de\u011ferlendirmeleri \u00d6YS&#8217;de d\u00e2hili olarak yazmak daha kolayd\u0131r.<\/p>\n<h2><a id=\"_Toc69909267\"> <\/a>Duyarl\u0131 Tasar\u0131m<\/h2>\n<p>Basit\u00e7e ifade etmek gerekirse, duyarl\u0131 tasar\u0131m \u201d\u2026tasar\u0131m ve geli\u015ftirmenin ekran boyutuna; platforma ve y\u00f6nlendirmeye dayal\u0131 olarak kullan\u0131c\u0131n\u0131n davran\u0131\u015f\u0131na, ortam\u0131na yan\u0131t vermesi gerekti\u011fini \u00f6neren yakla\u015f\u0131md\u0131r.\u201d (Lee, 2014). Ba\u015flang\u0131\u00e7ta, masa\u00fcst\u00fc e-\u00f6\u011frenmeyi mobil cihaz ekranlar\u0131nda g\u00f6r\u00fcnt\u00fclenmeye uygun h\u00e2le getirmeye odaklanm\u0131\u015ft\u0131. \u015eimdi, diz\u00fcst\u00fc ve masa\u00fcst\u00fc bilgisayarlar \u00e7o\u011fu duyarl\u0131 tasar\u0131m \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnde hesaba kat\u0131lsa da tablet ve ak\u0131ll\u0131 telefon g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme sorunlar\u0131na daha \u00e7ok odaklan\u0131yor.<\/p>\n<p>Burada, cihaz\u0131n ekran boyutuna, y\u00f6n\u00fcne otomatik olarak uyum sa\u011flayan bir \u201cak\u0131c\u0131 yerle\u015fim\u201d \u00fcretme meselesi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulamak \u00f6nemlidir. \u00c7o\u011fu duyarl\u0131 tasar\u0131m uygulay\u0131c\u0131s\u0131, cihazlar\u0131n kullan\u0131m \u015feklindeki di\u011fer bir\u00e7ok farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131n ger\u00e7ek duyarl\u0131 tasar\u0131mda hesaba kat\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini vurgulamaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin, tabletler normalde otururken, ak\u0131ll\u0131 telefonlar ise kullan\u0131c\u0131 ayakta dururken, hatta hareket ederken kullan\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>Duyarl\u0131 tasar\u0131ma ula\u015fan bir yazarl\u0131k arac\u0131n\u0131n temel dayana\u011f\u0131, yaz\u0131lan i\u00e7eri\u011fin; ayg\u0131t\u0131n ekran boyutunu, platformunu, y\u00f6n\u00fcn\u00fc alg\u0131lamas\u0131 ve yerle\u015fik komut dosyalar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla en iyi kullan\u0131c\u0131 i\u00e7erik etkile\u015fimi i\u00e7in format\u0131n \u00e7e\u015fitli parametrelerinde ayarlamalar\u0131 otomatik olarak yapmas\u0131d\u0131r. Bu, sadece sayfadaki \u00f6geleri k\u00fc\u00e7\u00fcltmek veya geni\u015fletmek anlam\u0131na gelmez. Nesnelerin konumlar\u0131n\u0131n ta\u015f\u0131nmas\u0131n\u0131 i\u00e7erebilir, bilgiyi bir \u201cyahut daha fazla\u201d ba\u011flant\u0131n\u0131n arkas\u0131na saklamak kadar ilerleyebilir. Ama\u00e7, i\u00e7eri\u011fi her farkl\u0131 cihaz i\u00e7in yazmak de\u011fil, bir kez yazabilmek;  i\u00e7eri\u011fin ak\u0131ll\u0131ca kullan\u0131c\u0131ya uyarlanmas\u0131n\u0131 sa\u011flamakt\u0131r.<\/p>\n<p>Adobe Captivate 9.0 gibi yazarl\u0131k ara\u00e7lar\u0131n\u0131n art\u0131k \u00e7e\u015fitli derecelerde duyarl\u0131 tasar\u0131m sa\u011flad\u0131klar\u0131 g\u00f6r\u00fcnmektedir. Bununla birlikte, duyarl\u0131 tasar\u0131m\u0131n uygulanma \u015fekillerinde \u00f6nemli farkl\u0131l\u0131klar vard\u0131r. \u0130htiya\u00e7 duydu\u011funuz bir\u00e7ok farkl\u0131 senaryoyu tek bir kez yazma becerisine ger\u00e7ekten sahip oldu\u011funuzdan emin olmak i\u00e7in \u201ckaputun alt\u0131n\u0131\u201d daima kontrol edin.<\/p>\n<p>\u015eu anda yazarl\u0131k arac\u0131 tedarik\u00e7ilerinin duyarl\u0131 tasar\u0131ma y\u00f6neltti\u011fi \u00fc\u00e7 yakla\u015f\u0131m vard\u0131r. Muhtemelen en pop\u00fcler olan\u0131, Adobe Captivate taraf\u0131ndan \u00f6rneklendirilen yakla\u015f\u0131md\u0131r. Bu ara\u00e7, di\u011fer bir\u00e7ok yazarl\u0131k arac\u0131 gibi, i\u00e7erik sunmak i\u00e7in kayd\u0131r\u0131lan bir web sayfas\u0131 yerine bir &#8220;slayt&#8221; metaforuna dayan\u0131r. Her cihaz kategorisi i\u00e7in \u201ckesme noktalar\u0131\u201d vard\u0131r. Bir ekran boyutu belirli bir kesme kopyas\u0131 i\u00e7in belirlenen boyuttan daha b\u00fcy\u00fckse sonraki daha b\u00fcy\u00fck kesme noktas\u0131 yerle\u015fimi g\u00f6r\u00fcnt\u00fclenir. Kesme noktalar\u0131 ana alt ili\u015fkilere sahip olabilir veya ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak yaz\u0131labilir.<\/p>\n<p>Bir de kayan web sayfas\u0131 metaforunu kullanan a\u00e7\u0131k kaynak arac\u0131 Adapt taraf\u0131ndan benimsenen bir yakla\u015f\u0131m var, i\u00e7erik \u201cak\u0131c\u0131 yerle\u015fim\u201d i\u00e7inde sat\u0131r i\u00e7i \u00f6geler olarak yaz\u0131l\u0131r. Di\u011fer bir deyi\u015fle, daha k\u00fc\u00e7\u00fck bir ekran taraf\u0131ndan s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, i\u00e7eri\u011fin sayfada yeniden akmas\u0131 sa\u011flan\u0131r. \u00d6geler, i\u00e7erik nesneleri dizisinin bir par\u00e7as\u0131 olarak konumland\u0131klar\u0131ndan g\u00f6receli konumlar\u0131n\u0131 kaybetmez.<\/p>\n<p>Son olarak, Articulate Storyline, farkl\u0131 ekran boyutlar\u0131na, y\u00f6nelimlerine duyarl\u0131 bir mobil kurs oynat\u0131c\u0131s\u0131na dayanan bir yakla\u015f\u0131m benimsemi\u015ftir. Kenar \u00e7ubu\u011fu men\u00fclerini gizlemek, taray\u0131c\u0131 kromunu ortadan kald\u0131rmak gibi \u015feyler yaparak daha k\u00fc\u00e7\u00fck ekranlara uyum sa\u011flar. Ayr\u0131ca yazarl\u0131k arac\u0131na web tabanl\u0131 derslerin bir oynat\u0131c\u0131ya ihtiya\u00e7 duymadan do\u011frudan modern web taray\u0131c\u0131lar\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na olanak tan\u0131yan \u00f6zellikler eklemeyi planl\u0131yor.<\/p>\n<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"author":15,"menu_order":2,"template":"","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"_uf_show_specific_survey":0,"_uf_disable_surveys":false,"pb_show_title":"on","pb_short_title":"","pb_subtitle":"","pb_authors":[],"pb_section_license":""},"chapter-type":[],"contributor":[],"license":[],"class_list":["post-224","chapter","type-chapter","status-publish","hentry"],"part":146,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ekitap.ankara.edu.tr\/yazarlik\/wp-json\/pressbooks\/v2\/chapters\/224","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ekitap.ankara.edu.tr\/yazarlik\/wp-json\/pressbooks\/v2\/chapters"}],"about":[{"href":"https:\/\/ekitap.ankara.edu.tr\/yazarlik\/wp-json\/wp\/v2\/types\/chapter"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ekitap.ankara.edu.tr\/yazarlik\/wp-json\/wp\/v2\/users\/15"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ekitap.ankara.edu.tr\/yazarlik\/wp-json\/pressbooks\/v2\/chapters\/224\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":227,"href":"https:\/\/ekitap.ankara.edu.tr\/yazarlik\/wp-json\/pressbooks\/v2\/chapters\/224\/revisions\/227"}],"part":[{"href":"https:\/\/ekitap.ankara.edu.tr\/yazarlik\/wp-json\/pressbooks\/v2\/parts\/146"}],"metadata":[{"href":"https:\/\/ekitap.ankara.edu.tr\/yazarlik\/wp-json\/pressbooks\/v2\/chapters\/224\/metadata\/"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ekitap.ankara.edu.tr\/yazarlik\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=224"}],"wp:term":[{"taxonomy":"chapter-type","embeddable":true,"href":"https:\/\/ekitap.ankara.edu.tr\/yazarlik\/wp-json\/pressbooks\/v2\/chapter-type?post=224"},{"taxonomy":"contributor","embeddable":true,"href":"https:\/\/ekitap.ankara.edu.tr\/yazarlik\/wp-json\/wp\/v2\/contributor?post=224"},{"taxonomy":"license","embeddable":true,"href":"https:\/\/ekitap.ankara.edu.tr\/yazarlik\/wp-json\/wp\/v2\/license?post=224"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}